1
دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.
2
استاد گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.
3
دانشیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
10.22034/ejs.2024.437235.1676
چکیده
زمینه و هدف: زنان سرپرست خانوار از جمله اقشار آسیب پذیر جامعه میباشند که حمایت از آنها ضرورت دارد. در مقاله حاضر تلاش شده است راهکارهایی که با آموزه های فقهی تناسب دارد در جهت حمایت مادی از این قشر ارائه گردد. مواد و روش ها: مقاله حاضر توصیفی- تحلیلی و با رویکرد مسأله محور بوده و با مراجعه به منابع کتابخانهای نگاشته شده است. ملاحظات اخلاقی: در نگارش این مقاله صداقت و امانتداری رعایت گردیده و از منابع اصیل و دست اول استفاده شده است. یافته ها: دولت اسلامی میتواند با بهرهگیری از پتانسیل و ظرفیت های فقه حکومتی و پویا، راهبردهایی را در جهت حمایت مالی از زنان سرپرست خانوار اتخاذ نموده و از این رهگذر از این قشر آسیبپذیر حمایت به عمل آورد. یافتههای تحقیق نشان از آن دارد این قوانین به تنهایی نتوانسته است اقتضائات و الزامات مقرر در اصول قانون اساسی را تأمین کند و احتیاج به تصویب قوانین مکمل دیگری در حوزه اجرا است. تدوین یک نظام حقوقی خاص حمایتی کارآمد مهمترین راهکار برون رفت از مشکلات حقوقی زنان سرپرست خانوار میباشد. نتیجه: در نظر گرفتن سازوکارهایی برای بیمه زنان سرپرست خانوار، لحاظ مقرری از بیت المال و بودجه عمومی، پرداخت دستمزد عادلانه و همچنین اعطای سرپرستی فرزندان به زنان خانوار، میتواند اقسام حمایت های قانونگذار از این قشر به شمار رود.
بختیاری، آمنه؛ محبی، سیده فاطمه، « حکومت و زنان سرپرست خانوار»، فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، شماره سی و چهارم،1385.
جعفری لنگرودی، محمد، «تحلیل حقوقی وضعیت حقوقی زنان سرپرست خانوار در ایران»، فصلنامۀ مطالعات حقوق خصوصی، شماره بیست ویکم، 1389.
جمالیزاده، مریم؛ ملاحسینی، زهرا، «بررسی حقوق زنان در قوانین و مقررات کشورهای عضو سازمان ملل متحد»، فصلنامۀ تحقیقات حقوقی، شماره یکصد و پانزدهم،1399.
حسن پور، اکبر؛ ابطحی، سیدامیر رضا؛ عزیزپور لیندی، عبدالصمد؛ داداشی امیر، مژگان؛ شناسایی و اولویتبندی راههای توانمندسازی زنان سرپرست خانوار، مجله: رفاه اجتماعی، شماره هشتادم، بهار 1400 .
دراهکی، احمد؛ نوبخت، رضا، «بررسی وضعیت اقتصادی و اجتماعی زنان سرپرست خانوار ایرانی (یک آنالیز ثانویه)»، نشریه پایش، شماره چهارم، 1400.
رحمانی، زهرا؛ جعفری لنگرودی، محمد، «تحلیل حقوقی وضعیت حقوق زنان در قانون مدنی ایران»، فصلنامۀ تحقیقات حقوقی، شماره نود و سوم، 1396.
رضایی، مینو، «تحلیل حقوقی عدم تساوی در اجرای حقوق زنان سرپرست خانوار»، فصلنامۀ دیدگاههای حقوقی، شماره هفتاد و ششم،1395.
سعدی، حشمتالله، «نقش کسب و کارهای کوچک در تأمین نیازهای اساسی زنان سرپرست خانوار روستایی در استان همدان»، نشریة تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی، شماره دوم، 1392.
شفیعی، راغبه، «تحلیل حقوقی وضعیت حقوقی زنان سرپرست خانوار در ایران»، رسالۀ دکتری، تهران، دانشگاه شهید بهشتی،1389.
شیرزاد، کبری، «بررسی عوامل موثر بر میزان توانمندی زنان سرپرست خانوار شهرستان ورامین»، پایاننامه کارشناسی ارشد، به راهنمایی استاد محمد زاهدی اصل، تهران، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبائی،1389.
عبادی، شیرین، حقوق زن در قوانین ج.ا.ا.، چاپ اول، تهران، انتشارات گنچ دانش،
علیزاده، سمیه، «بررسی وضعیت حقوقی زنان سرپرست خانوار در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامۀ تحقیقات حقوقی، شماره چهل و یکم،1397.
قاسمی، محمد، «بررسی حقوق زنان سرپرست خانوار در ایران»، فصلنامۀ تحقیقات حقوقی، شماره پنجاه و یکم،1390.
قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن، جلد چهارم، چاپ دوم، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1391.
قوامی، هادی، «بررسی مقایسه ای زنان سرپرست خانوار خود اشتغال و زنان سرپرست خانوار دستمزد و حقوق بگیر در نقاط شهری ایران»، مجله تحقیقات اقتصادی، شماره هفتاد و دوم،1385.
کردزنگنه، حعفر؛ اقبالی، علیرضا؛ بررسی وضعیت اشتغال زنان سرپرست خانوار در ایران، مجله جمعیت، شماره نود هفت و نود هشت، پاییز و زمستان
نجفی، مرضیه؛ وثوقنیا، محمدرضا، «بررسی تطبیقی حقوق زنان در قوانین و مقررات کشورهای عضو اتحادیۀ اروپا»، فصلنامۀ پژوهشهای حقوق تطبیقی، شماره هفتم، 1396.
نقیزاده، مهدی، «بررسی تطبیقی وضعیت حقوق زنان سرپرست خانوار در ایران و کشورهای منتخب»، فصلنامۀ مطالعات تطبیقی حقوقی، شماره هفدهم،1391.
وزیری، مجید؛ حسینی، حامد، «ضرورت حبس زدایی زنان بزهکار سرپرست خانوار در فقه و حقوق ایران»، مجله مطالعات فقه اقتصادی، شماره اول،1398.
هاشمی، سید محمد، بررسی مفاهیم عدالت- مساوات از دیدگاه ق.ا.ج.ا. ا. ، حزوه کارشناسی ارشد حقوق عمومی، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشکده دانشگاه شهید بهشتی ،1381.
هاشمی، سید محمد، حقوق بشر و آزادی های اسلامی، چاپ اول، تهران، انتشارات میزان، 1384.
عربی
ابن فارس، احمد بن فارس، معجم مقاییس اللغة،جلد چهارم، قم، دار الفکر، 1399.
انصاری، مرتضی بن محمد امین، رسائل الفقهیة،جلد اول، قم، الموتمر العالمی، 1414.
خمینی، سید روح الله، تحریر الوسیلة، جلد دوم،قم، مؤسسة مطبوعاتی إسماعیلیان، 1390 .
خوئی، سید ابوالقاسم، موسوعة الامام الخوئی، جلد اول،قم،مؤسسة الخوئی الإسلامیه، 1425.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات فی غریب القرآن،جلد اول و یازدهم، قم، دفتر نشر الکتاب، 1404 .
شهیدثانی، زید الدین بن علی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، جلدسوم، قم، انتشارات داوری، 1410.
شهیدثانى، زین الدین بن على جبعى عاملى، مسالک الافهام الى تـنقیح شرائع الاسلام، جلد نهم، قم: مؤسسه معارف الاسلامیه.1413 .
شیخمفید، محمدبن محمد، الاختصاص، محقق، چاپ اول قم، المؤتمر العالمی لالفیه الشیخ المفید، ۱۴۱۳.
صاحب بن عباد، اسماعیل بن عباد، المحیط فی اللغة، بیروت-لبنان، عالم الکتاب، 1401.
طبرسى، على بن حسن ابو الفـضل، مـشکاه الانوار، نجف: کتابخانه حیدریه، 1385
فـاضل هـندى، محمد بن حسن، کشف اللثام عن قواعد احکام، جلد هفتم، قم: مؤسسه نشر اسلامى 1416 .
فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، جلد دوم، بیروت- لبنان موسسه الاعلمی للمطبوعات،1405.
کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، محقق، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج دوم، چاپ چهارم، تهران، دار الکتب الإسلامیه، ۱۴۰۷.
کلینى، محمدبنیعقوب، اصول کافى، ترجمه سید جواد مصطفوى، تهران: نشر فرهنگ اهل بیت(ع)، بىتا.
گلپایگانى، سید محمد رضا، توضیح المسائل،جلد اول، قم، دار القرآن الکریم، 1413 .
مازندرانی، ابن شهر آشوب، مناقب آل أبیطالب(ع)، ج چهارم، چاپ اول، قم، علامه، ۱۳۷۹.
مکارم شیرازی، ناصر، رسالة توضیح المسائل،جلد اول، قم، مدرسه الامام على بن ابى طالب(ع)، 1429 .