1
دانشجوی دکتری، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.
2
استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.
10.22034/ejs.2024.447488.1733
چکیده
زمینه و هدف: بسیاری از فقها، ضمان اعیان را عقدی مستقل از ضمان دیون قلمداد کرده و با استناد به عمومات، حکم به صحت ضمان اعیان اعم از مضمونه و غیر مضمونه و نیز درستی بیمه مالی که در تصرف مالک آن است، کردهاند. حال سوال این است که این حکم تنها ناظر به اعیان مضمونه همچون عین مغصوب است یا شامل اعیان غیر مضمونه نیز میگردد. هدف از این تحقیق تحلیل فقهی ضمان اعیان از دیدگاه مذاهب اسلامی میباشد. مواد و روشها: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و دادهها نیز کیفی است و از فیشبرداری در گردآوری مطالب و دادهها استفادهشده است. ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است. یافتهها: یافتهها نشان داد فقها در مورد ضمان یا عدم ضمان اعیان مضمونه اختلاف نظر دارند و به دو گروه مجوزین و مانعین تقسیم میشوند؛ لذا جمعی از فقها ضمانت اعیان مضمونه را باطل دانسته و اکثر فقها قائل به اثبات صحت اعیان مضمونه هستند و هر کدام به دلایلی استناد کردهاند. نتیجه: از دید فقهای امامیه فقهای امامیه بر خلاف فقهای عامه، بر اثر انتقالی عقد ضمان و منع انضمام ذمه تأکید خاصی دارند. با انجام شرط ضمن عقد اگر عین تلف شد و مضمون عنه امتناع کرد ضامن باید بپردازد و اشتغال ذمه ضامن صحیح است و در مورد ضمان اعیان مضمونه نیز برخی از فقها این نوع ضمان را به دلیل عمومات صحیح دانستهاند.
موسوی بجنوردی، سید محمد، مقالات فقهی- حقوقی- فلسفی واجتماعی، چاپ سوم، تهران، نشر عروج،1380.
منابع عربی
ابن حجر هیتمی، احمد بن محمد بن علی، تحفةالمحتاج فیشرحالمنهاج، جلد پنجم، الطبعه الاولی، قاهره- مصر، النشر دارصادر، 1429.
ابن حجر هیتمی، احمدشهابالدین بنمحمد، الفتاوی الکبری الفقهیة، جلد دوم، الطبعه الثالث، قاهره- مصر، النشرمطبعة عبدالحمید احمد حنفی، 1308.
ابن قدامه، عبدالله بن احمد، المغنی، جلد چهارم، الطبعه الاولی، قاهره- مصر، مطبعه المنار، 1348.
ابن مفتاح، ابوالحسن عبدالله، المنتزع المختار من الغیث المدرار المفتح لکمائم الازهار من فقه الائمة الاطهار، جلد چهارم، چاپ دوم، قاهره- مصر، چاپ حجازی، 1340