فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

جایگاه مذاکره در حل و فصل اختلافات صنعت نفت و گاز ایران - مطالعه موردی میدان گازی آرش

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق نفت و گاز، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
2 گروه حقوق خصوصی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران.
3 گروه حقوق جزا و جرم شناسی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران.
چکیده
زمینه و هدف: میدان گازی آرش که از سوی کشور‌های عرب منطقه به نام الدره شناخته می‌شود، در یک وضعیت بسیار ویژه و خاص قرار دارد. این میدان گازی به طور مشترک در آب‌های ایران، عربستان و کویت قرار داشته و در نتیجه هر سه کشور درباره مالکیت این میدان گازی، ادعا دارند؛ بنابراین ابهام بزرگی مطرح است که کدام کشور بیشترین تملک را بر این میدان گازی دارد یا اساساً ظرفیت‌های برداشت از این میدان گازی از سوی هر کشور باید با چه درصد‌هایی مشخص شود. در وضعیتی که با چنین ابهامی رو به رو هستیم، ساده‌ترین و بدیهی‌ترین پاسخ در حقوق بین‌الملل، تعیین مرز‌ها و استفاده اشتراکی و مسالمت‌آمیز از این میدان گازی است. به دلایل متعددی از جمله قریب الوقوع بودن حضور شرکت‌های خارجی در پروژه استخراج این میدان گازی، بسیار مهم است که مقامات ایرانی هر چه سریعتر، ضمن درک اهمیت این موضوع اقدامات دیپلماتیک را آغاز نموه و با طرفین وارد مذاکره شوند.
مواد و روش‌ها: این تحقیق از نوع نظری بوده و روش تحقیق به صورت توصیفی-تحلیلی است و بر مبنای جمع‌آوری اطلاعات به صورت کتابخانه‌ای و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است.
ملاحظات اخلاقی: در تحقیق حاضر، اصل امانتداری، صداقت، بی طرفی و اصالت اثر رعایت شده است. 
یافته‌ها: با توجه به شرایط پیچیده جغرافیایی میدان گازی آرش، به نظر می‌رسد تصمیم در خصوص آن حتی برای دادگاه بین‌الملل هم بسیار دشوار خواهد بود، بنابراین بهتر است که طرف‌های مورد اختلاف با یکدیگر همکاری‌های مشترکی داشته و خودشان مسائل فی‌مابین را حل کنند و این کار را با مذاکره حل و فصل نمایند. در صورتی که مذاکرات فنی صورت بگیرد و اگر از بخش مرکزی میدان گازی آرش هر کدام از ۳ کشور ۱۰ کیلومتر از حدود مورد انتظار خود عقب نشینی کنند، شاید بشود به یک توافق رسید. البته این کار به از خود گذشتگی مساوی و عادلانه از سوی هر ۳ کشور بستگی دارد و چنانچه نمایندگان طرفین اختلاف این گذشت‌ها را در نظر بگیرند، بدون دادگاه هم می‌توانند مسئله را حل و فصل نمایند.
نتیجه: در شرایط کنونی منطقه احساس می‌شود به منظور حفظ ثبات، امنیت و اجتناب از بروز هر گونه بحران جدید در منطقه، مقامات کشورهای ذی نفع با درایت، حکمت و عقلانیت در ادامه نشست‌های قبلی و به دور از هر گونه جار و جنجال رسانه‌ای و شانتاژ تبلیغاتی با نگاه مثبت و راهبرد برد- برد به رایزنی و انجام مذاکرات تا نیل به تفاهم و حل منصفانه اختلاف موجود اقدام نمایند تا کشورهای ذی ربط از منافع آن منتفع گردند. به نظر می رسد که استفاده از روش‌های مسالمت‌آمیز و جایگزین که صرفاً محدود به راه حل‌های حقوقی نبوده و بسیار منعطف و نوآورانه‌اند، ضمن حل مسالمت‌آمیز اختلافات، موجب حفظ روابط دوستانه و حقوق طرفین، کاهش هزینه و سرعت رسیدگی به اختلافات می‌گردد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


-    ارفع نیا، بهشید؛ ملا ابراهیمی، عماد (1397)، حل مسالمت‌آمیز و شرایط جایگزین؛ روش‌های حل و فصل اختلافات در قراردادهای نوین بالادستی صنعت نفت و گاز با تأکید بر قرارداد IPC، نشریه مطالعات حقوق انرژی، دوره 4 ، شماره
-    ثریائی آذر، حسین (1393)، نگاهی به روش های حقوقی حل اختلافات بین‌المللی، دانشنامه حقوق و سیاست، شماره 21
-    جوادپور، نغمه؛ غمامی، مجید (1401)، اتخاذ روش میانجیگری در حل و فصل دعاوی سرمایه گذاری نفت و گاز، حقوق فناوری های نوین، دوره 3، شماره 5
-        شیروی، عبدالحسین (1393)، حقوق نفت و گاز، تهران: انتشارات میزان، چاپ اول
-        ضیائی (1396)
-    ضیائی بیگدلی، محمدرضا (1382)، حقوق بین‌الملل عمومی، تهران: گنج دانش،  چاپ هجدهم
-    طجرلو، رضا ؛ عبدی، صادق (1397)، مقایسۀ هیئت های حل و فصل اختلافات قراردادهی وزارت نفت و نمونه قراردادهای بین‌المللی فیدیک، مطالعات حقوق انرژی، دوره 4، شماره 2
-    کاشانی، جواد؛ دامن پاک، جعفر (1402)، ضمانت‌اجرای رویه‌‌های بین‌‌المللی صنعت نفت در رژیم‌های مختلف بخش بالادستی، پژوهش های حقوق خصوصی، دوره 11، شماره 42
-    کبیرآبادی، غزاله؛ محمدی، احمد؛ سلطانی، رضا؛ شهریاری، عبدالنعیم (1399)، تحلیل ماهیت اختالفات حاصله از قراردادهای حوزه نفت و گاز و الزامات داوری آنها، فصلنامه علمی جامعه شناسی سیاسی ایران، سال سوم، شماره 4 (پیاپی 12)
-    نیکبخت، حمیدرضا؛ ادیب، علی اکبر(1395)، با عنوان «اصلاحگری و میانجیگری به عنوان جایگزین روشهای سنتی حل اختلافات مدنی- تجاری (امکان به کارگیری آنها در صنعت نفت)»، فصلنامه تحقیقات حقوقی، شماره 78
-    مداحی نسب، مصطفی(1394)، روش های حل و فصل اختلافات و پیشگیری از آنها در قراردادهای نفت و گاز، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران: دانشکده حقوق و علوم سیاسی
-    مصلحی، علی حسین؛ صادقی، محسن (1381)، با عنوان «نگاهی به شیوه های جایگزین حل اختلاف در مقررات جدید اتاق بازرگانی بین‌المللی»، مجله حقوقی، شماره 26 و 27
-    ملا ابراهیمی، عماد؛ ارفع نیا، بهشید (1398)، تحلیل روش های جایگزین حل و فصل اختلافات (ADR) در قراردادهای جدید بالادستی نفتی ایران IPC ، مطالعات حقوق انرژی، دوره 5، شماره 2
-    منصوری طهرانی(1389) ، «روش برتر حل وفصل اختلافات بین‌المللی در قراردادهای نفت و گاز- میانجیگری داوری»، پایان نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه شهید بهشتی
-        موسی‌زاده، رضا (۱۳۸۰)، بایسته‌های حقوق بین‌الملل عمومی، تهران: میزان، ‌چاپ اول.
-    موسی‌زاده، رضا (1376)، کلیات حقوق بین‌الملل، تهران: نشر وزارت امور خارجه، چاپ اول، ج۲.
-    مهاجری، انسیه؛ فیروزند، محمودضا (1401)، علل، اسباب و نوع شناسی اختلافات در قراردادهای نفتی، تحقیقات حقوقی، دوره 25، شماره 99.
-        میرعباسی، سیدباقر (1376) ، حقوق ژبین‌الملل عمومى، تهران: نشر دادگستر.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
منابع لاتین
-        Andrew Tweeddel and Karen Tweeddel, (2005), Arbitration of Commercial Disputes: International  and English Law and Practice, NewYork Oxford University Press.
-        Krishan Ranbir (2001). "An Overview of the Arbitration and Conciliation Act 1006".Journal of International Arbitration, Vol 23, No 3.
-        Lawrence W. Newman, (1998), ''A Practical Assessment of Arbitral Dispute Resolution'', Lex Mercatoria and Arbitration, Thomas, E. Carboonel (General Editor), Locaus A.Mistelis, 2015
-        Loukas A.Mistelis (2001). ADR in England and Wales, the American Review of international Arbitration, Vol.12.
-        Reid, T. & Wallis, J. (2012). Managing Large scale Energy Disputes Dispute resolution in energy sector: a practitioner’s handbook. Publisher: Globe law and business.
-        Walde, T. W. (2004). Managing international OGEMI-Investment Disputes (Presentation). Oil, Gas & Energy Law, 2(1)