فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

اثر اذن در سقوط تعهدات قرارداد ناشی از مشکلات اقتصادی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
صدیقه ایمانزاده 1
مرتضی اسدلو 2
رضا رنجبر 3
1 دانشجوی دکتری گروه الهیات و معارف اسلامی، گرایش فقه و مبانی حقوق اندیشه امام خمینی (ره) واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی ، تبریز، ایران
2 استادیار گروه حقوق خصوصی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
3 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تبریز، دانشگاه آزاداسلامی، تبریز، ایران
10.22034/ejs.2024.441262.1683
چکیده
زمینه و هدف: سقوط تعهدات قراردادی یکی از موضوعات محل بحث و اختلاف نظر حقوق تعهدات است. هدف مقاله حاضر، بررسی اثر اذن در سقوط تعهدات قرارداد ناشی از مشکلات اقتصادی است.
مواد و روش‌ها: مقاله حاضر نظری بوده و از روش توصیفی تحلیلی استفاده شده است. مواد و داده‌ها نیز کیفی است و از فیش‌برداری در گردآوری مطالب و داده‌ها استفاده ‌شده است.
ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متن، صداقت و امانت‌داری رعایت شده است.
یافته‌ها: اذن سابق بر تصرف که مقید به عدم ضمان باشد مسقط ضمان نیست بلکه مانع و رافع ضمان است. در حقوق ایران، تحت شرایطی عدم اجرای قرارداد با توسل به‌قاعده قوه قاهره و عسر و حرج (هاردشیپ) امکان‌پذیر است و مشکلات اقتصادی زمانی به عنوان عامل سقوط تعهدات مأذون می‌شود که غیرقابل پیش‌بینی، غیرقابل اجتناب و ناشی از یک حادثه یا علت خارجی است و به عبارتی، هر سه شرط لازم برای فورس‌ماژور دانستن آن وجود داشته باشد.
نتیجه: امانی بودن تصرفات شخص مأذون به معنای عدم مسئولیت او در هنگام عدم تقصیر از یک سو و مسئول بودن وی در صورت تعدی و تفریط از سوی دیگر می‌باشد. شخص مأذون دارای ید امانی است و تنها در صورت ارتکاب تعدی و تفریط مسئول جبران خسارات وارده می‌باشد؛ اما گاهی ممکن است آذن (اذن دهنده) و مأذون (اذن گیرنده) شرط کنند که حتی در صورت عدم ارتکاب تقصیر نیز شخص مأذون مسئول هرگونه تلف و نقص باشد.
کلیدواژه‌ها
اذن
مأذون
سقوط تعهد
مشکلات اقتصادی
فورس‌ماژور
هاردشیپ

موضوعات

  • ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، چاپ دهم، بیروت، دارالصّادر، 1408.
  • اسماعیلی، محسن، قوه قاهره و مطالعه تطبیقی در حقوق ایران، چاپ اول، تهران، انتشارات سروش، 1381.
  • افشار قوچانی، زهره، «قوه قاهره و مسئولیت مدنی»، مجله حقوقی کانون، شماره یکصد و سیزدهم، 1389.
  • امامی، سید حسن، حقوق مدنی، جلد اول، چاپ دهم، تهران، انتشارات اسلامیه، 1389.
  • امامی، سید حسن، حقوق مدنی، جلد دوم، چاپ هفتم، تهران، کتاب فروشی اسلامیه، 1375
  • انصاری، مرتضی، المکاسب، قم، انتشارات اسماعیلیان، 1381.
  • برجی، حسن؛ قاسمی حامد، عباس؛ «اسباب سقوط تعهدات در پرتو رویکرد فرمالیسم حقوقی»، مجله حقوق خصوصی (دانشگاه تهران)، شماره سی و ششم، بهار و تابستان 1399 .
  • بیگدلی، سعید؛ صادقیان، ابراهیم، «مبانی و تفاوت ضمانت اجرای عدم ایفاء تعهدات قراردادی در حقوق ایران»، فقه امامیه و حقوق فرانسه، مجله آموزه های حقوقی گواه، شماره یکم، پاییز و زمستان 1394 .
  • بیگدلی، عطالله، «مطالعة انتقادی اسباب سقوط تعهدات در قانون مدنی ایران، تطبیقی با حقوق فرانسه»، مجله حقوق خصوصی (دانشگاه تهران)، شماره چهل و دوم، بهار 1402.
  • جعفری لنگرودی، جعفر، عقد ضمان، چاپ اول، تهران، انتشارات امیرکبیر، 1370.
  • دارینی، علی، شرط اجرای تعهد در قرارداد، چاپ اول، تهران، انتشارات چراغ دانش، 1398.
  • رحمانی، محمد حسین؛ علمی اردبیلی، محمد صادق؛ «اسباب سقوط تعهدات در فقه و حقوق موضوعه»، مجله مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، شماره بیست و دوم، پاییز 1398.
  • ره پیک، حسن، حقوق مدنی(عقود معین)، چاپ اول، تهران، انتشارات خرسندی، 1387.
  • شعبانی، امید، «بررسی تعذر اجرای قرارداد در فقه و حقوق ایران»، پژوهشنامه فقه و حقوق اسلامی، شماره ششم، 1389.
  • شهابی، محمود، ضمان در فقه و حقوق، چاپ اول، تهران، انتشارات مجد، 1386.
  • شهید ثانی(جبعی العاملی)، زین الدین بن علی، شرح لعمه (الروضه البهیه فی شرح اللعمه الدمشقیه) چاپ سوم، قم، مرکز النشر مکتب الاعلام الاسلامی قم، 1411.
  • شهیدثانی(جبعی العاملی)، زین الدین بن علی بن احمد عاملی، الروضه االبهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه (با تعلیقات سیدمحمد کلانتر)، بیروت، دارالاحیاء الترات العربی، 1403.
  • شهیدی، مهدی، حقوق مدنی (آثار قراردادها و تعهدات)، چاپ دوم، تهران، انتشارات مجد، 1382.
  • شهیدی، مهدی، سقوط تعهدات، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه شهیدبهشتی، 1378.
  • صادقی مقدم، محمد حسین، تغییر در شرایط قرارداد، چاپ نهم، تهران، نشر میزان، 1390.
  • صفایی، سیدحسین و دیگران، حقوق بین‌المللی با مطالعه تطبیقی، چاپ اول، تهران، انتشارت دانشگاه تهران، 1387.
  • صفایی، سیدحسین، حقوق مدنی، چاپ سوم، تهران، انتشارات میزان، 1382.
  • صفایی، سیدحسین، قواعد عمومی قراردادها، چاپ سوم، تهران، نشر میزان، 1384.
  • طاهری، حبیب الله، حقوق مدنی، چاپ اول، قم، انتشارات اسلامی، 1375.
  • طباطبائی­یزدی، محمدکاظم، تتمه و ملحقات العروة الوثقى، قم، نشریات مکتبه الداوری غروی اصفهانی، محمدحسین، حاشیه،کتاب، قم، دار الذخائر، ۱۴۰۸.
  • عسکری، سامان؛ احتشامی، هادی، «مقایسه نظریه عقیم شدن قرارداد با نظریات قوه قاهره (تغییر اوضاع‌واحوال و دشواری اجرای قرار داد)»، فصلنامه فقه و حقوق اسلامی، شماره چهاردهم، 1395.
  • غمامی، مجید؛ خدادادی، حسین، «دشوار شدن اجرای قرارداد و اثر آن»، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، شماره چهارم، 1395.
  • قنواتی، جلیل، «مطالعه تطبیقی ویروس کرونا بر تعهدات» مجله حقوق اسلامی، شماره شصت و چهارم، 1399.
  • کاتوزیان، ناصر، حقوق مدنی (عقود اذنی و وثیقه‌های دین)،چاپ دوم، تهران، نشر شرکت سهامی انتشار، 1376.
  • کاتوزیان، ناصر، قواعدعمومی قراردادها، چاپ دهم، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1383.
  • محقق داماد، سیدمصطفی، قواعد فقه، چاپ سوم، تهران، انتشارات سمت،1374.
  • محقق­کرکی، علی بن الحسین، جامع المقاصد فی شرح القواعد، جلد ششم، چاپ دوم، قم، موسسه آل البیت لاحیاء التراث، 1414.
  • مراغه‌ای، عبدالفتاح بن علی، العناوین، جلددوم و سیزدهم، قم، موسسه نشر اسلامی، ۱۴۱۸.
  • مراغه‌ای، عبدالفتاح بن علی، العناوین، قم، موسسه النشر الاسلامی، 1415.
  • موسوی خمینی، روح اله، تحریر الوسیله، چاپ هفتم، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار موسوی خمینی، 1379.
  • نجفی، محمدحسن بن باقر، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، جلد سی و هشتم، چاپ هفتم، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1981.
  • نجفی، محمدحسین، جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام، جلد بیست و هفتم، چاپ هفتم، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1394.
فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی
دوره 6، شماره 4 - شماره پیاپی 23
فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی
پاییز 1403
صفحه 183-198