فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

اعتبار بیع شفاهی در پرتو حقوق ایران و فقه امامیه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق خصوصی، واحد بین الملل کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، جزیره کیش، ایران.
2 گروه حقوق، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/ejs.2026.585739.2181
چکیده
زمینه و هدف: هدف این پژوهش بررسی مبنای اعتبار بیع شفاهی در فقه امامیه و تحلیل جایگاه آن در حقوق ایران با توجه به مقررات قانونی و تحولات تقنینی جدید است.

مواد و روش­ها: این تحقیق از نوع نظری بوده ‌روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی می‏باشد.

یافته­ها: در فقه امامیه تحقق عقد بیع وابسته به وجود قصد انشاء و تراضی طرفین است و قالب خاصی برای ابراز اراده شرط صحت معامله محسوب نمی‌شود؛ از این رو بیع شفاهی در صورت تحقق ارکان عقد معتبر شناخته می‌شود. در حقوق مدنی ایران نیز با توجه به مواد مربوط به تعریف عقد، قصد انشاء و ایجاب و قبول، اصل بر رضایی بودن قراردادها است و بیع شفاهی از حیث ماهوی صحیح تلقی می‌شود. در عین حال، مقررات ثبتی و قوانین مربوط به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول برخی محدودیت‌ها را در زمینه قابلیت استناد این معاملات ایجاد کرده‌اند.

ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.

نتیجه­: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که این محدودیت‌ها ناظر بر نحوه اثبات و استناد معامله در نظام حقوقی است و به معنای بطلان ذاتی عقد بیع شفاهی محسوب نمی‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

-   اداره وحدت رویه دیوان عالی کشور (1403). فسخ بیع و استرداد مبیع (تاثیر فسخ بیع در معاملات قبل از فسخ). تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه.
-      انصاری، مرتضی (1433). مکاسب. قم: مجمع الفکر الإسلامی.
-      باریکلو، علیرضا (1404). حقوق قرارداد ها عقود معین (1). تهران: میزان. ص. 25-26.
-      بحرانی، یوسف (1421). حدائق الناضرة، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
-      جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1392). الوسیط. تهران: گنج دانش. ص. 166-167.
-   جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1402). الفارق (دایره المعارف عمومی حقوقی). جلد دوم. تهران: گنج دانش. ص. 45-46.
-   جمعی از نویسندگان (1387). دایرة المعارف فقه فارسی. قم: مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی.
-   جواهر کلام، محمدهادی (1402). بیع مال آینده و وثیقه دارایی در گردش (معامله نسبت به اموال آتی). تهران: شرکت سهامی انتشار. ص. 104-105.
-      حر عاملی، محمد بن حسن (1413). وسائل الشیعه. قم: مؤسسه آل البیت.
-   حسینی، پریسا‌سادات (1403). بررسی بیع شرط و معاملات با حق استرداد در حقوق ثبت و حقوق مدنی با تاکید بر رویه قضایی. تهران: ‏جنگل.
-   خدامی بروجنی، مصطفی (1402). امکان سنجی جایگزینی ضمانت اجرای عدم نفوذ با عدم قابلیت استناد در فقه امامیه و نظام حقوق ایران. پایانامه کارشناسی ارشد. شهرکرد: دانشگاه شهرکرد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
-   رستمی‌فر، آذین (1403). بررسی رسیدگی به دعوای اثبات بیع در نظام قضایی ایران. تهران: شمیس ورکان.
-      ره­پیک، حسن (1399). حقوق مدنی عقود معین (1). تهران: خرسندی. ص. 38-39.
-   سیاری، رئوف؛ و غلامی، یاسر (1404). عقود معین (تفسیری-تطبیقی). تهران: آوا. ص. 69-70.
-   شکوری گرکانی، محمد. (1400). اظهارنظر کارشناسی درباره: «طرح الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول» (اعاده شده از شورای نگهبان 3). تهران، ایران: مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی.
-   شمس، احمد؛ و منصوری، سعید (1401). حقوق مدنی عقود معین (جلد اول). تهران: نشر دادگستر.
-   شهید ثانی، زید ابن علی (1410). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: انتشارات داوری.
-   شهید ثانی، زین الدین بن علی (1410). روضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: انتشارات داوری.
-      غلامیان، مهران (1403). اثبات مالکیت و وقوع عقد بیع. تهران: معید مهر.
-      فتح‌الله، احمد (1415). معجم ألفاظ الفقه الجعفری. قم: اسلامیه.
-   فلاحی، آزاد (1395). بررسی وضعیت حقوقی مراعی و مقایسه آن با نهادهای مشابه در سایر نظام های حقوقی معاصر. رساله دکتری تخصصی. تهران: دانشگاه خوارزمی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی.
-   قاسم­زاده، مرتضی (1401). حقوق مدنی تحلیلی عقود معین (1). تهران: دادگستر. ص. 94-95.
-   کاتوزیان، ناصر (1404). دوره حقوق مدنی عقود معین جلد اول (معاملات معوض، عقود تملیکی، بیع، معاوضه، اجاره، قرض). تهران: گنج دانش. ص. 52.
-   کریمی، عباس. (1391). تلاشی برای ساماندهی نظریه عدم نفوذ مراعی. دیدگاه های حقوق قضایی، 17(58)، 157-188.
-   کریمی، عباس، و ابراهیمی، داوود. (1401). اعمال وضعیت حقوقی مراعی بر معامله نسبت به مال مرهون. دیدگاه های حقوق قضایی، 27(97)، 213-231.
-   کریمی، عباس، و شعبانی کندسری، هادی. (1396). وضعیت حقوقی «مراعی» به منزله وضعیتی در عرض صحت, بطلان و عدم نفوذ. مطالعات حقوق خصوصی (حقوق)، 47(4 )، 683-702.
-      محقق حلی، جعفر بن حسن (1408). شرایع الاسلام. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
-      محقق داماد، مصطفی (1406). قواعد فقه. تهران،: مرکز نشر علوم اسلامی.
-   محمدی میرعزیزی، پیام، و صالحی مازندارنی، محمد. (1399). نسبت میان عقد استنادناپذیر و عقد غیرنافذ مراعی. مطالعات حقوقی (علوم اجتماعی و انسانی شیراز)، 12(4 )، 205-234.
-      مدرس مهر، محمدرضا (1404). استعمال لفظ بیع در مصادیق جدید. تهران: امیر بیان.
-   مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی. (1399). اظهارنظر کارشناسی درباره: «ادله توجیهی ضرورت الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول». تهران، ایران: مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی.
-   معاونت منابع انسانی دادگستری کل استان تهران (1403). رویه قضایی محاکم استان تهران: الزام به تنظیم سند الزام به تحویل بیع استرداد ثمن استرداد مبیع. تهران: دادگستری کل استان تهران.
-   معاونت منابع انسانی دادگستری کل استان تهران (1404). بیع در قانون و رویه قضایی. تهران: دادگستری کل استان تهران.
-      ملکوتی، رسول (1397). حقوق مدنی (6) عقود معین. تهران: مجد. ص. 93.
-   میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمدحسن (1413) جامع الشتات فی أجوبة السؤالات. تهران: مؤسسه کیهان.