فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

واکاوی سامانه هوشمند انعقاد قرارداد الکترونیکی در حقوق ایران و قواعد اتحادیه اروپا

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه حقوق خصوصی، مرکز تحقیقات تحصیلات تکمیلی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
2 استاد، گروه حقوق خصوصی، مرکز تحقیقات تحصیلات تکمیلی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
3 استاد، گروه حقوق خصوصی، دانشگاه علوم قضائی و خدمات اداری، تهران، ایران
10.22034/ejs.2024.416192.1551
چکیده
زمینه و هدف: عقد قرارداد الکترونیکی بوسیله­ ی سامانه­ ی خودکار یا هوشمند به گونه ­ای که صرفنظر از دخالت فرد، ایجاب و قبول کند و شرایط قرارداد را تعیین نماید، مسئله ­ای می­باشد که از سوی نظام­ های حقوقی مورد توجه واقع شده و جایگاه ممتازی بدان بخشیده است.
مواد و روش: روش این پژوهش توصیفی تحلیلی است.
ملاحظات اخلاقی: در نگارش مقاله اصالت متون، صداقتداری و امانتداری رعایت شده است.
یافته ­ها: در تشریح نماینده الکترونیکی یا سامانه هوشمند عقد قرارداد، عده­ای بر این باورند که نماینده الکترونیک صرفاً وسیله­ای جهت اعلام اراده بوده و بعضی نیز اعطای شخصیتی حقوقی به این سیستم هوشمند را الزامی قلمداد کرده­اند. برخی آن را به عنوان نماینده حقوقی در نمایندگی توجیه نمودند.
نتیجه: از دیدگاه حقوق ایران با عنایت به اینکه در قانون تجارت الکترونیک ایران سامانه رایانه ­ای تحت عنوان «شخص» به رسمیت شناخته شده است و قاعدتاً بایستی اشخاص چه حقیقی و چه حقوقی از اهلیت کامل برخودار باشند، لذا سامانه رایانه ­ای می­بایست اهلیت عقد قرارداد را داشته باشد. از مهمترین قوانین اتحادیه اروپا، «دستورالعمل تجارت الکترونیکی» بوده که هدف دستورالعمل مذکور ایجاد یک چارچوب قانونی برای تضمین حرکت آزاد خدمات جامعه اطلاعاتی بین کشورهای عضو است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • آهنگران، محمدرسول؛ احمدی، امیر، قراردادهای الکترونیکی (انعقاد تا انحلال)، تهران، انتشارات مجد، چاپ اول، 1398.
  • آشتیانی، محمدحسن­بن­جعفر، بحرالفوائد فی­شرح الفرائد (طبع جدید)؛ بیروت، موسسة التاریخ العربی، چاپ اول، 1429ق.
  • انصاری، شیخ مرتضی­بن محمدامین، کتاب المکاسب؛ ۶ جلدی، قم: دارالکتب الاسلامی، چاپ اول، 1415ق.
  • ایروانی، علی­بن­عبد الحسین نجفی، حاشیة المکاسب، ۲ جلدى، ج ۱، تهران، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1406ق.
  • بحرانی، آل عصفور یوسف­بن احمد­بن­ابراهیم، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة؛ ج ١، قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1405ق.
  • حبیب زاده، طاهر، حقوق فناوری اطلاعات-حقوق قراردادها در گستره قراردادهای خوانساری، شیخ موسى، منیة الطالب فى حاشیة المکاسب، تقریرات درس محقق نائینی؛ ۲ جلدی، تهران، انتشارات المکتبه المحمدیه، 1373ق.
  • الکترونیکی، مجله پژوهش­های حقوق خصوصی، دوره دوم، شماره بیستم، 1392.
  • رهبری، ابراهیم؛ رضائی، علی، نقش نمایندگان الکترونیکی در تشکیل قرارداد، فصلنامه حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 41، شماره 4، 1390.
  • السان، مصطفی، ایجاب و قبول معاملات الکترونیکی، مجله تحقیقات حقوقی، شماره 43، 1383.
  • السان، مصطفی، حقوق تجارت الکترونیکی، تهران، انتشارات سمت، چاپ اول، 1391.
  • خادمی کوشا، محمدعلی، شرط قصد و ابراز صریح آن در قرارداد الکترونیکی از منظر فقه اسلامی، فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد اسلامی، سال هجدهم، شماره 70، 1397.
  • شهیدی، مهدی، تشکیل قراردادها و تعهدات، ج۱، تهران، انتشارات حقوقدان، 1385.
  • شیروی، عبدالحسین؛ محمدی، مرتضی، تشکیل قراردادها از طریق نمایندگی سامانه هوشمند، فصلنامه حقوقی، شماره1، 1388.
  • عاملی، زین­الدین­بن­علی، الحاشیة الأولى على الألفیة؛ تک­جلدی، ج۱، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، 1420ق.
  • محمدی، مرتضی، انعقاد قرادادهای الکترونیکی، تهران، انتشارات سمت، چاپ اول، 1393.
  • یزدی، سیدمحمدکاظم طباطبایی، حاشیة المکاسب؛ ۲جلدى، ج ۲، قم: انتشارات مؤسسه اسماعیلیان، 1421ق.

منابع انگلیسی

  • Kerr, I.R., Providing for Autonomous Electronic Devices in the Uniform Electronic Commerce Act, Paper Presented at Uniform Law Conference of Canada, 1999.
  • Treitel, G., The Law of Contract, 13th ed, Sweet & Maxwell, 2011.
  • Weitzenboeck, E.M., Electronic Agents and the Formation of Contract, International Journal of Law and Information Technology, 2001
  • Wetting, S., and Zehendner, E., A Legal Analysis of Human and Electronic Agents, Artificial Intelligence and Law, Vol. 12, 2004.
  • Emily.M, electronic agents and the formation of contracts, paris, 2009