فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

نقد و ارزیابی قوانین ناظر بر رد مال در حقوق ایران با رویکردی بر فقه اسلامی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران.
2 استاد، گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
10.22034/ejs.2025.510391.2047
چکیده
زمینه و هدف: لزوم انطباق قوانین با اصول فقه اسلامی و اصل شفافیت در فرآیندهای قانونی و نیز بروز چالش‌هایی در اجرای عدالت و حفظ حقوق مالکان، بازنگری و اصلاح قوانین ناظر بر رد مال با رویکرد فقهی را ضروری می‌سازد. این تحقیق، به موضوع «نقد و ارزیابی قوانین ناظر بر رد مال در حقوق ایران با رویکردی بر فقه اسلامی» پرداخته است.
مواد و روشها: این تحقیق از نوع نظری بوده و به روش توصیفی – تحلیلی صورت گرفته است.
ملاحظات اخلاقی: در تحقیق حاضر، اصل امانتداری، صداقت، بی‌طرفی و اصالت اثر رعایت شده است.
یافتهها: مادتین 215 قانون مجازات اسلامی و ۱۴۸ قانون آیین دادرسی کیفری، که در زمرۀ قوانین عام رد مال قرار دارند، نیازمند بازنگری می‌باشند.
نتیجه:  فرع بودن پرداخت مثل و یا قیمت در صورت تعذّر رد مال، بعنوان یک اصل مسلم، بعلاوه اجرای هر چه بهتر قوانین، لزوم بازنگری در مادۀ 215 قانون مجازات اسلامی و ۱۴۸ قانون آیین دادرسی کیفری را ضرورت می‌بخشد. إتخاد رویکرد قانونگذار در تبصره 2 ماده 215 قانون مجازت اسلامی، مبنی بر إعطای مجوز فروش عوایدات حاصل از جرم، مستند به ادله‌ای نظیر «قاعده حفظ نظام» و از باب امین بودن دادستان و یا دادگاه مشروعیت می‌یابد. 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • الف. منابع فارسی

    کتاب

    • بهرامی احمدی، حمید، سوء استفاده از حق، بی­جا: انتشارات اطلاعات، 1377.
    • جعفری لنگرودی، محمد‌جعفر، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، تهران: انتشارات گنج دانش، 1378.
    • جمعى از پژوهشگران، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، 1426.
    • خالقی، علی، نکته‌ها در قانون آیین دادرسی کیفری، تهران: موسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش، 1393.
    • زراعت، عباس؛ مهاجری، علی،آیین دادرسی کیفری، تهران: نشر فکرسازان، 1386.
    • کاتوزیان، ناصر، الزامهای خارج از قرارداد، ضمان قهری، مسئولیت مدنی، تهران: دانشگاه تهران، 1374.
    • گلدوزیان، ایرج، محشای قانون مجازات اسلامی بر مبنای قانون مصوب 1/2/1392 به همراه مفاهیم جدید و قوانین جزایی پیشین، بی­جا: مجمع علمی و فرهنگی مجد، 1392.
    • محمدی، ابوالحسن، قواعد فقه، تهران: نشر یلدا، 1374.
    • محقق داماد، سید مصطفی، قواعد فقه، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، 1406.
    • مدنی، سیدجلال الدین، آیین دادرسی کیفری، تهران: نشر پایدار، 1387.
    • مرعشی، محمد حسن، دیدگاه‌هاى نو در حقوق، چاپ دوم، تهران: نشر میزان، 1427.
    • یزدانیان، علی رضا،، قواعد عمومی مسئولیت مدنی، بی‌جا: انتشارات میزان، 1386.
    • مقاله
    • احمدی­زاده، سید حمیدرضا؛ محمودی جانکی، فیروز؛ شیدائیان، مهدی، جایگاه اصل انصاف در فقه و حقوق کیفری ایران، فصلنامه فقه جزای تطبیقی، دوره دوم، شماره چهارم، صفحات 110-101، 1401.
    • رهبر، مهدی؛ خطیبی، منیره، مثلی و قیمی از منظر فقه اسلامی و حقوق ایران، دوفصلنامه فقه مقارن، سال سوم، شماره 5، صفحات 41-62، 1394.

    ب- منابع عربی

    • احمد محمد، سلیمان، ضمان متلفات فی الفقه الاسلامی، بی­جا: انتشارات مطبعه السعاده، 1405.
    • اصفهانى، محمد حسین، حاشیه بر مکاسب، بی­جا: دار المصطفى (ص) لإحیاء التراث، بی­تا.
    • انیس، ابراهیم و دیگران، المعجم الوسیط، مصر: بی­نا، 1961.
    • بحرالعلوم، محمدبن‌محمدتقى، بلغة الفقیه، تهران: منشورات مکتبة الصادق، 1403.
    • حر عاملى، محمدبن‌حسن، وسائل الشیعة، قم: مؤسسه آل‌البیت، 1409.
    • حسینی روحانی، صادق، فقه الصادق علیه السلام، قم: مدرسه امام صادق علیه السلام، 1412.
    • حسینی سیستانی، علی، قاعده لا ضرر و لا ضرار، ترجمه اکبر نایب زاده، بی‌جا: انتشارات خرسندی، 1389.
    • حمد شراره، عبدالجبار، احکام الغصب فی الفقه الاسلامی، قم: مکتب الاعلام الاسلامی، 1395.
    • خوانساری، جلال الدین محمد، شرح غررالحکم و دررالکلم، تهران: دانشگاه تهران.، 1360.
    • خوئی، ابوالقاسم، محاضرات فی أصول الفقه، قم: مؤسسه نشر اسلامی، 1364.
    • رشتی نجفى، میرزا حبیب الله، کتاب الغصب، بی­جا، 1322.
    • روحانی، سید صادق حسینى، المسائل المستحدثة للروحانی، قم: مؤسسة دار الکتاب، 1382.
    • سعدی، ابوجیب، القاموس الفقهی لغه و اصطلاحا، دمشق: دار الفکر، 1408.
    • طباطبایى، سیدعلى، ریاض المسائل، قم: مؤسسه النشر الاسلامی، 1412.
    • غروی اصفهانی، شیخ محمد حسین، حاشیه المکاسب، بی­جا، 1408.
    • فراهیدى، خلیل بن احمد، کتاب العین، قم: نشر هجرت، 1410.
    • فیومى، احمد بن محمد، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، قم: منشورات دار الرضی، 1383.
    • قزوینی، ملا على قارپوزآبادى، صیغ العقود و الإیقاعات محشّى، قم: شکورى، 1414.
    • کاشف الغطاء، محمدحسین، تحریر المجلة، قم: المکتبة المرتضویه، 1359.
    • مامقانی، عبداللّه، مناهج المتّقین فی فقه ائمة الحق و الیقین، قم: نشر آل البیت، 1351.
    • محمود عبد الرحمان، معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة، بی­جا: انتشارات ذوی القربی، 1430.
    • مراغی، میرعبدالفتاح، العناوین الفقهیه، قم: مؤسسه النشر الاسلامی، 1417.
    • مشکینی، میرزا علی، مصطلحات الفقه، قم: نشر الهادی، 1377.
    • موسوی بجنوردی، سید محمدحسین، القواعد الفقهیه، قم: الهادی، 1419.
    • موسوی خمینی، روح الله، تحریرالوسیلة، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی،
    • موسوى گلپایگانی، سید محمدرضا، مجمع المسائل للگلپایگانی، قم: دار القرآن الکریم، 1409.
    • نجفی، محمدحسن، جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام، تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1404.
دوره 7، شماره 3 - شماره پیاپی 26
فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی
تابستان 1404
صفحه 199-214