فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

معناشناسی و شاخصه‌های اسقاط ضمان با رویکرد مدنی و کیفری

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجو دکتری، فقه و مبانی حقوق اسلامی،واحد بابل دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران.
2 استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی، واحد بابل ، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران.
3 استادیار، گروه فقه و حقوق اسلامی، واحد بابل ، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران.
10.22034/ejs.2025.493387.1999
چکیده
زمینه و هدف: تبیین معنایی و مولفه‌های اسقاط ضمان با تأکید بر آموزه‌های حقوق اسلامی از موارد بسیار ضروری در حقوق موضوعه ایران به شمار می‌آید. از آنجایی که مسقطات ضمان در امور کیفری در قیاس با امور مدنی بالاخص در خصوصیت تحقق گرایی و کاربردپذیری با ابهام و عدم صراحت مواجه است، این پژوهش با هدف تشریح موارد مشترک آثار رفع مسئولیت مدنی و کیفری ضمان است.
مواد و روش‌ها: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و داده‌ها نیز کیفی است و از فیش‌برداری در گردآوری مطالب و داده‌ها استفاده‌شده است.
ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت‌داری رعایت شده است.
یافته‌ها: ابهام زدایی مصادیق و آثاردرموضوع مسقطات ضمان علاوه بر کاربردپذیری در حقوق مدنی در قوانین با رویکرد کیفری مسکوت نمانده و دارای مقرره‌های خاص در مباحث سرقت، رفع ضمان پزشک، عدم قصاص قاتل و. . . است.
 نتیجه: وحدت ملاک مسقطات ضمان در دو حوزه مدنی و کیفری تا حدودی برابر است و افتراق چندانی با یکدیگر ندارند. و مصادیق مسقطات ضمان(اذن، اقدام، تحذیر، احسان، استیمان)، یکسان‌سازی فرآیندی با متکی شدن مصادیق مشترک و هماهنگی شناختی در نگرش‌ها نسبت به ‌مسقطات ضمان قابل تصوراست.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • ابراهیم زاده، مهدی، (1398ش)، بررسی قاعده هشدار در مسئولیت مدنی، قانون یار، شماره 11.
  • باقی، زینب، (1402ش)، بررسی تطبیقی عقد ضمان در حقوق مدنی با حقوق تجارت، مجله حقوق و مطالعات نوین، شماره 1.
  • تیموری، حبیب، (1397ش)، بررسی حقوقی انتقال ضمان معاوضی در حقوق موضوعه ایران، پژوهش‌های حقوقی قانون، شماره 3.
  • حسین قربان، نیلوفر، (1394ش)، قاعده تحذیر و سقوط مسئولیت مدنی، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
  • سعیدی، یاسمن، (1401ش)، بررسی قاعده احسان در سقوط مسئولیت مدنی و کیفری با تاکید بر اندیشه امام خمینی (ره)، مجله متین، شماره 95.
  • صادقی، سیدامیرعلی، (1400ش)، ناروایی اعمال اذن در امور کیفری، فقه و اصول، شماره 127.
  • طاهرى، حبیب الله، (1418ق)، حقوق مدنى، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  • لطفی، اسدالله، (1378ش)، قاعده استیمان در سقوط ضمان، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، شماره 44.
  • لطفی، جواد، (1398ش)، قاعده احسان و اسباب اصلی ضمان، مطالعات فقه اقتصادی، شماره 1.نقی زاده، خدیجه، (1395ش)، انحلال یا عدم انحلال امانت در صورت تعدی و تفریط، مجله فقه و مبانی حقوق اسلامی، شماره 2.
  • هاشمی شاهرودی، محمود، (1382ش)، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت (علیهم السلام).
  • محقق داماد، سید مصطفی، (1394ش)، قواعد فقه بخش مدنی، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
  • محقق داماد، مصطفی، (1381ش)، قواعد فقه، تهران: انتشارات سمت.
  • محقق داماد، مصطفی، (1384ش)، قواعد فقه، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
  • علیدوست، ابوالقاسم، (1394ش)، معیار ضمان، مجله فقه، شماره 71.
  • عربی
  • ابن منظور، ابوالفضل، محمد بن مکرم،(1414ق)، لسان العرب، لبنان: دار الفکر للطباعة و النشر.
  • بحرالعلوم، محمد بن محمدتقی، (1362ش)، بلغة الفقیه، تهران: مکتبة الصادق (علیه السلام).
  • حلّى، حسین، (1415ق)، بحوث فقهیة، قم: مؤسسة المنار.
  • حلّى، محقق، نجم الدین، جعفر بن حسن، (1408ق) شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
  • صدر، شهید، سید محمد، (1420ق)، ما وراء الفقه، بیروت: دار الأضواء للطباعة و النشر و التوزیع.
  • عاملى، شهید ثانى، زین الدین بن على، (1413ق)، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیه.
  • قرشى، سید على اکبر، (1412ق) قاموس قرآن، تهران: دار الکتب الإسلامیه.
  • گیلانى، فومنى، محمد تقى بهجت، (1426ق)، جامع المسائل، قم: دفتر معظم‌له.
  • مدرسی، محمد رضا، (1393ش)، البیع، قم: دار التفسیر.
  • مراغه‌ای، میر عبدالفتاح، (1418ق)، العناوین الفقهیه، قم: موسسه النشر الاسلامی.
  • مصطفوى، سید محمد کاظم، (1423ق)، فقه المعاملات، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  • واسطى، محب الدین، (1414ق)، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت: دار الفکر للطباعة.

 

 

منابع لاتین

 

دوره 7، شماره 2 - شماره پیاپی 25
فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی
تابستان 1404
صفحه 131-144