1
دانشجوی دکتری، گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران.
2
استاد، گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
10.22034/ejs.2025.510391.2047
چکیده
زمینه و هدف: لزوم انطباق قوانین با اصول فقه اسلامی و اصل شفافیت در فرآیندهای قانونی و نیز بروز چالشهایی در اجرای عدالت و حفظ حقوق مالکان، بازنگری و اصلاح قوانین ناظر بر رد مال با رویکرد فقهی را ضروری میسازد. این تحقیق، به موضوع «نقد و ارزیابی قوانین ناظر بر رد مال در حقوق ایران با رویکردی بر فقه اسلامی» پرداخته است. مواد و روشها: این تحقیق از نوع نظری بوده و به روش توصیفی – تحلیلی صورت گرفته است. ملاحظات اخلاقی: در تحقیق حاضر، اصل امانتداری، صداقت، بیطرفی و اصالت اثر رعایت شده است. یافتهها: مادتین 215 قانون مجازات اسلامی و ۱۴۸ قانون آیین دادرسی کیفری، که در زمرۀ قوانین عام رد مال قرار دارند، نیازمند بازنگری میباشند. نتیجه: فرع بودن پرداخت مثل و یا قیمت در صورت تعذّر رد مال، بعنوان یک اصل مسلم، بعلاوه اجرای هر چه بهتر قوانین، لزوم بازنگری در مادۀ 215 قانون مجازات اسلامی و ۱۴۸ قانون آیین دادرسی کیفری را ضرورت میبخشد. إتخاد رویکرد قانونگذار در تبصره 2 ماده 215 قانون مجازت اسلامی، مبنی بر إعطای مجوز فروش عوایدات حاصل از جرم، مستند به ادلهای نظیر «قاعده حفظ نظام» و از باب امین بودن دادستان و یا دادگاه مشروعیت مییابد.
جمعى از پژوهشگران، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، 1426.
خالقی، علی، نکتهها در قانون آیین دادرسی کیفری، تهران: موسسه مطالعات و پژوهشهای حقوقی شهر دانش، 1393.
زراعت، عباس؛ مهاجری، علی،آیین دادرسی کیفری، تهران: نشر فکرسازان، 1386.
کاتوزیان، ناصر، الزامهای خارج از قرارداد، ضمان قهری، مسئولیت مدنی، تهران: دانشگاه تهران، 1374.
گلدوزیان، ایرج، محشای قانون مجازات اسلامی بر مبنای قانون مصوب 1/2/1392 به همراه مفاهیم جدید و قوانین جزایی پیشین، بیجا: مجمع علمی و فرهنگی مجد، 1392.
محمدی، ابوالحسن، قواعد فقه، تهران: نشر یلدا، 1374.
محقق داماد، سید مصطفی، قواعد فقه، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، 1406.
مدنی، سیدجلال الدین، آیین دادرسی کیفری، تهران: نشر پایدار، 1387.
مرعشی، محمد حسن، دیدگاههاى نو در حقوق، چاپ دوم، تهران: نشر میزان، 1427.
یزدانیان، علی رضا،، قواعد عمومی مسئولیت مدنی، بیجا: انتشارات میزان، 1386.
مقاله
احمدیزاده، سید حمیدرضا؛ محمودی جانکی، فیروز؛ شیدائیان، مهدی، جایگاه اصل انصاف در فقه و حقوق کیفری ایران، فصلنامه فقه جزای تطبیقی، دوره دوم، شماره چهارم، صفحات 110-101، 1401.
رهبر، مهدی؛ خطیبی، منیره، مثلی و قیمی از منظر فقه اسلامی و حقوق ایران، دوفصلنامه فقه مقارن، سال سوم، شماره 5، صفحات 41-62، 1394.
ب- منابع عربی
احمد محمد، سلیمان، ضمان متلفات فی الفقه الاسلامی، بیجا: انتشارات مطبعه السعاده، 1405.
اصفهانى، محمد حسین، حاشیه بر مکاسب، بیجا: دار المصطفى (ص) لإحیاء التراث، بیتا.
انیس، ابراهیم و دیگران، المعجم الوسیط، مصر: بینا، 1961.
قلی پور زرین کلایی,مصطفی و شاکری,ابوالحسن . (1404). نقد و ارزیابی قوانین ناظر بر رد مال در حقوق ایران با رویکردی بر فقه اسلامی. فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی, 7(3), 199-214. doi: 10.22034/ejs.2025.510391.2047
MLA
قلی پور زرین کلایی,مصطفی , و شاکری,ابوالحسن . "نقد و ارزیابی قوانین ناظر بر رد مال در حقوق ایران با رویکردی بر فقه اسلامی", فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی, 7, 3, 1404, 199-214. doi: 10.22034/ejs.2025.510391.2047
HARVARD
قلی پور زرین کلایی مصطفی, شاکری ابوالحسن. (1404). 'نقد و ارزیابی قوانین ناظر بر رد مال در حقوق ایران با رویکردی بر فقه اسلامی', فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی, 7(3), pp. 199-214. doi: 10.22034/ejs.2025.510391.2047
CHICAGO
مصطفی قلی پور زرین کلایی و ابوالحسن شاکری, "نقد و ارزیابی قوانین ناظر بر رد مال در حقوق ایران با رویکردی بر فقه اسلامی," فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی, 7 3 (1404): 199-214, doi: 10.22034/ejs.2025.510391.2047
VANCOUVER
قلی پور زرین کلایی مصطفی, شاکری ابوالحسن. نقد و ارزیابی قوانین ناظر بر رد مال در حقوق ایران با رویکردی بر فقه اسلامی. مطالعات فقه اقتصادی, 1404; 7(3): 199-214. doi: 10.22034/ejs.2025.510391.2047