فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

ارزیابی مسئولیت مدیران شرکت‌های سهامی با توجه به اصل مسئولیت محدود با تکیه بر قانون و فقه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه حقوق خصوصی، واحد دامغان، دانشگاه آزاد اسلامی، دامغان، ایران.
10.22034/ejs.2024.490789.1984
چکیده
زمینه و هدف: مسئولیت مدیران شرکت‌های سهامی با توجه به اصل مسئولیت محدود از موضوعات مهمی است که محل بحث و اختلاف نظر است. بر همین اساس، هدف مقاله حاضر، ارزیابی مسئولیت مدیران شرکت‌های سهامی با توجه به اصل مسئولیت محدود با تکیه بر قانون و فقه است.
مواد و روش‌ها: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و داده‌ها نیز کیفی است و از فیش‌برداری در گردآوری مطالب و داده‌ها استفاده‌ شده است.
ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت‌داری رعایت شده است.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد، نظام حقوقی ایران برای شرکت‌های تجاری و از جمله شرکت سهامی، شخصیتی مستقل از شخصیت مدیران به رسمیت شناخته است. این امر به قاعده استقلال شخصیت حقوقی شرکت تجاری معروف و مبتنی براصل مسئولیت محدود است. براساس قاعده مورد اشاره شرکت(شخص حقوقی) می‌تواند دارای حق و تکلیف شده و آنها را به مورد اجرا گذرد؛ اما این به معنی رفع مسئولیت مدیران شرکت‌های سهامی نیست.
نتیجه: نتیجه اینکه چنانچه مدیران شرکت‌های سهامی تحت شرایطی باعث ورود ضرر به اشخاص ثالث شوند، علی ‌رغم اصل مسئولیت محدود، دارای مسئولیت در این زمینه هستند. قاعده منع سوء استفاده از حق و لاضرر و قاعده منع تقلب از مهمترین قواعدی هستند که استثنائات مسئولیت مدیران در پرتو اصل مسئولیت محدود هستند. بر این اساس چنانچه مدیران شرکت سهامی از موقعیت انحصاری خود سوءاستفاده کرده باشد و اینکه سوءاستفاده از شرکت، سبب ورود خسارت به ثالث شده باشد، داری مسئولیت است و این مطابق قاعده لاضرر در فقه است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • اسـکینی، ربیعا، حـقوق تجارت (شرکت‌های تـجاری)، جلددوم، چاپ‌ چهـارم‌، تـهـران، انـتشارات سمت، 1379.
  • افتخاری، جواد، حقوق‌ تـجارت (شرکت‌های تجارتی)، جلد دوم، چاپ سوم، تهـران، نـشـر قـقنوس،1381.
  • پاسبان، محمدرضا، حقوق شرکت‌های تجاری، چاپ پنجم، تهران، انتشارات سمت، 1389.
  • خردمندی، سـعید، وکالت در حقوق تجارت و تطبیق آن با فقه، چاپ اول، قـم، انتشـارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1382.
  • خزاعی، حسین، شرکت‌های تجارتی، جلد دوم، چاپ اول، تهران، انتشارات قانون، 1393.
  • دمرچیلی، محمد؛ قرائی، محسن؛ حاتمی، علی، قـانون تجـارت در نظـم حـقـوقی کنـونی، چـاپ دوم‌، تهران‌، انتشارات‌ خلیج فارس، 1381.
  • ستوده تهرانی، حسن، حقوق تجارت، جلد چهارم، چاپ بیستم، تهران، نشر دادگستر، 1395.
  • عابدیان، میرحسین، شروط باطل و تأثیر آن در عقد، چاپ اول، تهران، نشر شرکت زیتون و بهاران، 1387.
  • عرفانی، محمد،«سوءاستفاده از اختیارات یا مشاغل در حقوق تجارت (مطالعه تطبیقی)»، نشریه دانشگاه تهران، شماره هفت، 1395.
  • عرفانی، محمود،حقوق تجارت(شرکت‌های تجاری)، جلد دوم، چاپ سوم، تهران، انتشارات جنگل/ جاودانه، 1391.
  • عیسائی تفرشی، محمد،مباحث تحلیلی از حقوق شرکت‌های تجاری (شرکت‌های سهامی عام و خاص)، جلد دوم، چاپ اول، تهران، دفتر نشر آثار علمی دانشگاه تربیت مدرس، 1386.
  • کاتوزیان، ناصر، دوره مقدماتی حقوق مدنی (اموال و مالکیت)، جلد اول، چاپ چهارم، تهران، نشر شرکت سهامی انتشار، 1384.
  • کاشانی، محمود، نظریه تقلب نسبت به قانون، چاپ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه ملی ایران، 1352.
  • کاویانی، کوروش، حقوق شرکت‌های تجارتی، چـاپ اول، تهران‌، نشر‌ میزان‌، 1386.
  • کریمی، عباس؛ شعبانی کندسری، هادی،«رابطه منطقی قاعده فقهی لاضرر و قاعده غربی سوء استفا ده از حق»، فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی حقوق اسلام و غرب، شماره دو، 1393.
  • محقق داماد، سیدمصطفی، قواعد فقه (بخش مدنی)، جلداول،چاپ سیزدهم، قم، نشر مرکز نشرعلوم اسلامی،
  • محمودی جانکی، فیروز، «مبانی- اصول و شیوه‌های جرم انگاری»، رساله دکتری، به راهنمایی استاد محمد آشوری، تهران، دانشگاه تهران، 1382.
  • مکارم شیرازی، ناصر، حیله‌های شرعی و چاره جویی‌های صحیح در فقه اسلامی، قم، مدرسه الامام علی بن ابیطالب (ع)، 1383.

 

 

منابع عربی

  • شیخ صدوق، ابوجعفر محمد بن بابویه، من الیحضر الفقیه، جلد چهارم، چاپ اول، قم، نشر صدوق، 1368
  • موسوی بجنوردی، حاج میرزاحسن، القواعد الفقهیه، جلد دوم، چاپ سوم، نجف، چاپ مطبعه الادب، 1389.
  • موسوی بجنوردی، سید محمد، قواعد فقهیه، جلد اول، چاپ چهارم، تهران، انتشارات مجد، 1379.
  • محمصانی، دکتر صبحی، النظریه العامه، الطبعه الاولی، بیروت، دارالعلم للملایین، 1982.
  • نجفی، محمدحسن، جواهرالکلام، جلد سی و هفتم، چاپ هفتم، قم، دارالکتب الاسلامیه، 1408.

منابع لاتین

  • Blumberg, Phillip I, Accountability of Multinational Corporation the barriers presented by concepts of the corporate juridical, 2th ed, New York, Published University of Connecticut School of Law, 2001.
  • Ferran, Ellis, Principles of Corporate Finance Law, 1th ed,UK,Oxford Uni versity Press,2003.
  • Frank H, Easterbrook; Daniel R, Fischel, »Limited Liability and the Corporation «, Journal of The University of Chicago Law Review, No. 1,1985.
  • Millon, David K,» Piercing the Corporate Veil- Financial Responsibility and the Limits of Limited Liability«, https://ssrn.com/abstract =451520or http:/ /dx.doi.org/10.2 139/s 451520,2003.
  • Thompson, Robert B,Unpacking Limited Liability Direct and Vicarious Liability of Corporate Participants for Torts of the Enterprise (Vanderbilt Law Review), 1th ed, New York,Published University of California,1994.
  • Vandekerckhove, Karen, Piercing the Corporate Veil, 1th ed,Netherl ands,Publisher Klu wer Law International, 2007.