فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

صنعت دخانیات و تعهدات دولت در تامین حق بر سلامت شهروندان از منظر فقه و حقوق موضوعه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 هیات علمی دانشگاه پیام نور،گروه حقوق ،تهران ، ایران.
2 استادیار دانشگاه پیام نور، گروه الهیات، تهران، ایران.
10.22034/ejs.2024.482013.1956
چکیده
زمینه و هدف: بحث دخانیات و تأثیر آن بر سلامت از موضوعات مهم است که بررسی آن از منظر حقوقی عمومی و فقهی از اهمیت بالایی برخوردار است. بر همین اساس هدف مقاله حاضر بررسی صنعت دخانیات و تعهدات دولت در تأمین حق بر سلامت شهروندان از منظر فقه و حقوق موضوعه است.
مواد و روش‌ها: مقاله حاضر توصیفی-تحلیلی است. مواد و داده‌ها نیز کیفی است و از فیش‌برداری در گردآوری مطالب و داده‌ها استفاده ‌شده است.
ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت‌داری رعایت شده است.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد دولت ایران از یک سو علی­رغم، اقداماتی در راستای خصوصی­ سازی صنعت دخانیات، عملاً صلاحیت انحصاری تولید و عرضه دخانیات را اختیار دارد. در همین حال هم از نظر قواعد فقهی و هم مطابق قانون اساسی و قوانین عادی و هم­چنین اسناد بین‌المللی متعهد به تأمین سلامت شهروندان است.
نتیجه: نتیجه اینکه دولت در راستای جمع تعارض مورد اشاره و در راستای تحقق تعهدات خود در زمینه حق بر سلامت‌‌، محدودیت‌‌های متعددی در زمینه تولید و عرضة دخانیات وضع کرده است. ممنوعیت تبلیغ محصولات دخانی، درج علائم و پیام‌های‌ بهداشتی بر روی بسته‌های دخانی و عدم فروش محصولات دخانی به افراد زیر 18 سال از جمله مقررات حاکم بر تولید و توزیع دخانیات در کشور می­باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

- اسماعیل­زاده، حسین؛ مرتضوی، عبدالحمید؛ مقدری امیری، عباس، «مسئولیت مدنی دولت در حفظ سلامت شهروندان از منظر فقه شیعه(حقوق شهروندی و اسناد بین‌الملل)»، مجلة پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، شمارة 72، 1402.
- اصلانی، سیاوش؛ حاجی­پور کندرود، علی؛ سید موسوی، میرسجاد، «چالش‌های فقهی حق بر سلامت با تأکید بر سازمان بهداشت جهانی»، مجلة فقه و مبانی حقوق اسلامی، شمارة 3، 1401.
- امیر ارجمند‌‌، اردشیر، مجموعه اسناد بین­المللی حقوق بشر‌‌، جلد دوم، چاپ سوم، تهران، انتشارات جنگل‌‌/ جاودانه، 1385.
- آقاجانی‌‌، زهرا، آشنایی با مبانی مدیریت توزیع(با تأکید بر روش‌‌های نوین توزیع کالا)‌‌، چاپ چهارم، تهران، انتشارات مؤسسة مطالعات و پژوهش‌‌های بازرگانی‌‌، 1391.
- آل‌کجباف، حسین، «مفهوم و جایگاه حق بر سلامت در اسناد بین‌المللی حقوق بشر»، مجلة حقوق پزشکی، شمارة 24، بهار 1392.
- جعفریان اصل، جمیله؛ شریفی، ارکان؛ حاجی­پور کندرود، علی، «موانع و چالش‌های حمایت از حق بر سلامت در نظام حقوقی ایران»، مجلة پژوهش‌های نوین حقوق اداری، شمارة 16، 1402.
- حجازی، فخرالدین؛ مشایخ فریدونی، محمدحسین، یادنامة دومین کنگرة نهج‌البلاغه، چاپ اول، تهران، نشر وزارت ارشاد اسلامی و بنیاد نهج‌البلاغه، 1363.
- خالقی، ابوالفتح، «مصرف دخانیات و ابعاد مختلف حقوقی مقابله با آن»، مجلة پژوهش حقوق عمومی، شمارة 26، 1388.
- شریفی طاسکوه، حامد؛ لایقی، محمد، «نقش و کاربرد کاغذ و فراورده‌های سلولزی در سیگارت­سازی صنعت دخانیات»، دومین همایش ملی فناوری­های نوین در صنایع چوب و کاغذ، چالوس،1393.
- شیخ­الاسلامی، رضا، «تجارت دخانیات در فقه»، نشریة پژوهش­نامة فقه و حقوق اسلامی، شمارة 8 ،1390.
- صادقى تهرانى، محمد، ترجمان فرقان(تفسیر مختصر قرآن کریم)، جلد اول، چاپ اول، قم، انتشارات شکرانه،1388.
- عسل، ابراهیم، توسعه در اسلام، چاپ اول، تهران، نشر وابسته به آستان قدس رضوی، 1378.
- عمید زنجانی، عباسعلی، حقوق و آزادی‌های اساسی در اسلام و قانون اساسی(فقه سیاسی)، جلد اول، چاپ سوم، تهران، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۳.
- مجاور شیخان، محمد، مجموعه قوانین مرتبط با شرکت دخانیات ایران، چاپ اول، تهران، انتشارات دهکده، 1401.
- محقق داماد، سیدمصطفى، قواعد فقه، جلد چهارم، چاپ دوازدهم، تهران، نشر مرکز علوم اسلامى،1406.
- محمدی، زکیه؛ جداوی، فاطمه، «پیش­گیری از گرایش به دخانیات در کودکان و نوجوانان»، سومین کنفرانس ملی مطالعات کاربردی در فرآیندهای تعلیم و تربیت، میناب، 1402.
- مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی، اظهار نظر کارشناسی درباره: «طرح الحاق شرکت دخانیات ایران به وزارت صنعت، معدن و تجارت» ، گزارش های کارشناسی(مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی)، آذر 1394.
- مریدی‌‌، سیاوش؛ نوروزی‌‌، علیرضا، فرهنگ اقتصادی‌‌، چاپ اول، تهران، انتشارات پیشبرد و نگاه‌‌،1373.
- مطهری، مرتضی، فقه و حقوق(مجموعه آثار)، جلد بیست­ودوم، چاپ اول، قم، انتشارات صدرا، 1375.
- مکارم شیرازى، ناصر، اخلاق در قرآن، جلد اول، چاپ دوم، قم، مدرسة الامام علی بن أبی طالب(علیه السلام)،1377.
- مکارم شیرازى، ناصر، دائرة­المعارف فقه مقارن، چاپ اول، قم، انتشارات مدرسه امام على­بن ابى طالب علیه السلام،1427.
- موسوی خمینی، روح‌اله، توضیح المسائل(محشی)، جلد دوم، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1424.
- موسوی خمینی، روح‌اله، صحیفه نور، جلد هجدهم، چاپ هفتم، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1386.
- موسوی، سید موسی، «تحلیلی بر عوامل پیش­گیری از مصرف دخانیات در نوجوانان»، دهمین کنفرانس بین­المللی روان­شناسی مشاوره و علوم تربیتی، زنجان،1400.
- موسوى خمینى، سید روح­اله، توضیح المسائل(محشى)، جلد دوم، چاپ هشتم، قم، دفتر انتشارات اسلامى،1424.
عربی
-الامام الخمینی، سید روح­اله، موسوعة الامام الخمینی، جلد سی­ونهم، چاپ ششم، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س)، 1422.
- امام خمینی‌، روح­اله، توضیح المسائل (امام و مراجع)، قم، جامعه مدرسین حوزة علمیة قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1381.
- الجوزی، ابن‌قیم، زادالمعاد، جلد چهارم، بیروت، مؤسسه الرساله، 1425.
- الرملی، شهاب‌الدین، نهایة المحتاج، جلد هشتم، چاپ سوم، دمشق، المکتب اإلسلامی، 1410.
- شریف رضی، محمد بن حسین، نهج‌البلاغه،تصحیح صالح صبحی، چاپ سوم، قم، نشر هجرت، ۱۴۱۴.
- طباطبائی، محمدحسین، تفسیر المیزان، جلد شانزدهم، چاپ چهارم، قم، انتشارات جامعة مدرسین، ۱۳۸۸.
- عسقلانی، احمد بن حجر، فتح الباری(شرح صحیح البخاری)، جلد یازدهم، چاپ دوم، قاهره، دارالدیان للتراث، ۱۴۰7.
- قزوینی، ابن ماجه، سنن ابن ماجه، چاپ سوم، بیروت، دار ابن حزم، 2001.
- کاشانی، ابوبکر، بدایع الصنایع، جلد نهم، پاکستان، مکتبه الحبیبیه، 1409.
- نییشابوری، حاکم، المستدرک علی صحیحین، چاپ اول، بیروت، دارالکتاب العربی، 1427.
لاتین
- Senyonjo, Manisuli, Economic Social and Cultural Rights an examination of state obligations, 5th edition,Cheltenham, Edward Elgar Publishing Limited, 2010.
- Toebes, Brigit,» Towards an Improved understanding of the International Human Right to Health«, Human Rights Quarterly,No.3,1999.