فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

ماهیت ضمانت‌نامه‌های بانکی در رویه قضایی ایران و فقه امامیه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه حقوق خصوصی، واحد بین المللی کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، کیش، ایران.
2 گروه حقوق، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 گروه حقوق، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/ejs.2025.537396.2106
چکیده
زمینه و هدف: ضمانت­نامه­ های بانکی یکی از اسناد تجاری پرکاربرد در معاملات و مبادلات داخلی و بین ­المللی محسوب می­شوند. هدف از پژوهش حاضر تبیین ماهیت اسناد مزبور در چارچوب رویه قضایی ایران و فقه امامیه می­باشد.
مواد و روش ­ها: این تحقیق از نوع نظری و ‌روش آن به صورت توصیفی تحلیلی می‏باشد. جمع ‏آوری اطلاعات بصورت کتابخانه ‏ای و با بررسی نظریات فقهی و آرای قضایی ایران صورت گرفته است.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.
یافته­ ها: ضمانت­نامه­ های بانکی علی­رغم این­که اسنادی جدید در حوزه حقوق تجارت محسوب می­شوند، اما با در نظر گرفتن تعهدات ناشی از آن­ها، می­توان ماهیت این اسناد را به نهادهای سنتی فقه امامیه مانند عقد ضمان، عقد وکالت و ... تشبیه نمود. در واقع، در فقه امامیه گرایش غالب، ضمان قلمداد نمودن این اسناد است، اما رویه قضایی در اغلب موارد ماده 10 قانون مدنی را مبنا قرار می­دهد.
نتیجه­: رویه قضایی در استناد به اصل استقلال ضمانت­نامه­ ها از قالب­ های سنتی فقهی فاصله گرفته و رویکرد غالب، تلقی ضمانت­نامه­ های بانکی به عنوان نهاد حقوقی خاص می­ باشد. دلیل این امر آثار خاص ضمانت­نامه‌های بانکی مانند الزام به تأدیه فوری بدون نیاز به مراجعه قبلی به متعهد و عدم تمایل قضات به استثناء قلمداد نمودن آثار مزبور می­باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


-    اباذری فومشی، منصور، نحوه عملی تنظیم و نگارش انواع عقد ضمان، مؤسسه نشاط، سپهر ادب، 1386.
-    اخلاقی، بهروز، بحثی پیرامون ضمانتنامه های بانکی، کانون وکلا، شماره یکصد و چهل و هشت و یکصد چهل و نهم، 1368.
-    بهزادی، آمنه، وصف تنجیزی در ضمانت­نامه­های بانکی با تدکید بر رویه قضایی، تهران، مهراندیش، 1400.
-    پورمتین، اصغر، ضمانت­نامه­های بانکی چالش­ها و راهکارها، تهران، گپ، 1401.
-    تقی­زاده، محسن، شفیق اسکی، محمد، مطالعه تطبیقی فقهی حقوقی عقد ضمان در قانون مدنی با ضمانت­نامه­های اتاق بازرگانی، فصلنامه مطالعات حقوق، شماره سی­وسوم، 1398.
-       جعفری لنگرودی، محمدجعفر، الفارق، تهران، گنج دانش، 1400.
-    جعفری لنگرودی، محمدجعفر، اندیشه و ارتقاء، تهران، گنج دانش، 1398.
-       خمینی، روح الله، تحریرالوسیله، بیروت، دارالفکر، 1407.
-    درافشان، محمدهادی، بختیاروند، مصطفی، استقلال ضمانت­نامه­های بانکی در حقوق تجارت بین­الملل، حقوق ایران و فقه امامیه (مجموعه مقالات چهارمین کنگره بین­المللی علوم انسانی اسلامی، تهران، انتشارات آفتاب توسعه، 1398.
-    شاهرودی، محمود، فرهنگ فقه، قم، مؤسّسه دائرة‌المعارف فقه اسلامى، 1387.
-    شبرنگ مریدانی، محمد، مجموعه رویه قضایی آراء هیئت عمومی دیوان عالی کشور سال 1342، تهران، گشتاسب، 1402.
-    الشریف، محمدمهدی، جلالی، محمود، مظاهری، رسول، رضائیان، علیرضا، بررسی تطبیقی ماهیت ضمانت­نامه­های بانکی در پرتو اصل استقلال، فصلنامه تحقیقات حقوقی، شماره نود و چهارم، 1399.
-    شهبازی­نیا، مرتضی، ماهیت حقوقی ضمانت‌نامة بانکی بین‌المللی و مقایسه آن با نهادهای سنتی، دوفصلنامه علمی حقوق تطبیقی، شماره ششم، 1383.
-    علی­اکبری بابوکانی، احسانی، بررسی تطبیقی وکالت و تفویض طلاق در فقه امامیه و اهل سنت، پژوهش­های فقهی، دوره چهاردهم، شماره چهارم، 1397.
-    قربانیان، حسین، حقوق اعتبارات اسنادی و ضمانتنامه های بانکی، تهران، شهر دانش، 1402.
-    کاشانی، محمود، ضمانت­نامه­های بانکی، تهران، موسسه عالی بانکداری ایران، 1377.
-    مافی، همایون، تقی­پور درزی نقیبی، محمدحسین، آثار حاکم بر ضمانت­نامه­های بانکی، سال دوازدهم، شماره چهل و هشتم، 1395.
-    مسعودی، علیرضا، ضمانت­نامه­های بانکی در حقوق ایران و تجارت بین­الملل، تهران، شهردانش، 1397.
-    میرزایی، ابراهیم، وکالت­پذیری اقرار در فقه امامیه و حقوق ایران، گفتمان حقوقی، شماره بیست و چهارم، 1402.
-    ناصرزاده، هوشنگ، مجموعه آراء وحدت رویه قضائی هیئت عمومی دیوان عالی کشور مدنی جزائی، تهران، خورشید، 1376.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
منابع لاتین:
-       Aubin, Yann, Louis de Longeaux, Jean-Claude Vecchiatto, International Bank and Other Guarantees Handbook: Europe, London, Wolters Kluwer, 2016.
-       Bertrams, Roeland F. Bank Guarantees in International Trade: The Law and Practice of Independent (First Demand) Guarantees and Standby Letters of Credit in Civil Law and Common Law Jurisdictions, London, Wolters Kluwer, 2013.
-       Jones, Stephen A, The Trade and Receivables Finance Companion: A Collection of Case Studies and Solutions, London, Springer, 2021.
-       Sanati, Gargi, International Trade Finance and Forex Operations: Theory and Application, Hague, Taylor & Francis, 2024.
 
دوره 7، شماره 3 - شماره پیاپی 26
فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی
تابستان 1404
صفحه 93-110