فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

افساد اقتصادی مصداق افساد فی الارض

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
2 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
چکیده
زمینه و هدف: افساد فی‌الارض واژه‌ای است که در آیات متعدد قرآن کریم وجود دارد. بررسی آیات متعدد نشان میدهد که هر عمل حرامی که از جنبه شخصی خارج شده و با جنبه اجتماعی گرفتن به خود نظم اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و اعتقادی جامعه را بر هم زد آن عمل افساد فی‌الارض محسوب می‌گردد. هدف از پژوهش حاضر امکانسنجی تلقیِ افساد اقتصادی به عنوان مصداقی از افساد فیالارض میباشد.
مواد و روشها: این تحقیق از نوع نظری بوده ‌روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی می‏باشد و روش جمع‏آوری اطلاعات بصورت کتابخانه‏ای است و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است.
یافتهها: بررسی حکم مفسد فی‌الارض نشان می‌دهد که افساد فی‌الارض مصداقی از محاربه بوده و لذا حکم مفسد فی‌الارض قتل، صلب، تبعید و یا قطع است. کسی که با اخلال وخدشه در نظام اقتصادی موجب نرسیدن حکومت اسلامی به هدف عالی اقتصادی تعیین شده از سوی شارع گردد، مفسد اقتصادی محسوب میگردد.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.
نتیجه: مفسدان اقتصادی که نظام اقتصادی کشور را به هم میزنند از مصادیق محرز مفسد فی‌الارض محسوب گشته و کیفر آنان حتی در صورت عدم احراز قصد براندازی حکومت به دلیل صدق عنوان مفسد فیالارض بر آنان و این که عمل آنان در هر صورت مانع رسیدن حکومت به اهداف اقتصادی خود شده و در چنین شرایطی زمینه برای نارضایتی مردم و انهدام حکومت فراهم می‌آید؛ همان حکم مفسد فی‌الارض  است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


-      ابن ادریس، محمد بن منصور، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، قم، جامعة مدرسین قم،1410ق.
-      ابن عجیبه، احمد بن محمد، البحر المدید فى تفسیر القرآن المجید، قاهره، بی­نا، 1419ق.
-      ابن منظور، محمد بن مکرم‏، لسان العرب‏، بیروت، دار صادر، 1414ق.
-    بانوى اصفهانى، سیده نصرت امین‏، مخزن العرفان در تفسیر قرآن‏، تهران، نهضت زنان مسلمان،1361ش.‏
-    بای، حسین علی، «سیری در مستندات فقهی جرم‌انگاری افساد فی‌الارض »، نشریه فقه و حقوق، شماره 7، 1384ش.‏
-    حائرى تهرانى، میر سید على‏، مقتنیات الدرر و ملتقطات الثمر، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1377ش.
-    حسینى شاه عبدالعظیمى، حسین بن احمد، تفسیر اثنا عشرى‏، تهران، انتشارات میقات، 1363ش.
-      حلبی، ابوصلاح، الکافی فی الفقه، اصفهان، نشر مکتبة امیر المؤمنین، 1403ق.
-    حلی فخر المحققین، محمدبن حسن، ایضاح الفواید فی شرح مشکلات القواعد، قم، بی­نا، 1389ق.
-    راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن‏، بیروت‏، دارالعلم الدار الشامیة، 1412ق.
-    زراعت، عباس، «انگیزه و تأثیر آن در مسئولیت کیفری»، مجلات حقوق دادرسی، شماره 46، 1383ش.
-    سبزوارى نجفى، محمد بن حبیب الله‏، الجدید فى تفسیر القرآن، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات‏، 1406ق.
-    سلار، حمزة بن عبد العزیز، المراسم العلویة و الأحکام النبویة فی الفقه الإمامی‌، نجف، نشرحرمین،1400ق.
-      سمرقندى، نصربن محمد بن احمد، بحرالعلوم‏، بی نا، بی جا.
-    سیوطى، جلال الدین، الدر المنثور فى تفسیر المأثور، قم، کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى، 1404ق.
-      شبر، سید عبد الله‏، الجوهر الثمین فی تفسیر الکتاب المبین‏، مکتبة الألفین، کویت،1407ق.‏
-      شریف لاهیجى، محمد بن على، تفسیر شریف لاهیجى‏، تهران، نشر داد، تهران، 1373ش.
-      طریحى، فخر الدین‏، مجمع البحرین، تهران، کتابفروشى مرتضوى، 1375ش.
-      طوسی، محمد بن حسن، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی، بیروت، بی تا.
-      طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، تهران، دارالکتب، 1365ش.
-    عالمی، لیاقت علی، «افساد فی‌الارض  از نظر مذاهب اسلامی»، مجله فلسفه، کلام و عرفان طلوع، شماره23، 1386ش.
-      فراهیدى، خلیل بن احمد، العین‏، قم، انتشارات هجرت،1410ق.
-      کاشانى، ملا فتح الله‏، خلاصة المنهج، تهران، انتشارات اسلامیه، 1373ق.
-    کاظمى، جواد بن سعید، مسالک الأفهام الى آیات الأحکام‏، تهران، کتابفروشى مرتضوى، 1365ش.‏
-    لیثى واسطى، على بن محمد، عیون الحکم و المواعظ محقق حسنى بیرجندى، قم، دار الحدیث، 1376ش.
-    مترجمان‏، ترجمه تفسیر جوامع الجامع‏، مشهد، بنیاد پژوهش­هاى اسلامى آستان قدس رضوى‏، 1377ش.
-      مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، 1403ق.
-      محمدی ری­شهری، محمد، میزان الحکمة، بی­جا، دار الحدیث، بی­تا.
-      مغنیه، محمد جواد، تفسیر الکاشف تهران، دار الکتب الإسلامیة، 1424ق.
-    مفید، محمد بن محمد بن نعمان، الأمالی، تحقیق حسین الأستاد ولی، علی أکبر الغفاری، بیروت، دارالمفید،1414ق.
-      مفید، محمد بن محمد بن نعمان، المقنعة، قم، جامعه مدرسین،1410ق.
-      ‏مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیة، 1374ش.
-      ملاحویش آل غازى، عبدالقادر، بیان المعانى، دمشق، مطبعة الترقى،1382ق.
-    موسوی همدانی، سید محمد باقر، ترجمه تفسیر المیزان، قم، دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین حوزه علمیه، 1374ش.
-    ناصرى، محمد باقر، مختصر مجمع البیان‏، قم، دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین حوزه علمیه،1413ق.
-    یوسفی، احمد علی، نظام اقتصاد علوی، قم، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1387ش.
-    یوسفی، محمدرضا، «مقایسه مفاهیم فقر و مسکنت با دو مفهوم فقر مطلق و نسبی»،مجله نامه مفید، شماره 16، 1377ش.
 
 
دوره 7، شماره 4 - شماره پیاپی 27
فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی
زمستان 1404
صفحه 143-158