1
دانشجو دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2
استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/ejs.2023.357971.1282
چکیده
زمینه و هدف: بعد اقتصادیقاعده نفی سبیل به عنوان یکی از قواعد مهم فقهی که نقش تعیینکننده در تنظیم روابط با دنیای خارج دارد چندان مورد بررسی قرار نگرفته و در این مقاله تلاش شده به این موضوع مهم پرداخته شود. مواد و روشها: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی بوده و برای جمعآوری دادهها از روش کتابخانهای استفاده شده است. ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است. یافتهها: بعد اقتصادی قاعده نفی سبیل، به معنی عدم سلطه اقتصادی بیگانگان است. برای عملی شدن قاعده نفی سبیل در حکومت اسلامی باید به اقتصاد و توسعه آن توجه ویژه نمود. یکی از مهمترین مبانی و اهداف اقتصاد در حکومت دینی، تلاش در جهت حصول خودکفایی و قطع وابستگی اقتصادی به دیگر کشورهاست. نتیجه سلطه اقتصادی، سلطه در دیگر عرصهها مثل عرصه سیاسی و فرهنگی است و کشوری که به لحاظ سیاسی و فرهنگی تحت سلطه باشد در عرصه سیاستگذاری و اجرای قوانین استقلال عمل نداشته و همین عدم استقلال، زمینه وادادگی در تمام زمینهها را فراهم میکند؛ و چنین مسئلهای با آموزههای اسلامی، ناسازگار است؛ چرا که در قرآن کریم، با صراحت و با تأکید شدید، هرگونه تسلط کافران بر مسلمانان نفیشده است. نتیجهگیری: در توسعه اقتصادی ممکن است نوعی وابستگی اقتصادی نیز ایجاد شود که در اقتصاد امروزه تا حدی گریزناپذیر است. آنچه مهم است عدم سلطه اقتصادی بیگانه است که تنها راه مقابله با آن حمایت از تولید داخلی و برقراری روابط اقتصادی و تجاری متوازن با دنیای خارج است.
عزیزان، مهدی، الزامات اقتصادی ویژه و شگرد تحقیقات اسلامی، چاپ سوم، تهران، انتشارات زمزم هدایت، ۱۳۹۰.
علیدوست، ابوالقاسم، «قاعده نفیسبیل»، نشریه مقالات و بررسیها، شماره هفتاد و ششم، ۱۳۸۳.
فرج پور، مجید، «فقر، فساد و تبعیض موانع توسعه ایران»، چاپ اول، تهران، خدمات فرهنگی رسا، ۱۳۸۳.
قاسمی، محمد؛ فقیهی، مهدی؛ علیزاده، پریسا، «الزامات دستیابی به اقتصاد دانشبنیان در سطح کلان و تحلیل چارچوب قانونی در ایران و ارائه توصیههای سیاستی»، پژوهشنامه اقتصادی، شماره شصت و هشتم،1397.
کامران، حسن؛ امیری فرد، زهرا، «قاعده نفی سبیل و تطبیقات آن»، مجله فقه و اجتهاد، شماره سوم، 1394
معتمد، عزتالله؛ شهیدی نسب، مصطفی؛ اصغری، محمدرضا، «چالشها و راهکارهای ایجاد امنیت اقتصادی در چهارچوب قرآن و اقتصاد متعارف»، پژوهشهای دفاعی امنیتی اسلام، شماره چهارم، ۱۳۹۶.
مکارم شیرازی، ناصر، «تفسیر نمونه»، جلد اول و بیست و چهارم، چاپ دهم، تهران، دار الکتب الإسلامیة، ۱۳۷۱.
مکــارم شــیرازی، ناصــر، پیــام امــام امیرالمؤمنین (ع)، جلــد پنجم، چاپ اول، تهران، انتشــارات امــام علی بن ابی طالب (ع)، 1389
موسوی خمینی، روحالله، صـحیفه امام (مصاحبهها؛ مقالهها و خطابهها و سخنرانیها؛ فتواهای شیعه؛ پیامها و سخنرانیها)، جلد دوازدهم، چاپ سوم، تهران، انتشارات مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1358.
مهریزی، مهدی، «روابط اقتصادی مسلمانان با کافران»، نشریه فقه و اصول فقه (کاووشـی نـو در فقه اسلامی)، شماره هفتم و هشتم، 1375.
میر مغزی، سید حسین، نظام اقتصادی اسلام، چاپ دوم، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۰.
نیلی، مسعود، دولت و رشد اقتصادی در ایران، چاپ سوم، تهران، نشر نی، ۱۳۸۹.
وفا، جعفر؛ زمانی محجوب، حبیب، تأملی بر عوامل پیشرفت و انحطاط مسلمانان، چاپ اول، قم، انتشارات زمزم هدایت، ۱۳۸۹.
منابع عربی
ابن أبی الحدید، شرح نهج البلاغه، جلد بیست و یکم، انتشارات کتابخانه عمومی آیت اله المرعشی النجفی، چاپ اول، 1414.
آمدی، عبدالواحدبن محمد، غـررالحکم و دررالکلم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1366
توحیدی نژاد,الهام , وزیری,مجید و معصومی,جمشید . (1402). بررسی بعد اقتصادی قاعده نفی سبیل. فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی, 5(2), 51-68. doi: 10.22034/ejs.2023.357971.1282
MLA
توحیدی نژاد,الهام , , وزیری,مجید , و معصومی,جمشید . "بررسی بعد اقتصادی قاعده نفی سبیل", فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی, 5, 2, 1402, 51-68. doi: 10.22034/ejs.2023.357971.1282
HARVARD
توحیدی نژاد الهام, وزیری مجید, معصومی جمشید. (1402). 'بررسی بعد اقتصادی قاعده نفی سبیل', فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی, 5(2), pp. 51-68. doi: 10.22034/ejs.2023.357971.1282
CHICAGO
الهام توحیدی نژاد, مجید وزیری و جمشید معصومی, "بررسی بعد اقتصادی قاعده نفی سبیل," فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی, 5 2 (1402): 51-68, doi: 10.22034/ejs.2023.357971.1282
VANCOUVER
توحیدی نژاد الهام, وزیری مجید, معصومی جمشید. بررسی بعد اقتصادی قاعده نفی سبیل. مطالعات فقه اقتصادی, 1402; 5(2): 51-68. doi: 10.22034/ejs.2023.357971.1282