فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

رویه‌های اجرایی حقوق محیط زیست در پیشگیری از آلودگی‌ها و استفاده از ابزارهای اقصتادی در محیط زیست در ایران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای حقوق بین‌الملل عمومی، گروه حقوق، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران.
2 دانشیار گروه حقوق عمومی و بین‌الملل، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران.
3 دانشیار گروه حقوق، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
10.22034/ejs.2025.449300.1744
چکیده
زمینه و هدف: رویه‌های اجرایی حقوق محیط ‌زیست در پیشگیری از آلودگی‌ها و استفاده از ابزارهای اقتصادی برای حفاظت از آن در ایران محل بحث است. هدف مقاله بررسی برخی از این رویه‌ها، استفاده از ابزارهای اقتصادی و به‌کارگیری قواعد حمایتی است.
مواد و روش‌ها: در تحقیق روش توصیفی تحلیلی و از منابع کتابخانه‌ای و فیش برداری استفاده شد.
ملاحظات اخلاقی: اصالت متن، صداقت و امانت داری رعایت شده است.
یافته‌ها: در ایران، قوانین مناسبی وجود دارد، امر مشکل‌ساز فقدان مراعات ضوابط محیط ‌زیست به‌ویژه توسط دولت و شرکت‌های فراملی، فقدان زیربناهای درست و قانون‌مند نمودن آن به‌صورت تام و... اشاره کرد. درصورتی‌که این زیربناهای قانونی به طرق مناسبی مدون گردند، قادرند نتایج مؤثری بگذارند. اصول موجود در قانون اساسی در راستای این امر که ‌نسل کنونی و  آینده زندگی جمعی رو به رشدی را طی نمایند، تکلیف همه آحاد جامعه قرارگرفته؛ بنابراین اقدامات صورت گرفته در حوزه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی که آلودگی را فراهم کنند غیرقانونی خواهد بود.
نتیجه: آلودگی‌های محیط زیست و بی‌توجهی به توان آن برای احیاء، معضلات گوناگونی را به وجود آورده به جهت حمایت، حقوق بین‌الملل، قواعدی را در حمایت در بعد داخلی و جهانی ایجاد نموده. بررسی ضوابط موجود در ایران، تدابیر حقوقی در به‌کارگیری رویه‌های نوین است. قانون اساسی و سایر قوانین حراست از این حوزه را تکلیف همگان دانسته، می‌توان کاستی‌هایی ازجمله، ارزیابی اثرات زیان‌ها، طرق جبران، استفاده از ابزارهای اقتصادی و... مشاهده نمود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  •  

    1-کتب

    • تقی‌زاده انصاری، مصطفی (۱۳۷۴)، حقوق محیط‌زیست در ایران، تهران: انتشارات سمت.
    • چیراس، دانیل دی، (1382)، علوم زیست محیطی، ترجمه محمد رضا داهی و بهرام معلمی، نشر دانشگاهی، چ اول.
    • حاتمی، هاشم، (1399)، مدیریت پایدار محیط زیست، دهمین همایش سراسری کشاورزی و منابع طبیعی پایدار، تهران.
    • داورپناه، مسعود؛ داورپناه، محمد (۱۳۹۶)، بررسی حقوقی آلودگی های زیست محیطی خاک، آب و هوا، چهارمین کنفرانس بین المللی برنامه ریزی و مدیریت محیط زیست.
    • دستور کار (1377)، ترجمه حمید طراوتی سید امیر ایافت، انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست و برنامه عمران سازمان ملل متحد
    • صدوق، محمد باقر (1384)، مقدمه‌ای بر شناخت آلودگی هوا، اراک: اداره کل حفاظت محیط زیست استان مرکزی.
    • مسعودی، علی، حقوق بین‌الملل محیط زیست با تکیه بر نقش دیوان بین‌الملل دادگستری در توسعه آن (1394)، تهران، مجد.

    2-مقالات

    • بهرامی احمدی، حمید؛ علم خانی، اعظم (۱۳۹۲)، تاملی بر جنبه‌های کاربردی دعاوی مسئولیت مدنی علیه دولت در قبال خسارت‌های زیست محیطی، فصلنامه دانش حقوق عمومی، سال دوم شماره ۵.
    • بهرامی احمدی، حمید؛ علم خانی، اعظم (۱۳۹۳)، مبانی مسئولیت مدنی دولت در قبال آلودگیهای زیست محیطی فصلنامه دانش حقوقی حقوق عمومی سال سوم شماره ۷.
    • پوراصغر سنگاچین فرزام، (1380)، استفاده از ابزارهای اقتصادی برای حفاظت از محیط زیست محیط زیست فصلنامه علمی سازمان حفاظت محیط زیست، شماره ۳۵
    • پورهاشمی؛ سید عباس، سبحانی نیا؛ مجتبی،(1399)جایگاه معاهدات در نظام حقوقی ایران نگاهی به نحوه اجرای معاهدات زیست محیطی در ایران، فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره 22، شماره 9.
    • جم، فرهاد (۱۳۸۸)، دموکراسی زیست محیطی برای حفاظت از محیط زیست در حقوق بین‌الملل، فصلنامه راهبردی، سال ۱۸، شماره ۵.
    • حبیبی، محمد حسن (1382)، حق برخورداری از محیط زیست سالم به عنوان حق بشریت، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 60.
    • رضایی، حامد؛ شهبازی، کریم؛ سعادت، سعید؛ بازرگان، کامبیز (۱۴۰۱)، بررسی وضعیت آلودگی خاک و محصولات کشاورزی در ایران، دو فصلنامه مدیریت ارضی، دوره ۱۰، شماره ۱.
    • رمضانی قوام آبادی، محمدحسین (1386)، نگاهی به اصل استفاده غیرزیانبار از سرزمین در حقوق بین‌الملل محیط زیست، فصلنامه لوم محیطی، شماره 4
    • رمضانی قوام آبادی محمد حسین (1390) پیشگیری و سرکوب جرایم زیست محیطی در پرتو اقدامات سازمان‌های غیردولتی در نظام حقوقی ایران مجله حقوقی دادگستری سال ۷۵ شماره ۷۵.
    • رمضانی قوام آبادی محمد حسین (1393) از مالکیت تا حاکمیت مطالعه تطبیقی محیط زیست در حقوق و فقه اسلامی دوفصلنامه علمی پژوهشی دانش حقوق مدنی سال سوم شماره اول.
    • سودمندی، عبدالمجید (1398) بهبود ضوابط کیفری و نوآوری‌های قانون هوای پاک در مقایسه با قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا، پژوهش حقوق کیفری، سال هفتم، شماره 27.
    • شاحیدر، عبدالکریم؛ مؤیدیان، امینه (۱۳۹۴) حقوق بین‌الملل محیط زیست در مرز گذر از چالشهای داخلی و بین‌المللی، کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین در علوم کشاورزی و محیط زیست، دوره اول.
    • شهبازی، آرامش؛ آقاجانی رونقی، آیدا؛ میثمی، فاطمه (۱۳۹۸)، پدیده ریزگردهای خاورمیانه: حقوق و تعهدات ایران و دولتهای همسایه، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی.
    • طوفان، مسعود (۱۳۸۹) چالشها و چشم انداز همکاری های منطقه ای در مهار ریزگردها، فصلنامه سیاست خارجی، سال ۲۴، شماره ۴.
    • طهوری، پریسا؛ پروین، محمد رضا (۱۳۹۵) حفاظت و بهره برداری پایدار از خاک و جایگاه آن در حقوق بین‌الملل محیط زیست، مجله علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره ۱۸، شماره ۲.
    • کریمی، داریوش؛ موسوی مدنی، نگین، (1396) بررسی کارآمدی قوانین و مقررات حقوقی ناظر بر آلودگی هوا در ایران، علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره نوزدهم، ویژه نامه شماره 4.
    • مرزی نوحدانی، مهرناز؛ فرشچی، پروین (۱۳۹۸) پیامدهای ریزگردها و چالشهای حقوقی ایران در حوزه بین‌الملل، اولین همایش بین‌المللی مخاطرات طبیعی و بحران‌های زیست محیطی ایران، راهکارها و چالش ها.
    • مشهدی، علی (۱۳۸۸)، بررسی حقوقی افزایش پدیده ریزگردها در ایران و کشورهای همسایه، سالنامه ایرانی حقوق بین‌الملل و تطبیقی، شماره ۵۰.
    • میرهاشمی سید مهدی؛ حق پرست فرزین؛ آصفی مازیار (1399)، بررسی عوامل مؤثر بر رفتار محیط‌زیستی، مطالعه‌ای کیفی در مناطق شهری ایران، نشریه آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، شماره 3.
    • نورییوشاتلویی، جعفر آقا سید جعفر کشفی، مونا (۱۳۹۳)، حقوق و تکالیف دولت‌ها به پیشگیری و جبران آلودگی دریایی ناشی از حمل و نقل نفت در پرتو اسناد و بین‌المللی، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی سال ۱۶ شماره ۴۴.
    • یوسف وند، سامان؛ سلمانوندی، شاپور؛ قنبری، علی (۱۳۹۹) مخاطرات اجتماعی_سیاسی و اقتصادی ناشی از پدیده ریزگردها به عنوان مانع فراروی پایداری توسعه (مورد مطالعه: استان کرمانشاه)، علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره ۲۲، شماره ۳.

    ب: منابع لاتین

    • Alexandra M. wyatt. 2008. The Dirt on International Environmental Law RedgardingSoil,vo19.
    • CMS Cameron McKennaMitre House,1996, Study of Civil Liability Systems for Remedying Environmental Damage, 160 Aldersgate Street London EC1A 4DD.
    • Hasankhani,razieh and Roya. 2012.studing of Legal aspects of Soil Conservation. British Journal of Science,vo. 5(1).
    • Hannam,I.Boer,B. 2002. Legal and Institutional Farmework for Sustainable Soil: A Preliminary Report.IUN,Environmental Policy and Law Paper NO. 45.
    • Mahdizadeh,Javad(2000),Organization of Urban Industries and services,Urban Management Quarterly,NO. 1.
    • (2016). Facilitating the Reform of Economic Instruments for Water Management, Georgia Revised final report
    • UNITED NATIONS CONFERENCE ON TRADE AND DEVELOPMENT Liability and Compensation for Ship-Source Oil Pollution: An Overview of the International Legal Framework for Oil Pollution Damage from Tankers Studies in Transport Law and Policy - 2012 No. 1.