فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

ادله فقهی و حقوقی مطالبه خسارت از دستگاه‌های عمومی با تأکید بر خسارات اقتصادی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه حقوق عمومی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز ، ایران
2 استادیار گروه حقوق عمومی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.
3 استادیار گروه حقوق عمومی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز ، ایران
4 استادیار گروه حقوق عمومی، واحد شیراز ، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز ، ایران
10.22034/ejs.2024.448688.1740
چکیده
زمینه و هدف: دستگاههای عمومی به دلیل نقش و فعالیتی که در جامعه بر عهده دارند، فعالیت­ هایی انجام می­دهند که در مواردی ممکن است باعث وارد شدن خسارت به شهروندان گردد. از این جهت پیدا کردن دلایل فقهی و حقوقی برای مطالبه خسارت اقتصادی از این دستگاهها بسیار مهم است که در این پژوهش بدان پرداخته می­شود.
مواد و روش­ ها: روش مقاله حاضر تحلیلی و توصیفی و ابزار انجام پژوهش نیز کتابخانه ­ای است. 
ملاحظات اخلاقی: در نگارش مقاله حاضر، ارجاع­دهی مستند و امانتداری مبنا قرار گرفته است.
یافته­ ها: در صورتی­که فعالیت دستگاه های عمومی باعث وارد شدن خسارات به شهروندان شود، قواعد فقهی نظیر حرمت مال مسلمین، منع تعرض به مالکیت و دارایی شهروندان، قاعده فقهی تسبیب و تلقی رکبان می­توانند دلایل مطالبه خسارت از این دستگاه ها تلقی شوند. دلایل حقوقی منبعث از این قواعد فقهی ناظر بر مسؤولیت ­پذیری دستگاه های عمومی در صورت ایراد خسارت به شهروندان تلقی می­شوند.
نتیجه: دستگاه های عمومی در صورتی که بدون ملاحظه دارایی و اموال شهروندان و تنها با هدف استملاک و خلع ید کردن مالکین خصوصی بر اعیان، املاک و گاهی بر منافع اموال آنان فعالیت­های عمرانی و خدماتی انجام دهند، باعث خسارت و ضرر به اموال و دارایی­های آنان می­شوند که حسب اصل 40 قانون اساسی می­توانند نسبت به مطالبه خسارت اقدام کنند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


- احسایی، ابن جمهور، محمد بن علی، عوالی اللعالی العزیزیه، جلد 3، قم، انتشارات سید الشهداء، 1405 ق.
- امامی، سید حسن، حقوق مدنی، جلد 1، چاپ 39، تهران، انتشارات اسلامیه، 1379.
- انصاری، مرتضی، المکاسب، جلد سوم،  قم، مجمع الفکر الاسلامی، 1415 ق.
- انصاری، مسعود، طاهری، محمد علی، دانشنامه حقوق خصوصی، جلد 1، چاپ اول، تهران، انتشارات محراب، 1384.
- بجنوردی، سید میرزا حسن، القواعد الفقهیه، قم، انتشارات اسماعیلیان، 1396.
- بهشتیان، سید محسن، تملک اراضی توسط شهرداری­ها، چاپ 4، تهران، انتشارات مجد، 1398. 
- جعفری لنگرودی، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، تهران: انتشارات گنج دانش، 1399.
- حر عاملی، محمد حسن، وسائل الشیعه، بیروت: نشر دار احیاء التراث العربی، 1416.
- حسینی مراغی، عبدالفتاح بن علی، العناوین، جلد 2، قم. ناشر موسسه النشر الاسلامی، 1425.
- حلی، محمدبن حسین، ایضاح الفوائد، تعلیق حسین موسوی کرمانی، علی پناه اشتهاردی و عبدالرحیم بروجردی، قم: نشر اسماعیلیان، 1387.
- زحیلی، وهبه، الفقه الاسلامی و ادلّته، ج۵، تهران، انتشارات احسان، 1427ق.
- سبحانی، جعفر، محمدرضایی، محمد،  اندیشه اسلامی، قم: دفتر نشر معارف، 1391.
- سبزواری، سید عبدالاعلی، 1383، مهذب الاحکام فی بیان الحلال و الحرام، جلد 21، چاپ 1، انتشارات فجر ایمان، 1383.
- شافعی، محمد بن ادریس (1403)، الام، بیروت: دارالفکر، 1403ق.
- صفایی، سید حسن، حقوق مدنی (اشخاص و اموال)، جلد 1، چاپ 29، تهران، انتشارات میزان، 1399.
- طوسی، محمد بن حسن، المبسوط: فی فقه الامامیه، جلد 2، تهران، انتشارات المکتب المرتضویه، 1387.
- فرج­پور، مجید، فقر، فساد و تبعیض، موانع توسعه در ایران، تهران: نشر رسا، 1383.
- کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، جلد 1، تهران، انتشارات گنج دانش، 1399.
- مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج68، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1403.
- محقق داماد، سید مصطفی، تحولات اجتهاد شیعی، مجله تحقیقات حقوقی، دوره دوازدهم، شماره 49، 1388.
- محقق داماد، سید مصطفی، قواعد فقه بخش مدنی ( مالکیت- مسئولیت)، چاپ 56، قم، مرکز نشر علوم اسلامی، 1399.
- محمدی همدانی، اصغر، مجموعه کامل آراء هیات عمومی دیوان اداری، سالهای 1376-1378، تهران، انتشارات جاودانه(جنگل)، 1388.
- مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائه و البرهان، تصحیح و ترجمه: مجتبی عراقی، علی پناه اشتهاردی،
- حسین یزدی اصفهانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1403.
- منتظری، حسینعلی، رساله استفتائات، تهران، نشر تفکر، 1373.
- موسوی خویی، سید ابوالقاسم، مصباح الفقاهه فی المعاملات، قم: نشر اسماعیلیان، 1417ق.
- النجفی الجواهری، الشیخ محمد حسن، جواهر الکلام، جلد 38، چاپ 7، بیروت انتشارات دارالکتب الاسلامیه، 1432ق.