1
دانشجوی دکتری گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد ورامین_ پیشوا، ورامین، ایران.
2
استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد ورامین_ پیشوا، ورامین، ایران.
10.22034/ejs.2023.415996.1549
چکیده
زمینه و هدف: نظم عمومی و اخلاق حسنه دو مفهوم عام می باشند که در حوزههای مختلف حقوقی از جمله قراردادها و ... دارای آثار مهمی می باشند. هدف از پژوهش حاضر بررسی و تبیین مفاهیم، اقسام، مصادیق، کارکردها و آثار نظم عمومی و اخلاق حسنه اقتصادی در نظام حقوقی ایران و فقه امامیه می باشد.
مواد و روش ها: این تحقیق از نوع نظری بوده و روش آن به صورت توصیفی تحلیلی میباشد و ابزار جمع آوری اطلاعات نیز بصورت کتابخانه ای است.
یافته ها: یافته های پژوهش حاضر نشان میدهد که، نظم عمومی اقتصادی و اخلاق حسنه اقتصادی در فضای نظام حقوقی ایران و فقه امامیه منبع اصول و قواعد محسوب میشوند. در واقع، کارکرد این دو مفهوم، صرفاً یک کارکرد سلبی در جهت «نفی» نیست؛ بلکه این دو مفهوم میتوانند کارکرد ایجابی نیز داشته باشند.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.
نتیجه: نظم عمومیِ اقتصادیِ منبع، با توجه به شاخصه متنی بودن آن، با قانون ـ همان ابزار دولتی ـ تطبیق پیدا میکند، اما متفاوت از آن است، زیرا از یک سو مفاد همه مواد قانونی، جزء نظم عمومی اقتصادی تلقی نمیشوند. اخلاق حسنه اقتصادیِ منبع، متنی نیست و همین نکته، کارکرد ایجابی آن را تأثیرگذارتر میکند؛ منبعی که فراتر از متن، محل ظهور و کشف قواعد و اصول حقوقی است، هم خلأ متنی را جبران میکند و هم انعطاف پذیری نظام حقوقی و خروج آن از تصلب را نتیجه میدهد.
حاجیپور، مرتضی، «جلوههای اصل حسن نیت در فقه امامیه»، فصلنامه فقه و مبانی حقوق اسلامی، شماره سوم، پاییز 1390.
حائری، مسعود، مبانی فقهی تحلیلی از ماده 10 قانون مدنی، چاپ دوم، تهران، صحافی موسسه کیهان، 1373.
حر عاملی، محمدبنحسن، وسائل الشیعه، جلد هفدهم، چاپ سوم، قم، آل البیت، 1416ه.ق.
حسومی، طاهره، نوشین فرد، فاطمه، حسینی بهشتی، ملوک السادات، باب الحوائجی، فهیمه، حریری، نجلا، «مطالعه معانی ضمنی و لفظی آیات اخلاق اجتماعی در قرآن کریم»، پژوهش های اخلاقی، سال نهم، شماره یک، 1397.
حویزی، عبدعلی بن جمعه، نورالثقلین، چاپ چهارم، قم، اسماعیلیان، 1415ه.ق.
خدایاری سیکان، فیروزه، « تفاوت شرط خلاف نظم عمومی و اخلاق حسنه با شرط نا مشروع»، کنفرانس ملی حقوق در چشم انداز 1404، 1398.
خورسندیان، محمد علی، شراعی، الهام، «مبانی قاعده نفی اختلال نظام در فقه اسلامی و حقوق موضوعه»، پژوهشکده علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، پرتال جامع علوم انسانی، فقه ومبانی حقوق اسلامی، سال چهل و نهم، شماره یکم، 1395.
الرشتی، میرزا حبیبالله، کتاب القضاء، قم، دارالقرآن الکریم، 1401ه.ق.
زمانی، سیده معصومه، حاجی حسنی، رضا، «اهمیت حفاظت از منابع طبیعی ازدیدگاه قرآن کریم»، دومین همایش ملی پژوهشهای میانرشته ای قرآن و انگارههای علوم زیستی، ساری، 1400.
شهابی، مهدی، شهیدی، نگار، «اخلاق حسنه» و «نظم عمومی» چون منبع اصول و قواعد حقوقی تأملی بر چگونگی گذار از کارکرد سلبی به کارکرد ایجابی نهادهای حقوقی، مطالعات حقوق خصوصی، دوره چهل و هشتم، شماره سوم، 1397.
شیروی، عبدالحسین، حقوق اقتصادی، تهران، سمت، 1399.
صاحبی، محمدحسین، تفسیر قراردادها در حقوق خصوصی، تهران، ققنوس، 1376.
صانعی درهبیدی، منوچهر، رضایی، مهران، «پژوهشی در مسألة آدام اسمیت: سازگاری یا ناسازگاری نظام اخلاقی و اقتصادی اسمیت» ، دوفصلنامة فلسفی-شناخت پژوهشنامة علوم انسانی، شماره 1/61، 1388.
صرامی، سیفالله، «قاعده فقهی نفی ظلم در قرآن کریم»، دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی قرآن، فقه و حقوق اسلامی، شماره دوازدهم، دوره دوازدهم، 1399.
صفایی، سیدحسین، دوره مقدماتی حقوق مدنی: قواعدعمومی قراردادها، تهران، نشرمیزان، زمستان 1385.
عابدیان، میرحسین، شروط باطل و تاثیر آن در عقد، تهران، انتشارات جاودانه، 1387.
عاشری، بایرام، «مبانی فقهی قراردادهای خصوصی (ماده 10 قانون مدنی) با رویکردی به نظر حضرا امام خمینی (س)»، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، پژوهشکده امام خمینی (س) و انقلاب اسلامی، وابسته به موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، 1381.
غلامی، علی، از اخلاق حسنه تا امنیت اخلاقی: (مطالعه در سیاست جنایی جمهوری اسلامی ایران و فقه امامیه)، چاپ اول، تهران، دانشگاه امام صادق(ع)، 1390.
الفت، نعمتالله، «نظم عمومی و الزام به انعقاد قرارداد»، فصلنامه حقوق اسلامی، شماره هفتم ، 1384.
فضلی، مهدی، خالقی، ابوالفتح، «کاستیهای تقنینی در کاهش فساد در معاملات دولتی در پرتو رهنمودهای OECD»، فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، شماره بیست و سوم، دوره ششم، 1397.
قرباننیا، ناصر، اخلاق و حقوق بین الملل، تهران، انتشارات سمت، 1377.
کاتوزیان، ناصر، اعمال حقوقی، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1384.
کاتوزیان، ناصر، مقدمه ی علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران، شرکت سهامی انتشار، 1383.
کاتوزیان، ناصر، مقدمه ی علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران، شرکت سهامی انتشار، 1383.
لشکری,سمیه , اسدی,حسن و افضل نژاد,ناصرعلی . (1403). نظم عمومی و اخلاق حسنه اقتصادی از منظر منابع فقهی و حقوق ایران. فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی, 6(2), 17-32. doi: 10.22034/ejs.2023.415996.1549
MLA
لشکری,سمیه , , اسدی,حسن , و افضل نژاد,ناصرعلی . "نظم عمومی و اخلاق حسنه اقتصادی از منظر منابع فقهی و حقوق ایران", فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی, 6, 2, 1403, 17-32. doi: 10.22034/ejs.2023.415996.1549
HARVARD
لشکری سمیه, اسدی حسن, افضل نژاد ناصرعلی. (1403). 'نظم عمومی و اخلاق حسنه اقتصادی از منظر منابع فقهی و حقوق ایران', فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی, 6(2), pp. 17-32. doi: 10.22034/ejs.2023.415996.1549
CHICAGO
سمیه لشکری, حسن اسدی و ناصرعلی افضل نژاد, "نظم عمومی و اخلاق حسنه اقتصادی از منظر منابع فقهی و حقوق ایران," فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی, 6 2 (1403): 17-32, doi: 10.22034/ejs.2023.415996.1549
VANCOUVER
لشکری سمیه, اسدی حسن, افضل نژاد ناصرعلی. نظم عمومی و اخلاق حسنه اقتصادی از منظر منابع فقهی و حقوق ایران. مطالعات فقه اقتصادی, 1403; 6(2): 17-32. doi: 10.22034/ejs.2023.415996.1549