فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

ماهیت شرط پشیمانی و آثار آن در قراردادها در حقوق ایران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه حقوق، واحدکرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی،کرمانشاه، ایران.
2 استادیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی،کرمانشاه، ایران.
3 استادیار گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران.
10.22034/ejs.2024.467453.1870
چکیده
زمینه و هدف: شرط پشیمانی یکی از شروطی است­که در برخی موارد با توافق طرفین در قراردادها گنجانده می‌شود، با این مضمون که چنانچه هر یک از طرفین قرارداد نسبت به معامله منعقده پشیمان گردد؛ می­ بایست مبلغ مقطوع تعیین شده در قرارداد را به طرف مقابل پرداخت نماید. برای اعمال شرط پشیمانی در قراردادها، طرفین مدت زمان مشخصی را تعیین نمی­ نمایند. شرط مذکور با هیچ یک از انواع خیارات مقرر در قانون مدنی منطبق نیست و قانون‌گذار نیز رویکرد مشخص و صریحی را در این خصوص تبیین ننموده، این امر منجر به اختلاف نظر و تشتت آراء در رویه موجود گردیده است، بر همین اساس هدف مقاله حاضر، بررسی آثار شرط پشیمانی در قراردادها می باشد.
مواد و روش‌ها: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است و از فیش‌برداری در گردآوری مطالب و داده‌ها استفاده ‌شده است.
ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت‌داری رعایت شده است.
یافته‌ها: در حقوق مدنی ایران، شرطی تحت عنوان، شرط پشیمانی مطرح نشده است. در دکترین حقوقی نیز در این خصوص اختلاف نظر وجود دارد. برخی آن را با خیار شرط، برخی با وجه التزام و برخی با اقاله منطبق می­دانند. به نظر می‌رسد بتوان شرط پیشیمانی را نوعی پیشنهاد اقاله در قراردادها تلقی کرد. سلب اجرا، ابطال و انحلال قرارداد مهمترین آثار شرط پشیمانی در قراردادها است. 
نتیجه: با توجه به اصل لزوم قراردادها، باید شرط پشیمانی به حداقل موارد متقن و یقینی آن تفسیر مضیق شود. یعنی مدت آن به کمترین زمان و اسقاط ضمنی آن به هر اماره و قرینه ممکن؛ تا ثبات معاملات به هم نریزد و استحکام قراردادها حفظ گردد. بر همین اساس در شرط پشیمانی شرط پرداخت خسارت قید می‎شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع فارسی
اسکینی، ربیعا، مباحثی از حقوق تجارت بین الملل، چاپ اول، تهران، نشر دانش امروز، 1371.
امامى، سید حسن، حقوق مدنى، چاپ بیست و هشتم، تهران، انتشارات اسلامیه، 1394.
بیگی حبیب آبادی، احمد؛ معیرمحمدی، محمدعلی؛ پاشائی، حسین؛ تحلیل «شرط با هدف استحکام معاملات» و مقایسه آن با خیار شرط بدون مدت در نظام فقه معاملات و حقوق ایران»، مجله پژوهش نامه فقه اجتماعی، شماره اول، 1401.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر، دانشنامه حقوقی، جلد چهارم، چاپ نهم، انتشارات امیرکبیر، 1399.
رسول زاده، حسین، «کنکاشی در مورد شرط پشیمانی در قراردادهای خصوصی»، نشریه راه وکالت، شماره اول، 1388.
السان، مصطفی، «ایجاب و قبول معاملات الکترونیکی»، مجله تحقیقات حقوقی، شماره چهل و سه، 1385.
سنهوری، عبدالرزاق، وکالت، ترجمه بهرام بهرامی، چاپ سوم، تهران، انتشارات نگاه بینه، 1383.
شکاری، روشنعل، «شرط ابتدایی»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره سی و نه، 1377.
شهیدی، سید مهدی، سقوط تعهدات، چاپ نهم، تهران، انتشارات مجد، 1388.
شهیدی، مهدی، تشکیل قرار دادها و تعهدات، چاپ ششم، تهران، انتشارات مجد، 1380.
عادل، مرتضی، «توافق بر خسارت در قراردادها»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره پنجاه و سه، 1380.
قنواتی، جلیل؛ وحدتی شبیری، سیدحسن؛ عبدی پور فرد، ابراهیم، حقوق قراردادها در فقه امامیه، جلد اول، چاپ دوم، تهران، انتشارات سمت، ۱۳۷۸.
کاتوزیان، ناصر، حقوق مدنی (عقود معین)، جلد چهارم، چاپ چهارم، تهران، انتشارات شرکت سهامی انتشار، 1382.
کاتوزیان، ناصر، حقوق مدنی (ضمان قهری)، چاپ سوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1370.
کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، جلدپنجم، چاپ پنجم، تهران، انتشارات شرکت سهامی انتشار، 1387.
کاتوزیان، ناصر، حقوق مدنی(عقود معین)، جلد اول، چاپ اول، تهران، انتشارات گنج دانش،1373.
کـاتوزیان، ﻧـﺎﺻﺮ، حقوق­مدنی(ﻣﻌﺎﻣﻼت ﻣﻌﻮض ـ  ﻋﻘﻮد ﺗﻤﻠﯿﮑﯽ)، چاپ دهم، تهران، ﺷﺮﮐﺖ ﺳﻬﺎﻣﯽ اﻧﺘﺸﺎر، 1387.
معاونت‌ آموزش ‌و تحقیقات‌ قوه‌ قضاییه، مجموعه نشست‌های قضایی (مسائل آیین‌ دادرسی مدنی)، چاپ اول، تهران، انتشارات قضا (وابسته به مرکز تحقیقات فقهی قوه قضاییه)، 1383.
نهرینی، فریدون، ماهیت و آثار فسخ قرارداد در حقوق ایران، چاپ ششم، تهران، انتشارات کتابخانه گنج دانش، 1394.
منابع عربی
بهجت، محمد تقی، استفتاءات، جلد سوم، چاپ اول، قم، دفتر حضرت آیه الله العظمی محمدتقی بهجت، 1386.
خامنه‌ای سید علی بن جواد حسینى، أجوبة الاستفتاءات، قم، چاپ هفدهم، نشر بین­الممللی الهدی،1390.
 خمینی، روح اله، استفتاءات (امام خمینى)؛ ج 2، چاپ سوم، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1421.
خمینی، سید روح­الله موسوی، توضیح المسائل محشی، جلد دوم، چاپ ششم تهران، نشر طاهری، 1364.
الشنقیطی، المختار؛ دروس للشیخ محمد المختار الشنقیطی، الجزء 8، الطبعه الاولی، بیروت، دار الفکر للطباعة، 1417.
طوسی، محمد بن حسن، خلاف، جلد دوم، چاپ ششم، قم، دفترنشر اسلامی، 1407.
 
دوره 6، شماره 3 - شماره پیاپی 22
فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی
تابستان 1403
صفحه 133-148