فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

مفهوم و مصادیق اقتصادی افساد فی‌الارض در پرتو نظام حقوقی ایران و فقه امامیه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی، گروه حقوق، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران
2 استادیار، گروه حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی ، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران
3 استادیار، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران
10.22034/ejs.2024.409385.1503
چکیده
زمینه و هدف: در نظام ­های اقتصادی تحت شرایط خاص مانند تحریم ­های بین­ المللی، جرائم اقتصادی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. هدف از انجام تحقیق حاضر این است که مفهوم و مصادیق اقتصادی افساد فی‌الارض در نظام کیفری ایران و فقه امامیه را شناسایی و قلمروی کیفری آن­ها را بررسی نماییم.
مواد و روش­ ها: این تحقیق از نوع نظری بوده و ‌روش آن به ­صورت توصیفی- تحلیلی می‏باشد و ابزار جمع ‏آوری اطلاعات نیز به ­صورت کتاب­خانه‏ ای است.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.
یافته ­ها: یافته ­های پژوهش نشان می­دهد که این جرم فاقد مستندات فقهی متقن است؛ اما در عین حال، با توجه به شرایط اقتصادی خاص، کاربرد فراوانی در نظام حقوق کیفری ایران دارد. این عنوان مجرمانه تعریف موسع در قانون مجازات اسلامی دارد و لازم است مفهوم و مصادیق آن در منابع فقهی جدید امامیه مورد تحلیل قرار گیرد.
نتیجه­: نتایج پژوهش نشان می­دهد که اغلب فقها آن را به ­عنوان جرمی مستقل شناسایی نکرده ­اند. از طرفی، عناوین مجرمانه محاربه و بغی از مصادیق افساد فی‌الارض نبوده و افساد، برخلاف اصل قانونی بودن جرائم و مجازات­ ها، مصادیق احصا شده­ای ندارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


- ابطحی کاشانی، سیدمحمد، «مفسد فی­الارض»، مجلة نور، شمارة 4، 1364.
- ایمانی، عباس، فرهنگ اصطلاحات حقوق کیفری، چاپ دوم، تهران، انتشارات نامة هستی، 1386.
- باختر رئیسی، احمد، مسعود، مجموعه کامل قوانین و مقررات اجرای احکام، تهران، نشر خط سوم، 1381.
- بای، حسینعلی، افساد فی الارض چیست، مفید فی­الارض کیست؟ مندرج در وب­سایت www.danesh.ir مراجعه­شده در 20 مرداد 1393.
- جعفری، مهران؛ رستمی، رامین؛ جمادی، علی؛ بابایی، داریوش، «بررسی فقهی- حقوقی جرم اخلال در نظم اقتصادی با تأکید بر افساد فی‌الارض»، فقه جزای تطبیقی، شمارة 6، 1401.
- حبیب­زاده، محمدجعفر، بررسی جرم محاربه و افساد فی­الارض، چاپ اول، تهران، انتشارات کیهان، 1370.
- سیفی، آناهیتا؛ نوظهور امناب، جبرائیل؛ فانی، رضا، «امکان‌سنجی فقهی و حقوقی الغای کیفر اعدام در جرم اخلال در نظام اقتصادی با تأکید بر رویة قضایی در حقوق ایران»، فقه و مبانی حقوق اسلامی، شمارة 3، 1401.
- شامبیاتی، هوشنگ، حقوق جزای عمومی، جلد دوم، چاپ اول، تهران، انتشارات پاژنگ، 1371.
- شکری، رضا؛ سیروس، قادر، قانون مجازات اسلامی در نظام حقوقی کنونی، تهران، چاپ هفتم، تهران، نشر خط سوم، 1387.
- صدیقیان، امیرمحمد؛ اسدی، علی؛ زارع مهرجردی، علی، «آثار تسری افساد فی­الأرض به جرائم اقتصادی با تکیه بر ویژگی‏های خاص این جرائم»، تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، شمارة 51، 1401.
- صدیقیان، امیرمحمد؛ اسدی، علی؛ زارع مهرجردی، علی، «تسری افساد فی الارض به جرایم اقتصادی: بسترها و چالش‌ها»، مجلة مطالعات سیاسی، شمارة 51، 1400.
- فیض، علیرضا، مقارنه و تطبیق در حقوق جزای عمومی اسلام، جلد 2، چاپ اول، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1368.
- گلدوست جویباری رجبعلی، جرائم علیه امنیت، چاپ اول، تهران، انتشارات جنگل، 1387.
- معین، محمد، فرهنگ معین، جلد 2، چاپ اول، تهران، انتشارات امیر کبیر، 1364.
- منصوری، مهدی؛ رحیمی، محمدمهدی؛ خواجه­پور، کمال، «سازمان‌یافتگی؛ معیار مغفول جرم قاچاق کالا و افساد فی‌الارض»، مجلة فقه و جزای تطبیقی، شمارة 10، 1402.
- موسوی بجنوردی، محمدکاظم، دایره­المعارف بزرگ اسلامی، جلد 1، تهران، انتشارات مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، 1367.
- نعناکار، مهدی، افساد فی­الارض در فقه و حقوق موضوعه، تهران، انتشارات مرسل، چ اول، 1377.
- هاشمی شاهرودی، محمود، بایسته­های فقه جزا، چاپ اول، تهران، نشر میزان، 1378.
- ولیدی، محمدصالح، حقوق جزای عمومی، جلد اول، چاپ اول، تهران، انتشارات نشر داد، 1374.