فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

شرایط صحت خرید دین در فقه و حقوق ایران و قوانین متحدالشکل با تاکید بر فورفیتینگ

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران
2 استادیار، گروه حقوق خصوصی، واحد آیت الله آملی، دانشگاه آزاد اسلامی، آمل، ایران
3 استادیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران.
10.22034/ejs.2024.422820.1594
چکیده
زمینه و هدف: خرید دین، یکی از عقود مهم است­که نقش مهمی در حقوق بانکی و مبادلات تجاری دارد. هدف مقاله حاضر، بررسی شرایط صحت خرید دین در فقه و حقوق ایران و قوانین متحدالشکل است.
مواد و روش‌ها: روش تحقیق، به ­صورت توصیفی تحلیلی بوده و این تحقیق از نوع نظری می‏باشد. روشی که برای جمع ‏اوری اطلاعات استفاده شده است، بصورت کتابخانه ‏ای است؛ و با مراجعه به­کتب، مقالات و اسناد بین ­المللی و داخلی صورت گرفته است.
ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت‌داری رعایت شده است.
یافته‌ها: مطابق دیدگاه مشهور فقها، عقد خرید دین پذیرفته شده است.  فروش به قیمت کمتر به­نحوی که ربا نباشد؛ و اینکه فروش دین مؤجل، بعد از سررسید به شخص مدیون باشد از مهمترین شرایط صحت خرید دین در فقه است. از منظر حقوقی نیز عقد خرید دین باید شرایط ماهوی مانند اهلیت طرفین، موضوع معامله، جهت معامله که شرایط عمومی قراردادهاست را داشته و از نظر شکلی، باید از ویژگی حقیقی بودن دین، نقد شوندگی دین و معتبر بودن متعهد و مدت سررسید برخوردار باشد. مطابق قواعد متحد‌الشکل، ایجاب و قبول طرفین قرارداد، موضوع توافق، مورد معامله و موجود بودن طلب و حق از شرایط صحت فورفیتینگ است.
نتیجه: شرایط صحت مورد فورفیتینگ در قوانین متحد‌الشکل با شرایط صحت خرید دین در حقوق ایران تطابق دارد. فورفیتینگ در قالب قرارداد بیع دین در فقه و حقوق ایران به­مانند خرید دین مورد پذیرش و معتبر باشد.­­­­­­­­­­­­­
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • منابع فارسی

    • امامى، سید حسن، حقوق مدنى، جلد اول، چاپ دهم، تهران، انتشارات اسلامی، 1386.
    • شیری، جمشید، «خرید دین در فقه و حقوق بانکی ایران»، پایان­نامه کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه شهید بهشتی، 1392.
    • صفایی، حسین؛ قاسم­زاده، سید مرتضی، حقوق مدنی اشخاص و محجورین، چاپ پانزدهم، تهران، نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1388.
    • صفایی، سید حسین، حقوق مدنی (قواعد عمومی قراردادها)، چاپ ششم، تهران، انتشارات میزان، 1388.
    • عربشاهی‌کریز، محمود؛ زاهدیان، مجتبی؛ بررسی ماهیت و وضعیت حقوقی قرارداد خرید دِین با امعان نظر به موازین فقهی و مقررات بانکی، مجله مطالعات فقه اسلامی و مبانی حقوق، شماره سی و نهم، بهار و تابستان 1398 .
    • قاسم‌زاده، دکتر مرتضی؛ فلاح‌نژاد، فاطمه؛ خرید دین در نظام بانکی ایران، مجله دیدگاه های حقوق قضایی، شماره هشتاد و پنجم، 1398.
    • کاتوزیان، ناصر، حقوق مدنی ( اعمال حقوقی- قرارداد ایقاع)، چاپ هشتم، تهران، نشر شرکت سهامی انتشار، 1381.
    • کاتوزیان، ناصر، حقوق مدنی (قواعد عمومی قراردادها)، جلد دوم، چاپ ششم، تهران، نشر شرکت سهامی انتشار، 1374.
    • محرابی، مختار، اصل حاکمیت اراده در حیطه انتخاب قانون حاکم برتعهدات ناشی از قراردادهای تجاری، مجله مطالعات حقوق، شماره هفدهم، زمستان 1396.
    • محقق داماد، سیدمصطفی؛ شیری، جمشید؛ قاسمی، فروغ؛ خرید دین در نظام بانکداری اسلامی، مجله آموزه­های فقه مدنی، شماره سیزدهم، بهار و تابستان 1395 .
    • محقق داماد، سیدمصطفی؛ قنواتی، جلیل؛ وحدتی شبیری، سیدحسن؛ عبدی­پور، ابراهیم، حقوق قراردادها در فقه امامیه، جلد اول، چاپ هفتم، تهران، انتشارات سمت، 1394.
    • موسوی خمینی، روح­اله، رساله نوین، جلد دوم، چاپ اول، قم، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1377.
    • نجفی، سینا، خرید دین در معاملات بانکی، مجله مطالعات نوین بانکی، دوره دوم، شماره سوم، تابستان 1398.

     

    منابع عربی

    • جبعی­عاملی(شهید ثانی)، الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشیقیه، جلد اول، بیروت، منشورات موسسه للعلمی للمطبوعات، 1410.
    • حسینی سیستانی، سید‌ علی، منهاج الصالحین، قم، دفتر حضرت آیۀ الله سیستانی، 1417.
    • حلی(علامه حلی)، حسن بن یوسف، قواعد الاحکام، جلد دوم، قم، موسسه نشر اسلامی، 1418.
    • حلی (عـلامه‌ )، حـسن‌ بن یوسف بن مطهر اسدی، رجال العلامۀ الحلی، نجف اشرف، دار الذخائر، چاپ دوم، 1411.
    • خویی، سید ابوالقاسم، منهاج الصالحین، جلد دوم، قم، نشر مدینه العلم، 1401.
    • سبزواری، سید عبد الأعلی، مهذب الأحـکام فی بیان الحلال و الحرام. محقق: مؤسسه المنار. قم، مؤسسه المنار، دفتر حضرت‌ آیۀ‌­الله، چاپ چهارم، 1413.
    • طوسی، محمد بن حسن، النهایه فی المجرد الفقه الفتاوی، جلد اول، تهران، چاپخانه دانشگاه، 1342.
    • کلینی، ابوجعفر‌، محمد‌ بن یعقوب، الکافی، چاپ اول، محقق پژوهشگران مـرکز تـحقیقات دار الحـدیث، قم، دار‌ الحدیث‌ للطباعۀ و النشر، 1402.
    • مکارم شیرازی‌، ناصر، ربا و بانکداری اسـلامی، قـم، امام علی بن ابیطالب (علیه السلام)، 1389.
    • موسوی خمینی، سید‌ روح‌ الله‌، تحریر الوسیله‌، قم‌، مـؤسسه مـطبوعات دارالعـلم، 1374.
    • میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمدحسن، جامع الشتات، جلد سوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1379.
    • نجفی، محمد بن حسن، جواهر الکلام، جلد بیست و چهارم، بیروت، دارالاحیاء التراث العربی، 1427.
    • وحـید خراسانی، حسین، منهاج الصالحین، چاپ پنجم،قم، مـدرسه امام باقر (علیه السـلام‌)، 1428.
    • هاشمی شاهرودی ، سید محمود، فـرهنگ فـقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، 1426.

     

    منابع لاتین

    • Akseli, Orkun, "The UNCITRAL Convention on the Assignment of Receivables in International Trade- Assignment of Future Receivables and Turkish Law", International business law journal, No.6, 2006.
    • Anne de Moor, "Contract and Agreement in English and French Law", Oxford Journal of Legal Studies, No. 2, 1986.
    • Bar, Christian von & Clive, Eric,Principles- Definitions and Model Rules of European Private Law, First volume, first edition, Munich, European Law Publishers, 2009.
    • Bazinas, Spiros V, "UNCITRAL Draft Convention on Assignment of Receivables in International Trade", Tulane Journal of International and Comptive Law Tulane Journal of International and Comptive Law, No.25,2001.
    • Bhogal, Tarsem Singh and Trivedi, Arun Kumar, International Trade Finance, First Edition ,UK, Published Palgrave Macmillan, 2008.
    • Carole Lustig, "Mitigating Trade Finance Risk through Forfaiting", The Journal of Lending & Credit Risk Management, No.27, 1999.
    • Glinavos, Ioannis , "An Introduction to International Factoring & Project Financ", available at: https://mpra.ub.uni-muenchen,2002.
    • Guild, Ian & Harris, Rhodri, Forfaiting, Cambridge, First Edition, Published Woodhead- Faulkner Cambridge, 1985.
    • Corbin, "assignment of Contract Rights", Journal University of Pennsylvaina Law Review, No.3, 1926.
    • L ,"Assignment of Future Earnings under Contract Not Yet Made", Journal Colifornia Law Review, No.4, 1934.
    • McKnight, Andrew, the Law of International Finance, Third edition, UK, Published Oxford, 2008.
    • MEGRAH, ARYDER ,Bill of Exchange, 25 edition, London, sweet and Maxwell,1983.
    • Stanton J Schuman, "Assignment of Debt Arising under a Contract to Be Made in the Future", Journal Michigan Law Review, No.3, 1939.
    • Velentzas, John; Kartalis, Nick; Broni, Georgia, "The Factoring and Forfaiting Contract as Contemporary Types of Finance, Especially the Greek Regulations", Procedia Economics and Finance, No. 5, 2103.
    • Willsher, Richard, Export Finance_ Risks and Documentation, Third edition, US, Published Macmillan, 1995.