فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

معیارهای مالیت بودن معاملات الکترونیکی از نظر فقه اقتصادی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
گروه الهیات، دانشکده الهیات، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
10.22034/ejs.2026.589030.2192
چکیده
زمینه و هدف: مالیت بودن معاملات و قراردادها از جمله مباحثی است که در فقه و حقوق اسلامی اختلافات قابل توجهی پیرامون آن پدید آمده است. پژوهش حاضر تلاش دارد تا معیارهای مالیت بودن معاملات الکترونیکی را از منظر فقه اقتصادی بررسی نماید.

مواد و روشها: روش مقاله حاضر تحلیلی و توصیفی و ابزار انجام پژوهش نیز کتابخانهای است.

ملاحظات اخلاقی: در نگارش مقاله حاضر، ارجاعدهی مستند و امانتداری مبنا قرار گرفته است.

یافتهها: دیدگاه انتزاعی بودن مال و معاملات، اموری را که کالا یا خدمات محسوس ارائه نمیکنند، مالیت در نظر نمیگیرند. این در صورتی است که اگر معاملات بتوانند منافعی برای ارائه دهنده و گیرنده آن ایجاد کنند، خدمتی ارائه کنند، مالکیت داشته باشند، اهلیت طرفین معامله مشخص باشد، مشروعیت جهت داشته و منافع اقتصادی برای طرفین داشته باشد، مالیت تلقی میشود که این خصائص در معاملات الکترونیکی قابل مشاهده است.

نتیجه: معاملات الکترونیکی از جهت زیرساختی و قوانین نیازمند حمایت هستند. زیرا حسب رویکردهای فقهی، نیاز جامعه معاصر به معاملات الکترونیکی محرز است. معاملات الکترونیکی آینده اقتصاد جهانی هستند و خدمات گستردهای ارائه میکنند که منافعی نیز برای افراد و نظام سیاسی در بر دارند. بنابراین قوانین و مقررات داخلی از جمله قانون تجارت الکترونیک نیازمند بازنگری و همسویی با معاملات الکترونیکی در ابعاد جدید آن است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

منابع فارسی
-    آذری، سکینه، افضلی­گروه، روح­الله، تارم، میثم (1400)، بررسی احکام فقهی ارز مجازی: مطالعه موردی بیت کوین، فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی، سال سوم، شماره چهارم، صص 123-101.
-    الهام، صادق، میرزاخانی، رضا (1403)، بررسی فقهی مالیت در رمزارزها، فصلنامه بورس و اوراق بهادار، 1 (1)، صص 354-337.
-    اسکینی، ربیعا، مهربخش، مهرداد (1394)، کسب و کارهای اینترنتی، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، دوره 45، شماره سوم، صص 384-379.
-    پناهی، مهدی، الماسی، نجادعلی، شمس، احمد، محمدطاهری، محمودرضا (1399)، مؤلفه­ها و اصول حقوقی حاکم بر مالکیت در فضای مجازی، فصلنامه تحقیقات حقوقی آزاد، دوره سیزدهم، شماره 48، 38-23.
-    حیدری، حسین (1393)، وضعیت ثمن در قراردادهای الکترونیکی از منظر فقه و حقوق ایران، فصلنامه فقه و مبانی حقوق اسلامی، سال هفتم، شماره 4.
-    خانمی، کامران، مریوانی، ناصر (1395)، عقود الکترونیکی در فقه اسلامی و حقوق موضوعه ایران، فصلنامه مبانی فقهی حقوق اسلامی، سال نهم، شماره هفدهم، صص 128-97.
-    خطیبی، مهدی (1402)، بررسی فقهی مالیت و خرید و فروش رمزارزهای غیر متمرکز (مطالعه موردی بیت کوین)، فصلنامه معرفت اقتصاد اسلامی، سال چهاردهم، شماره دوم پیاپی28، صص86-89.
-    ربانی موسویان، سید علی (1400)، قواعد حاکم بر قراردادهای هوشمند در فقه امامیه و حقوق موضوعه، فصلنامه پژوهش های فقه و حقوق اسلامی، سال17، شماره66، صص204-178.
-        سلطانی، محمد (1390)، حقوق بانکی، تهران: نشر میزان.
-        صفایی، سید حسین (1386)، دوره مقدماتی حقوق مدنی، تهران: نشر میزان.
-    عبدلی، رحیم، افشارنیا، طیب، رجب­زاده اصطهبانی، علیرضا (1401)، قوانین حاکم بر قراردادهای الکترونیکی از منظر فقه امامیه و قانون موضوعه ایران، فصلنامه مطالعات میان رشته­ای فقه، شماره هشتم، صص 140-123.
-    قاسم­زاده، سید مرتضی (1385)، حقوق مدنی؛ اصول قراردادها و تعهدات، تهران: نشر دادگستر.
-    کاتوزیان، ناصر (1374)، حقوق مدنی؛ قواعد عمومی قراردادها، تهران: شرکت سهامی انتشار.
-    کشاورزی، محمدرضا، رضایی صدرآبادی، محسن، رعایائی، مهدی (1401)، تحلیل فقهی-اقتصادی مالیت رمز ارزش­ها در اقتصاد اسلامی، دوفصلنامه مطالعات اقتصاد اسلامی، سال 15، شماره اول (پیاپی29)، صص122-79.
-    محمدی، مرتضی (1393). انعقاد قراردادهای الکترونیکی: مطالعه تطبیقی در فقه اسلامی، حقوق ایران و کنوانسیون 2005 ژنو، قم: دانشگاه مفید.
-    موسویان، سید عباس، میرزاخانی، رضا، کاکاوند، مجتبی، اعتصامی، سیدامیرحسین (1393)، مبانی فقهی و حقوقی بازار دارایی های فکری، 7 (26)، صص175-107.
-    ناصر، مهدی، صادقی، حسین (1398)، اعتبارسنجی و چالش­های حقوقی به‌کارگیری قراردادهای هوشمند: با مطالعه تطبیقی نظام حقوقی ایران و آمریکا، پژوهش حقوق خصوصی، دورۀ 7، شمارۀ ،27 ص .288-255.
منابع عربی
-    انصاری، مرتضی بن محمد (1415ق)، کتاب المکاسب، قم: انتشارات کنگره جهانی بزرگداشت شیخ انصاری.
-    فرجی، یوسف ( 1389)، پول، ارز و بانکداری، تهران: انتشارات شرکت چاپ و نشر بازرگانی.
-        فیض کاشانی (1369)، الوافی، باب 158، قم: انتشارات کتابخانه امیرالمومنین.
-        ممدوح ابراهیم، خالد (2005)، ابرام اللعقد الاکترونی، القاهره، انتشارات دارالفکر.
-    نائینی، محمدحسین (1408ق)، منیئه الطالب فی حاشیه المکاسب، تهران: انتشارات مکتب المحمدیه.
-    یزدی، سید محمدکاظم (1409ق)، العروه الوثقی فیما تعم به البلوی، بیروت، نشر مؤسسه علمی مطبوعات.
منابع انگلیسی
-        Abu-Bakar, Mufti Muhammad (2018),; “Shariah Analysis of Bitcoin, Cryptocurrency, and Blockchain”; 2018, Available for comment at: https://blossomfinance.com/bitcoin-working-paper.
-        Erlank, Wian  (2012). Property in Virtual Worlds, (PhD. Thesis), Stellenbosch University, South Africa.
 
دوره 8، شماره 2 - شماره پیاپی 29
فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی
تابستان 1405
صفحه 286-301