فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

ماهیت حقوقی ارزهای دیجیتال و چالشهای تقنین در ایران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، گروه حقوق، واحد لارستان، دانشگاه آزاد اسلامی، لارستان، ایران.
2 استادیار گروه حقوق، واحد لارستان، دانشگاه آزاد اسلامی، لارستان، ایران
3 استادیار گروه حقوق، واحد لارستان، دانشگاه آزاد اسلامی، لارستان، ایران.
10.22034/ejs.2024.453419.1774
چکیده
زمینه و هدف: ارزهای  دیجیتال نوعی از رمز ارزهای مقررات‌گذاری نشده است که به‌صورت معمول توسط توسعه‌دهندگان آن پایش می‌گردد و توسط اعضای یک جامعه مجازی خاص پذیرفته ‌شده و مورد استفاده قرار می‌گیرد که در سراسر جهان و نیز در ایران به‌شدت کاربرد آن در حال گسترش است. هدف مقاله حاضر بررسی ماهیت حقوقی ارزهای دیجیتال و چالش های تقنینی آن در ایران است.
مواد و روش‌ها: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و داده‌ها نیز کیفی است و از فیش برداری در گردآوری مطالب و داده‌ها استفاده شده است.
ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت‌داری رعایت شده است.
یافته‌ها: یافته‌ها بر این امر دلالت دارد که ارز دیجیتال عین است. قابلیت استناد در برابر همه، حق تعقیب توسط مالک، مالیت و منفعت داشتن و قابلیت خرید و فروش از مهمترین دلایل تلقی ارزهای دیجیتال به عنوان عین است. رمز ارز نوعی پول مجازی است و قاعدتاً باید ساختار پولی و مالی کشور در این زمینه اقدام به مقررات‌گذاری و نظارت نماید.
نتیجه: تقنین در زمینه ارزهای دیجیتال در ایران با چالش هایی روبه‌روست.  این چالش ها عبارتند از: خلق ارز دیجیتال و به تبع آن مشکلات تورمی، بدون پشتوانه بودن ارزهای دیجیتال، نوسانات قیمتی ارزهای دیجیتال، گسترش فعالیت‌های زیرزمینی (اقتصاد سایه) با پتانسیل ارزهای دیجیتال..
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • اسفندیاری، علی اصغر؛ جمال منش، آرش، «اقتصاد زیرزمینی و تأثیر آن بر اقتصاد ملی»، فصلنامه پژوهشنامه اقتصادی، شماره شش، 1381.
  • امامی، حسن، حقوق مدنی (در اموال مالکیت- حق انتفاع- حق ارتفاق - تعهدات به طور کلی- بیع و معاوضه، جلد اول، چاپ بیست و هشت، تهران، انتشارات اسلامیه،1387.
  • پیلوار، رحیم، «مفهوم اموال فکری در حقوق اموال و جایگاه آن»، مجله مطالعات فقه و حقوق اسلامی، شماره دوازده، 1394.
  • تقی‌زاده، ابراهیم؛ هاشمی، احمدعلی، حقوق اموال و مالکیت، چاپ دوم، تهران، انتشارات مجد،1393.
  • جعفری لنگرودی، محمدجعفر، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، جلد اول، چاپ نهم، تهران، انتشارات گنج دانش،1387.
  • حسینی دولت آبادی، سیدمهدی، ابعاد و پیامدهای خلق پول توسط بانک‌های تجاری در ایران، چاپ اول، تهران، مرکز پژوهش‌های مجلس (گزارش‌های کارشناسی)،1393.
  • حیدری، مسعود؛ شهبازی، امید؛ شیرانی، پویا، «چالش‌ها و فرصت‌های پیش روی پلیس در برخورد با جرائم سایبری»، نشریه کارآگاه، شماره چهل و پنج، 1397.
  • خزائی، حسام، «مجازات پولشویی مدرن و ارز دیجیتال در حقوق کیفری ایران»، فصلنامه مطالعات حقوق، شماره بیست و چهار، 1401.
  • دهخدا، علی‌اکبر، لغت­نامه دهخدا، جلد اول، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1377.
  • رضایی،حمزه،«بررسی فقهی حقوقی مبانی و ماهیت بیع اموال فکری»، فصلنامه مطالعات حقوق، شماره بیست و سه،1397.
  • زارع دار، اعظم، «واکاوی رژیم حقوقی رمز ارزهای دیجیتال با نگاهی به حقوق ایران»، فصلنامه مطالعات حقوق، شماره بیست و هفت، 1401.
  • شاه محمدی، غلامرضا، «بررسی شیوه‌های پیشگیری از جرائم سایبری (مبتنی بر فناوری اطلاعات)»، نشریه پژوهش‌های اطلاعاتی و جنایی، شماره سه، 1393.
  • عالی پناه، علیرضا؛ ماجدی، عباس، «تردید در مورد معامله»، نشریه آموزه‌های فقه مدنی، شماره نوزده، 1398.
  • عدل، مصطفی، حقوق مدنی، چاپ دوم، قزوین، انتشارات طه، 1385.
  • عسکری، سجاد؛ شفیعی فینی، حسین؛ شهیدی، مرتضی، «تأثیر جرم­انگاری بر وضعیت معاملات ارز غیرمجاز با رویکردی به آرای امام خمینی(ره)»، پژوهش‌نامه متین، شماره هشتاد و چهار، 1398.
  • علم الهدی، سیدسجاد، «تحلیلی از شاخص‌های نظام مالیات اسلامی به عنوان الگوی هدف برای نظام مالیاتی ایران»، مجله اقتصاد تطبیقی، شماره دو، 1395.
  • عیوضلو، حسین؛ موسویان، سیدعباس؛ رضایی صدرآبادی، محسن؛ نوری، جواد، «تحلیل فقهی- اقتصادی اسخراج ارزهای مجازی در نظام اقتصادی اسلام»، نشریه معرفت اقتصاد اسلامی، شماره اول، 1398.
  • فرهمند، مجتبی؛ جلیلی پیرانی، محسن، «ارزهای دیجیتال و جرائم مالی آینده»، فصلنامه مطالعات حقوق، شماره بیست و هشت، 1401.
  • کاتوزیان، ناصر، دوره مقدماتی حقوق مدنی (اموال و مالکیت)، چاپ دوم، تهران، نشرمیزان، 1385.
  • کاظمی، محمود؛ پیلوار، رحیم، «تبارشناسی مال: مطالعه تطبیقی درحقوق اسلام و غرب»، پژوهشنامه حقوق اسلامی، شماره چهل و هفت، 1397.
  • محمودی، اصغر، «رهن اموال فکری در پرتو مقررات قانون مدنی و مطالعه تطبیقی»، فصلنامه پژوهش­های حقوق تطبیقی، شماره اول، 1391.
  • معین، محمد، فرهنگ فارسی معین، جلد چهارم، چاپ سوم، تهران، نشر دبیر،1390.
  • میرغفوری، سیدحبیب‌الله؛ صیادی تورانلو، حسین؛ دهقانی­زاده، نصرت، «بررسی سرمایه‌گذاری در ارزهای دیجیتالی در ایران(موردمطالعه ارز رمز پایه)»، تهران، سومین کنفرانس ملی رویکردهای نوین در علوم انسانی (چالش‌ها و راه‌ حل‌ها)، 1397.
  • نواب­پور، علیرضا، «تحلیل فقهی کارکردهای پول رمزنگاری‌شده (مطالعه موردی بیت کوین)»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، به راهنمایی استاد محمد طالبی، تهران، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، 1397.

منابع عربی

  • ابن منظور، محمدبن مکرم، لسان العرب، جلد یازدهم، چاپ سوم، بیروت، دار صادر،1414.

منابع لاتین

Adam, M F,» Bitcoin- Shariah Compliant Retrieved from«, http://darulfiqh. com/wp-content/uploads, 2017.

Charles W,Evans,» Bitcoin in Islamic Banking and Finance«, Journal of Islamic Banking and Finance, No. 1,2015.

Cuthbertson,A,»Cryptocurrency Round-Up: Bolivian Bitcoin Ban- iOS Apps & Doge coin at McDonald's«, Retrieved from ibtimes.co.uk,2019.

Ellinger, Eliahu; Peter, Eva Lomnicka and Christopher,Hare, Ellinger's Modern banking law, Third edition, Oxford, Oxford University Press,2021.

Meera, A & Larbani, M, »Ownership effects of fractional reserve banking an Islamic perspective«, Journal of Humanomics, No.2,2009.

Sugiura, Nobuhiko, »Electronic Money and the Law Legal realities and future challenges«, Journal of Pac Rim L & Pol'y J, No.18,2019.