فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

بررسی فقهی حقوقی انفساخ نکاح و آثار مالی آن

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استاد گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی و اندیشه‌های امام خمینی (س)، پژوهشگاه امام خمینی (س) و انقلاب اسلامی، تهران، ایران
3 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
4 دانشیار، دانشکده فقه و حقوق، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران
10.22034/ejs.2024.422547.1585
چکیده
زمینه و هدف: انفساخ نکاح یکی از موضوعات مهم عقد نکاح است که دارای آثار و پیامدهای مالی مهمی است. هدف مقاله حاضر بررسی فقهی حقوقی انفساخ نکاح و آثار مالی آن است.
مواد و روش‌ها: ‌روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی بوده و این تحقیق از نوع نظری می‏باشد. روشی که برای جمع‏ آوری اطلاعات استفاده شده است بصورت کتابخانه ‏ای است و با مراجعه به کتب، مقالات و اسناد بین ­المللی و داخلی صورت گرفته است.
ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت‌داری رعایت شده است.
یافته‌ها: از آنجا که شارع مقدس در عدم انقطاع روابط مالی زوجین پس از انحلال نکاح، در صدد تأمین منافع ضروری زن بوده است،. بر همین اساس روابط مالی زوجین پس از انفساخ نکاح نه‌تنها قطع نمی‌شود بلکه منتفع اصلی این بقاء، زوجه است و شارع مقدس درصدد تأمین منافع ضروری زنان بوده است. در حالی‌که در فسخ نکاح هرگاه عقد قبل از نزدیکی فسخ شود زن مستحق مهریه نبوده مگر در زمانی که نکاح به دلیل عنن فسخ‌شده باشد که در آن صورت زن مستحق نصف مهریه می‌باشد.
نتیجه: قانون‌گذار در انفساخ نکاح به جهیزیه، شرط تنصیف دارایی، اجرت‌المثل و نحله، به‌طور خاص نپرداخته است درحالی‌که توجه به این مسائل مهم از طرف قانون‌گذار، مورد انتظار همگان می‌باشد
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • احمدی، قاسم، بررسی و تحلیل تطبیقی حقوق زن در نظام خانواده بین قوانین ایران و فرانسه، نخستین کنفرانس بین المللی و دومین کنفرانس ملی هزاره سوم و علوم انسانی، شیراز، 1395.
  • اسعدی، سیدحسن، خانواده و حقوق آن، چاپ اول، مشهد، نشر به‌نشر، 1387.
  • امامی، حسن، حقوق مدنی، جلد چهارم، چاپ سی و یکم، تهران، انتشارات اسلامیه،1393.
  • انصاری، مسعود؛ طاهری، محمدعلی، دانشنامه حقوق خصوصی، جلد اول، چاپ اول، تهران، انتشارات محراب فکر، 1384.
  • جعفری­ لنگرودی، محمدجعفر، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، جلد اول، چاپ اول، تهران، انتشارات گنج دانش، 1387.
  • جعفری لنگرودی، محمدجعفر، حقوق خانواده، چاپ دوم، تهران، انتشارات مجد،1388
  • حبیبی تبار، جعفر، گام به گام با حقوق خانواده، چاپ سوم، تهران، انتشارات میزان، 1399.
  • خسروی­ حسینی،غلامرضا، ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن، جلدسوم، چاپ سوم، تهران، انتشارات مرتضوی،1385.
  • زمانی درمزاری، محمدرضا، مهریه (راهنمای عملی و کاربردی نحوه مطالبه و وصول مهریه در محاکم داد گستری و مراجع ثبتی) چاپ دوم، تهران، انتشارات بهنامی،1386.
  • شبیری زنجانی، سیدموسی،کتاب نکاح (تقریرات درس آیت‌الله شبیری زنجانی)، جلدپنجم، هفتم، دهم و پانزدهم، قم، مؤسسه پژوهشی رأی پرداز، 1383.
  • صفایی، حسین؛ امامی، اسدالله، حقوق خانواده، جلد اول، چاپ سوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران،1382.
  • صفایی، سیدحسن؛ امامی، اسداله، مختصر حقوق خانواده، چاپ هشتم، تهران، نشر میزان،1384.
  • صفایی، سیدحسین؛ امامی، اسدالله، مختصرحقوق خانواده، چاپ بیست و پنجم، تهران، نشر دادگستر ،1395.
  • کاتوزیان، ناصر، حقوق خانواده، چاپ اول، تهران، نشر میزان،1389.
  • کاتوزیان، ناصر، حقوق مدنی خانواده، جلد اول، چاپ سوم، تهران، نشرشرکت انتشار،1375.
  • کاتوزیان، ناصر، حقوق مدنی خانواده، جلداول، چاپ ششم، تهران انتشارات بهمن برنا،1382.
  • کیخا، محمدرضا؛ مؤذنی­بیستگانی، حمید،«ارزیابی انتقادی حکم حرمت زن بر شوهر با شیر دادن مادربزرگ به نوه دختری»، نشریه مطالعات جنسیت و خانواده، شماره چهاردهم، 1399.
  • محقق داماد، سید مصطفی، حقوق خانواده نکاح و انحلال آن، چاپ بیست و سکم، تهران، نشر علوم اسلامی، 1402.
  • محقق داماد، سید مصطفی، حقوق خانواده نکاح و انحلال آن، چاپ چهارم، تهران، نشر علوم اسلامی،1372.
  • محقق داماد، سیدمصطفی، بررسی فقهی حقوق خانواده (نکاح و انحلال آن)، چاپ اول، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، 1365.
  • محقق داماد، سیدمصطفی، قواعد فقه، جلد دوم، چاپ دوازدهم، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، 1406.
  • مشیدی، هاجر؛ پورجواهری، علی؛ عامری نیا، محمد باقر؛ بررسی فقهی حقوقی انفساخ عقد نکاح ناشی از موت مغزی و آثار آن بر روابط زوجین مجله تحقیقات حقوقی تطبیقی ایران و بین الملل، شماره چهل و هشت، تابستان 1399.
  • مکارم شیرازی، ناصر،کتاب النکاح، جلد سوم و چهارم، قم، انتشارات امام علی بن ابیطالب علیه­السلام، 1382.
  • مکارم­ شیرازی، ناصر؛ همکاران، تفسیرنمونه، جلد چهارم، چاپ سوم، تهران، انتشارات دارالکتب اسلامیه ،1382.
  • موسوی­خمینی، روح الله، تحریر الوسیله، جلد دوم، چاپ دوم، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1386.
  • مینا، محبوبه؛ یاسینی‌نیا، هاجر؛ جبران خسارت ناشی از فسخ نکاح بر زوجه، مجله پژوهشنامه حقوق اسلامی، شماره پنجاه و شیشم، تابستان 1401 .

عربی

  • ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، جلد دوم، بیروت، دارالفکر، 1414.
  • انصاری، مرتضی، رسالۀ فی الرضاع، جلد اول، قم، نشر آل البیت علیهم­السلام، 1411.
  • بحرانی، یوسف بن احمد، حدائق الناضره فی احکام العترۀ الطاهره، جلد بیست و سوم، قم، مؤسسه النشر الاسلامی التابعۀ لجماعۀ المدرسین، 1405.
  • بروجردی، سیدحسین، جامع الاحادیث الشیعه فی احکام الشریعه (باب مایحرم بالتزویج)، تهران، مطبعۀ المساحۀ، 1398.
  • جبعی­ عاملی(شهید ثانی)، زین‌الدین بن علی، الروضه البهیه فی شرح المعة الدمشقیه، جلد دوم، قم، موسسه اسماعیلیان، 1379.
  • جبعی ­عاملی (شهیدثانی)، زین­الدین بن علی، مسالک الافهام، جلد دوم چاپ اول، قم، مؤسسه المعارف الاسلامیه، 1403.
  • جبعی ­عاملی (شهیدثانى)، زین‌الدین بن على، مسالک الافهام إلى تنقیح شرائع الاسلام، جلد هفتم، هشتم و سیزدهم، قم، مؤسسة المعارف الاسلامیة،1413.
  • حر عاملی، الشیخ محمد بن الحسن، وسائل الشیعه الاسلامیه، جلد15، چاپ پنجم، تهران، مکتبه الاسلامیه، 1399.
  • حرعاملی، محمدبن حسن، وسایل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، جلد بیستم، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، 1412.
  • حسینی روحانی، سید محمدصادق، فقه الصادق، جلد بیست و دوم، تهران، مؤسسه دارالکتاب،1412.
  • شیخ طوسی، محمدبن حسن، الخلاف، جلد دوم و جلد چهارم، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1378.
  • طباطبایی­کربلایی، علی بن محمدعلی، ریاض المسائل فی تحقیق الاحکام بالدلایل، جلد دهم، قم، مؤسسه آل­البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، 1418.
  • عبدالمنعم، محمود عبدالرحمن، معجم المصطلحات و الالفاظ الفقهیه، قاهره، دارالفضیله، 1419.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، جلد پنجم، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1407.
  • موسوی خویی، سیدابوالقاسم، احکام الرضاع فی الفقه الشیعه، قم، المنیر للطباعۀ و النشر، 1417.
  • نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، جلد بیست و نهم، چاپ هفتم، بیروت، دار الاحیاء التراث العربی، 1404.
  • نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، جلدپنجم و سی دوم، تهران، دارالکتب الاسلامیه،1392.
دوره 6، شماره 2 - شماره پیاپی 21
فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی
تابستان 1403
صفحه 145-160