فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

بازخوانی مفهوم مال در معاملات

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
کارشناسی ارشد حقوق خصوصی ، گروه حقوق، دانشگاه بین‌المللی خلیج فارس، خرمشهر، ایران
10.22034/ejs.2025.460831.1818
چکیده
زمینه و هدف: هر پدیدۀ نوظهوری پیش از اینکه مورد ابتلا آحاد جامعه قرار گیرد ضروری است که با معیارها و ملاکهای قانونی و شرعی سنجیده شود. از همین رو تحقیق و موشکافی از مفهوم مال، به منظور شفافیّت‌سازی اینگونه فعالیّتهای نوظهور، هدف این تحقیق است.
مواد و روش‌ها: این تحقیق از نوع نظری بوده و روش تحقیق به صورت توصیفی – تحلیلی است و روش جمع‌آوری اطلاعات به صورت کتابخانه‌ای است و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است.
ملاحظات اخلاقی: در تحقیق حاضر، اصل امانتداری، صداقت، بی‌طرفی و اصالت اثر رعایت شده است.
یافته‌ها: ظهور مصادیق جدید از بیع، اقتضای این را دارد که قوانین، متناسب با متون فقهی، مورد بازنگری قرار گیرد.
نتیجه: مستفاد از اثبات تعمیم بیع به غیر اعیان، تبیین مورد معامله در مواد 214 و 338 قانون مدنی، با ابهاماتی روبرو است، لذا از آنجایی که هر مالی اعم از عین، منفعت و حقّ می‌تواند مورد خرید و فروش واقع شود، این تحقیق، تعاریف ارائه شده در ضمن مواد مذکور را ناتمام می‌داند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • امامى، حسن حقوق مدنی، انتشارات اسلامیة، چاپ چهارم، تهران، بی­تا.
  • جعفری لنگرودی، محمد جعفر، ترمینولوژی حقوق، کتابخانه گنج دانش، چاپ بیست و یکم، تهران،
  • ___________________، حقوق اموال، کتابخانه گنج دانش، چاپ اول، تهران، 1368.
  • حائری شاه باغ، علی، شرح قانون مدنی، انتشارات گنج دانش، چاپ دوم، تهران، 1382.
  • حیاتی، علی عباس، حقوق مدنی (2) (اموال و مالکیت)، نشر میزان، چاپ اول، تهران، 1388.
  • سیّاح، احمد، فرهنگ بزرگ جامع نوین (ترجمه المنجد لویس معلوف)، انتشارات اسلام، چاپ ششم، تهران، 1385.
  • شهیدی، مهدی، حقوق مدنی (تشکیل قراردادها و تعهدات)، انتشارات مجد، چاپ سوم، تهران، 1382.
  • صفایی، حسین، اشخاص و محجورین، نشر میزان. تهران،
  • طاهرى، حبیب الله، حقوق مدنى، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم، قم، 1418 ه‍ ق.
  • طبیبیان، حمید، ترجمه فرهنگ لاروس (خلیل الجر)، انتشارات امیرکبیر، چاپ دوم، تهران، 1367.
  • عبداللهى، محمود، مبانى فقهى اقتصاد اسلامى، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ اول، قم، 1371.
  • عدل، مصطفی، حقوق مدنی، انتشارات بحرالعلوم، چاپ اول، قزوین، 1373.
  • کاتوزیان، ناصر، دوره مقدماتی حقوق مدنی، اعمال حقوقی (قرارداد- ایقاع)، شرکت سهامی انتشار، چاپ سیزدهم، تهران، 1387.
  • ___________________، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، نشر میزان، چاپ دوازدهم، تهران، 1384.
  • ___________________، مقدمه علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران، شرکت سهامی انتشار، چاپ سی و هشتم، تهران، 1383.
  • محقق داماد، مصطفی، قواعد فقه (بخش مدنی)، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ سوم، تهران، 1370.
  • مدرسی یزدی، محمدرضا، البیع بررسی گسترده‌ی فقهی بیع، انتشارات دارالتفسیر، چاپ چهارم، بی­جا، 1393.

 

منابع عربی

  • ابن اثیر جزرى، مبارک بن محمد، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، مؤسسه مطبوعاتى اسماعیلیان، چاپ اول، قم، بی­تا.
  • ابن منظور، جمال الدین محمد بن مکرم، لسان العرب، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع - دار صادر، چاپ سوم، بیروت، 1414 ه‍ ق.
  • انصارى، مرتضى بن محمد امین، کتاب المکاسب، منشورات دار الذخائر، چاپ اول، قم، 1411 ه‍ ق.
  • بحرالعلوم، محمد بن محمد تقى، بلغة الفقیه، منشورات مکتبة ­الصادق، چاپ سوم، تهران، 1403 ه‍ ق.
  • توحیدی، محمدعلی، مصباح الفقاهه (تقریرات درس خارج آیت الله خویی)، مؤسسه انصاریان، چاپ دوم، قم، 1412 ه‍ ق.
  • جزائرى، محمد جعفر مروج، هدى الطالب فی شرح المکاسب، مؤسسة دار الکتاب، چاپ اول، قم، 1416 ه‍ ق.
  • حکیم، سید محمد سعید، منهاج الصالحین، دارالصفوه، بیروت.، 1415 ه‍ ق.
  • حمیرى، نشوان بن سعید، شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم، دارالفکر المعاصر، چاپ پنجم، بیروت، 1420 ه‍ ق.
  • خویى، ابوالقاسم، مصباح الفقاهة، چاپ ششم، بی­جا، بی­تا.
  • دفتر همکاری حوزه و دانشگاه، درآمدی بر اقتصاد اسلامی، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها (سمت)، تهران، بی­تا.
  • راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، انشارات دارالعلم، چاپ سوم، لبنان، 1412 ه‍ ق.
  • سنهوری، عبدالرزاق احمد، الوسیط فی شرح القانون المدنی الجدید، انتشارات دار الاحیاء التراث العربی،چاپ پنجم، بیروت، 1952م.
  • طوسى، محمدبن­حسن، تهذیب الأحکام، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، تهران، 1407 ه‍ ق.
  • ___________________، النها‌یة فی مجرد الفقه و الفتاوى، دار الکتاب العربی، چاپ دوم، بیروت، 1400 ه‍ ق.
  • عاملى، سیدجوادبن‌محمد، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، چاپ اول، قم، 1419 ه‍ ق.
  • علامه حلّى، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، چاپ اول، قم، 1414 ه‍ ق.
  • فاضل لنکرانی، محمد، جامع المسائل، انتشارات امیر قلم، چاپ یازدهم، قم، 1425 ه‍ ق.
  • فیومى، احمد بن محمد، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، منشورات دارالرضی، چاپ چهارم، قم، بی­تا.
  • لویس، معلوف، المنجد فی اللغه، موسسه انتشارات دار العلم ، چاپ اول، قم، 1425 ه‍ ق.
  • مامقانی، محمدامین، فقه‌المستحدثات، مؤسسه بوستان کتاب، قم، 1391.
  • مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، ملاذ الأخیار فی فهم تهذیب الأخبار، انتشارات کتابخانه آیة­الله مرعشى نجفى – ره، چاپ سوم، قم، 1406 ه‍ ق.
  • مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، مرکز الکتاب للترجمه و النشر، چاپ سوم، تهران، 1402 ه‍ ق.
  • مقدم، محسن؛ غلامپور، محمدرضا، تبیین ماهیت فقهی و حقوقی امتیاز وام و تسهیلات بانکی، فصلنامه فقه و اصول؛ فقه و تاریخ تمدن، شماره 55، صفحات 124-154، 1397.
  • مکارم شیرازى، ناصر، أنوار الفقاهة - کتاب البیع، انتشارات مدرسة الإمام علی بن أبی طالب علیه­السلام، چاپ سوم، قم، 1425 ه‍ ق.
  • موسوی خمینى، روح‌اللّه،الرسائل، نشر اسماعیلیان، چاپ دوم، قم،
  • __________________، زبدة الأحکام، انتشارات سازمان تبلیغات اسلامى، چاپ سوم، تهران، 1404 ه‍ ق.
  • __________________، کتاب‌البیع، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، تهران، 1415 ه‍ ق.
  • موسوی گلپایگانى، سید محمدرضا، بلغة الطالب فی التعلیق على بیع المکاسب، چاپخانه خیام، چاپ اول، قم، 1399 ه‍ ق.
  • نجفى، محمد حسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، دار­إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، بیروت، 1404 ه‍ ق.

 

دوره 7، شماره 3 - شماره پیاپی 26
فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی
تابستان 1404
صفحه 171-186