فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

سیاست جنایی مشارکتی در پیشگیری از تخلفات مالیاتی: رویکرد فقه اقتصادی و عدالت کیفری

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.
2 گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
3 گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشگاه جامع علوم انتظامی امین، تهران، ایران.
10.22034/ejs.2026.581797.2170
چکیده
نه و هدف: مالیات از مهم‌ترین ابزارهای تأمین منابع عمومی و تحقق عدالت اقتصادی در نظام‌های حکمرانی است، با این حال گسترش تخلفات مالیاتی و محدودیت کارآمدی رویکردهای صرفاً کیفری نشان می‌دهد که پیشگیری مؤثر نیازمند رویکردهای جامع‌تر است. هدف این پژوهش تبیین نقش سیاست جنایی مشارکتی در پیشگیری از تخلفات مالیاتی با تأکید بر مبانی فقه اقتصادی و ارتباط آن با عدالت کیفری است.

مواد و روشها: این تحقیق از نوع نظری بوده ‌روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی می‏باشد.

ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.

یافتهها: مشارکت فعال دولت، جامعه مدنی، رسانه‌ها و مؤدیان مالیاتی در قالب آموزش مالیاتی، شفافیت اطلاعات، تقویت فرهنگ تمکین و ایجاد سازوکارهای تشویقی می‌تواند زمینه‌های بروز تخلفات مالیاتی را کاهش دهد. همچنین اصول فقه اقتصادی همچون عدالت، مصلحت عمومی و تعاون اجتماعی ظرفیت مهمی برای مشروعیت‌بخشی به نظام مالیاتی و تقویت پذیرش اجتماعی آن فراهم می‌کنند.

نتیجه: ترکیب سیاست جنایی مشارکتی با مبانی فقه اقتصادی می‌تواند با افزایش اعتماد عمومی، تقویت فرهنگ مالیاتی و ارتقای عدالت کیفری، چارچوبی مؤثر برای پیشگیری پایدار از تخلفات مالیاتی فراهم سازد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

-    ابراهیمی، شهرام (1402). پاسخ واکنشی دوگانه در برابر بزه_تخلف مالیاتی در حقوق ایران و فرانسه. آموزه های حقوق کیفری، 20(25)، 3-38.
-        ابن اثیر، علی بن ابی‌الکرم (1435). اسد الغابة. تهران: انتشارات إسماعیلیان.
-        اربلی، علی بن عیسی (1440). کشف الغمه. بیروت: دار الاضواء.
-    ایمانی خوشخو، محمدحسین، و امیرمستوفیان، طیبه. (1397). ارتقای فرهنگ مالیاتی و تأثیر آن بر گسترش چتر مالیاتی و شناسایی مؤدیان جدید. پژوهشنامه مالیات، 26(37 (مسلسل 85) )، 117-146.
-    آقابیگی، سجاد. (1397). خصوصی سازی عدالت کیفری. کنفرانس بین المللی پژوهش های مدیریت و علوم انسانی در ایران.
-    تاجمیرریاحی، حسین، و آل محمد، سیده فاطمه. (1399). واکاوی و نقد سیاست جنایی جرایم مالیاتی. پژوهشنامه مالیات، 28(46 (94 مسلسل) )، 25-50.
-    تقی زاده، مریم، نوبهار، رحیم، و غلامی دون، حسین. (1398). مبانی ارزیابی سیاست جنایی. مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی، 49(2 )، 353-371.
-    جمشیدی، علیرضا. (1388). گفتمان پیشگیرانه سیاست جنایی مشارکتی در لوایح قضایی. مجله تحقیقات حقوقی، -(1 (ویژه نامه))، 231-256.
-    حبیبیان نقیبی، مجید، و کفشگر جلودار، حسین. (1394). بررسی راهکارهای فقهی- قانونی جرایم در نظام مالیاتی. پژوهشنامه مالیات، 23(28 (مسلسل 76))، 117-142.
-    حر عاملی، محمد بن حسن (1437). وسائل الشیعه، ج ۶، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
-    حسینی، سیده سمانه، کاظمی گلوردی، محمدرضا، و شایگان فرد، مجید. (1400). میانجیگری به مثابه سیاست جنایی مشارکتی در مجازات های تعزیری. کارآگاه، 15(55 )، 131-151.
-    حمزه پور، محمدحسین، صدر، سیدکاظم، و کفایی، سیدمحمدعلی. (1381). بررسی مالیات بر شرکت ها در ایران براساس الگوی مالیات های اسلامی . پژوهشهای اقتصادی ایران، 3(10)، 13-39.
-    خاقانی اصفهانی، مهدی، و حاجی ده آبادی، محمدعلی. (1392). بومی سازی سیاست جنایی با تاکید بر نقد اهم مدل‌های غربی و گفتمان های فقهی سیاست جنایی. حقوقی دادگستری، 77(82)، 65-90.
-    خالقی، ابوالفتح، و سیفی قره یتاق، داوود. (1394). رویکرد نظام کیفری ایران به جرم فرار مالیاتی. پژوهشنامه مالیات، 23(28 (مسلسل 76))، 181-207.
-    دانش ناری، حمیدرضا؛ معالی، مهدیه (1402). نظم گفتمانی شرعی و عدالت کیفری. حقوقی دادگستری، 87(123)، 141-160.
-    دولتخواه پاشاکی، پیمان. (1401). سیاست جنایی مسئول، جرم و سیاست جنایی. تمدن حقوقی، 5(13)، 535-542.
-    رحمانی، علی، ملانظری، مهناز، و اربابی بهار، زهرا. (1394). بررسی رابطه تفاوت مالیات تشخیصی و مالیات ابرازی با اجتناب از پرداخت مالیات. پژوهشنامه مالیات، 23(25 (مسلسل 73))، 1-29.
-    رسولی، محمدحسن. (1401). شفافیت عملکرد مالیاتی مؤدیان. تهران، ایران: مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی.
-    ساریخانی، عادل، و اکرمی سراب، روح اله. (1392). کارکردهای پیشگیرانه شفافیت در سیاست جنایی. حقوقی دادگستری، 77(82)، 91-116.
-        سبحانی، جعفر (1394). ایضاحات السنیة للقواعد الفقهیة. قم: مؤسسه امام صادق(ع).
-    سبحانی، حسن (1373). نظام اقتصادی اسلام، ج۱، تهران: مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی.
-    سیدجوادی، سیدفریبرز، شاملو، باقر، و صبوری پور، مهدی. (1400). جلوه های مشارکت مردم در سیاست جنایی تقنینی و قضایی ایران. کارآگاه، 15(56 )، 21-41.
-    شیعه علی، علی، زارع، وحید، و زارع، مجتبی. (1394). جایگاه سیاست جنایی مشارکتی واکنشی در مرحله تعقیب کیفری در حقوق ایران. مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی، 2(4-5)، 287-310.
-    عامری، ریحانه، میرقاسمی، سیدجواد، رستمی، ولی، و روحانی، کارن. (1399). تحلیل ضمانت اجراهای حقوق مالیاتی ایران و مقایسه آن با نظام مالیاتی انگلستان. پژوهشنامه مالیات، 28(48 (96 پیاپی) )، 109-138.
-    عبدالرحیمی، فرشته، و احمدی موسوی، سیدمهدی. (1400). تحلیل راهکارهای پیشگیرانه از جرایم مالیاتی. پژوهش های‌ حقوقی، 20(46 )، 71-91.
-    عزیزی، سعید، و حسین زاده نیکویی، حمید. (1391). بررسی رابطه بین تمکین مالیاتی، اجتناب مالیاتی و فرار مالیاتی. همایش مالیات های اسلامی (پیش نیازها و الزامات مالی دولت اسلامی).
-    عظیمی، مریم. (1401). آثار ارتکاب جرایم مالیاتی و راه های پیشگیری از آن در نظام حقوقی ایران. تمدن حقوقی، 5(11)، 515-535.
-    علی عرب، عظیم، خاقانی اصفهانی، مهدی، و مجیدی، سیدمحمود. (1400). بایسته های توان افزایی جامعه مدنی در تقویت سیاست جنایی مشارکتی ایران. مطالعات فقه اقتصادی، 3(ویژه نامه (جستارهای نوین فقه و حقوق))، 121-139.
-    قناد، فاطمه، و اکبری، مسعود. (1396). امنیت گرایی سیاست جنایی. پژوهش حقوق کیفری، 5(18 )، 39-67.
-    گیلک حکیم آبادی، محمدتقی. (1379). تحلیل مقایسه ای آثار توزیعی مالیات بر درآمد در اسلام و نظام مالیات بر درآمد در ایران . تحقیقات اقتصادی، -(57)، 189-228.
-        محقق داماد،‌ سید مصطفى (1406). قواعد فقهى‌. تهران: مرکز نشر علوم اسلامى‌.
-    مکارم شیرازی، ناصر (1370). القواعد الفقهیة، ج1. قم: قم، مدرسه علی بن ابی طالب(ع)).
-    منصوری نعلبندان، جواد. (1399). عدالت کیفری در پرتو حقوق شهروندی. قانون یار، 4(15)، 487-518.
-    موذن زادگان، حسنعلی، و افشاری، فاطمه. (1392). نقش رسانه در پیشگیری از جرم در سیاست جنایی ایران. دیدگاه های حقوق قضایی، -(64)، 131-131.
-        الموسوی الخمینی، روح الله (1430). تحریرالوسیله. نجف: مطبعة الآداب.
-    مومنی، هادی، روح الامینی، محمود، و ساعد، محمدجعفر. (1401). سیاست جنایی ایران در جرایم اقتصادی. مطالعات فقه اقتصادی، 4(2 )، 109-127.
-    نقیبی، بهروز، و امیدی، غلامرضا. (1394). بررسی رابطه بین دانش مالیاتی، عدالت مالیاتی ادراک شده و تمکین مالیاتی. کنفرانس بین المللی پژوهش های نوین در مدیریت، اقتصاد و حسابداری.
-    نویدی قاضیانی، حمیدرضا، رحمانی، مرتضی، و رستمی، حبیب. (1386). تعیین و تحلیل رفتار مؤدی مالیاتی در شرایط تخلف و تبانی. پژوهشنامه اقتصادی، 7(1 (ویژه نامه مالیات))، 119-140.
-    وطنی، امیر، و اسدی، حمید. (1395). سیاست جنایی جمهوری اسلامی ایران در جرائم سایبری با تاکید بر ویژگی های خاص این جرائم. پژوهشنامه حقوق اسلامی، 17(2 (پیاپی 44) )، 99-126.
 
 
دوره 8، شماره 2 - شماره پیاپی 29
فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی
تابستان 1405
صفحه 247-266