دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی ،واحد سمنان،دانشگاه آزاد اسلامی ،سمنان ،ایران
10.22034/ejs.2025.491705.1990
چکیده
زمینه و هدف: امروزه سلبریتیها از ابزارهای مهم جهتدهی اذهان عمومی، حمایت یا تخریب دولتها، ایجاد موج های اعتراضی و...محسوب میشوند. در جریان فعالیتهای رسانهها و موج آفرینی سلبریتیها، ممکن است شخصیتی حقیقی یا حقوقی متضرر گردد و به اموال خصوصی یا عمومی خساراتی وارد شود. این خسارت میتواند ناشی از سبق تصمیم وبرنامه ریزی شده باشد و یا ناشی از هیجانات و عدم سبق تصمیم. ولی در هر حال لزوم جبران این خسارات بر کسی پوشیده نیست؛ اما اینکه مسوول جبران چنین خساراتی مباشر ایراد ضرر بوده یا سبب تحریک کننده یا هردو یکی از مباحث مهم حقوقی در این خصوص میباشد. قواعد فقهی متعددی حاکی از لزوم جبران خسارت مالی ناشی از تأثیرگذاری سلبریتیها بر افکار عمومی میباشد. مواد و روشها: رو ش این نوشتار توصیفی – تحلیلی بوده است ملاحظات اخلاقی: در نگارش مقاله اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است. یافتهها: مبانی فقهی جبران خسارت از جمله حرمت مال مسلم وقاعده تسبیب بهویژه در فرض اقواییت سبب از مباشر وقاعده لاضرر، مسوولیت مدنی افراد مشهور در عرصههای مختلف در خصوص تخریب وایراد خسارت به اموال خصوصی وعمومی ناشی از جهت دهی افکار عمومی را تبیین کرده است نتیجه: این نوشتار با استناد به آرای فقها و نظریات حقوق دانان بر لزوم جبران خسارتهای وارده توسط سبب اقوی (سلبریتیها ) چه در قالب اضرار اثباتی وچه در قالب عدم النفع(فعل سلبریتیها مانع استیفای منافع شود) تأکید نموده است؛ موضوعی که در تحقیقات گذشته بدان پرداخته نشده است؛ اگرچه بحث مسئولیت کیفری در قالب معاونت جرم مورد تحلیل قرار گرفته است؛ اما اثبات مسئولیت مدنی در این مساله از نوآوریهای این پژوهش میباشد.
-بجنوردی، سیدحسن، القواعد الفقهیه، چاپ اول ، تحقیق مهدی مهریزی و محمدحسین درایتی، قم، نشر الهادی ،۱۴۱۹.
-جبعی العاملی، زین الدین بن علی، مسالک الافهام فی تنقیح شرایع الاسلام، قم،موسسه المعارف الاسلامیه،1416 .
جوهری، اسماعیل بن حماد ، الصحاح (تاج اللغة و صحاح العربیه)، بیروت، دار العلم للملایین،1404 حسینی المراغی، میرعبدالفتاح، العناوین الفقهیه، قم، موسسه النشر الاسلامی،1417.
حسینى سیستانى، سیدعلی ، قاعده لاضرر و لا ضرار، قم، مکتب آیت الله العظمی السید السیستانی،بی تا.
حلّى، ابن ادریس، محمد بن منصور بن احمد، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى،چاپ دوم ، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1410.
حلّى، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى، قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام،چاپ اول، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413.
-خویی، سید ابوالقاسم، مصباح الفقاهة ، قم، انصاریان،1417.
-سبحانی تبریزی، جعفر، مصادر الفقه الاسلامی و منابعه، بیروت، دار الأضواء، 1419.
-شهابى خراسانى، محمود، قواعد فقه، تهران، دانشگاه تهران،1332.
-شیخ صدوق، محمد، من لایحضره الفقیه، قم، مؤسسه نشر اسلامی،1365.
-صدر، شهید، سید محمد باقر، بحوث فی شرح العروة الوثقى، چاپ دوم، قم، مجمع الشهید آیة الله الصدر العلمی، 1408.
کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی،تهران، دارالکتب الاسلامی،1362.
کاتوزیان، ناصر، الزامهای خارج از قرارداد، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ١٣٨٦.
مبین، حجت، نظریه «قابلیت استناد » به عنوان مبانی مسئولیت مدنی در فقه امامیه و حقوق ایران با مطالعه تطبیقی در حقوق فرانسه ، تهران، دانشگاه امام صادق(ع)،
محقق حلی، ابوالقاسم نجم الدین جعفر بن الحسن، شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، تهران، انتشارات استقلال، 1409.
مصطفوی، سیدمحمدکاظم، القواعد، قم، مؤسسه نشر اسلامی،1417.
مکارم شیرازی، ناصر، القواعد الفقهیه،قم: مدرسه امام امیرالمؤمنین،1411.
-نائینى، میرزا محمد حسین، منیة الطالب فی حاشیة المکاسب، مقرر: خوانسارى، موسى بن محمد نجفى، تهران، المکتبة المحمدیة،1373.
نجفى، محمد حسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1367.
یزدى، سید مصطفى محقق داماد، قواعد فقه، چاپ دوازدهم، تهران، مرکز نشر علوم اسلامى، 1406.