فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

مطالعه تطبیقی تأثیر فورس ماژور و هاردشیپ بر تعهدات طرفین قرارداد در حقوق ایران و فیدیک با نگاهی به فقه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق خصوصی، دانشگاه قم، قم، ایران.
2 دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
10.22034/ejs.2026.515197.2061
چکیده
زمینه و هدف: زمینه و هدف این تحقیق روشن ساختن تفاوت‌ها و شباهت‌های موجود میان نظام حقوقی ایران و فیدیک در خصوص مدیریت فورس ماژور و هاردشیپ و تحلیل چگونگی تأثیر این مفاهیم بر حقوق طرفین قرارداد است.
مواد و روش­ها: این تحقیق از نوع نظری بوده و به روش توصیفی تحلیلی صورت گرفته است.
ملاحظات اخلاقی: در تحقیق حاضر، اصل امانتداری، صداقت، بی­طرفی و اصالت اثر رعایت شده است.
یافته­ها: فورس ماژور و هاردشیپ در حقوق ایران و فیدیک از جنبه‌های عمومی تشابهاتی دارند، اما در جزئیات و اجرای این مفاهیم تفاوت‌های معناداری وجود دارد که می‌تواند بر نیاز به تدوین بندهای قراردادی به‌روز و منعطف تأکید کند تا حقوق طرفین در شرایط متغیر به‌خوبی حفظ شود.
نتیجه: در حقوق ایران، فورس ماژور عموماً به حوادث طبیعی و غیرقابل پیش‌بینی اشاره دارد که به موجب آن، طرفین می‌توانند از مسئولیت‌های قراردادی خود معاف شوند، در حالی که هاردشیپ به تغییرات اقتصادی یا اجتماعی اشاره دارد که معمولاً قابلیت پیش‌بینی دارند؛ اما اثرات شدیدی می‌توانند بر تعهدات داشته باشند. در نظام حقوقی فیدیک، بندهای مختص مشخصی برای رسیدگی به فورس ماژور وجود دارد که به پیمانکار این امکان را می‌دهد که در مواجهه با شرایط غیرقابل کنترل، زمان قرارداد را تمدید کند و از انجام تعهدات معاف شود، در حالی که تأثیر هاردشیپ نیازمند مستندات و دلایل قوی برای توجیه تغییرات در شرایط قرارداد است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

-    ابن مکی عاملی، محمد بن جمال الدین، اللمعه للدمشقیه، بیروت، چاپ اول، دارالعالم الاسلامی، بی­تا.
-    حکمت، محمد علی، تاثیر تغییر اوضاع و احوال در اعتبار معاهدات و قراردادهای بین المللی، مجله حقوق، شماره‌۳، زمستان ۶۴، صفحات 78-5.
-    ذهنی تهرانی، جواد، المباحث الفقیه فی شرح الروضه البهیه، چاپ اول، انتشارات وجدانی، قم، 1405ق.
-    ساعت چی، علی؛ نیازآبادی، مهدی، تحلیل تطبیقی هاردشیپ در حقوق قراردادها با تأکید بر رویکرد اصول قرارداد‌های تجاری بین‌المللی، مجله پژوهشهای حقوق خصوصی، دوره 2، شماره 4، صفحات 63-39، 1393.
-    شریفی، سیدالهام الدین؛ صفری، ناهید، مقایسه نظریه هاردشیپ و فورس ماژور در اصول حقوق قراردادهای بازرگانی، اصول حقوق قراردادهای اروپایی و حقوق ایران، نشریه پژوهش­های حقوق تطبیقی، دوره 17، شماره 4، 1392.
-    شفائی، محمدرضا، بررسی تطبیقی نظریه اوضاع ‌و ‌احوال در قراردادها، تهران: انتشارات ققنوس، ۱۳۷۶.
-    ضیائی بیگدلی، محمدرضا، حقوق بین‌الملل عمومی، تهران: انتشارات کتابخانه گنج‌دانش، ۱۳۸۴.
-    عاملی (شهید ثانی)، زین الدین ابن علی،  مسالک الافهام الی تنقیح شرایع الاسلام، قم، چاپ اول، موسسه معارف اسلامی، 1414ق.
-    علامه حلی، حسن ابن یوسف ابن مطهر، تذکره الفقهاء، چاپ اول، موسسه آل البیت لاحیاء­التراث، قم، 1414ق.
-        فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر، قم، انتشارات هجرت، ۱۴۲۵ ق.
-        کاتوزیان، ناصر، ضمان قهری و مسئولیت مدنی، دانشگاه تهران، ۱۳۷۰.
-    .............................، قواعد عمومی قراردادها، تهران: شرکت سهامی انتشار با همکاری بهمن برنا، ۱۳۸0.
-    محقق داماد، مصطفی، قواعد فقه(بخش مدنی)، تهران، چاپ ۲۸، مرکز نشر علوم اسلامی، 1383.
-        نجفی، شیخ محمد حسن، جواهر الکلام، بیروت، دارالاحیا التراث العربی، 1256ق.
-    نصیری، مرتضی؛ عیسی تفرشی، محمد؛ رستمی چلکاسری، عباداله، مطالعه تطبیقی حق تعلیق و حق حبس در حقوق داخلی و قرارداد نمونه فیدیک، فصلنامه مدرس علوم انسانی، ویژه­نامه حقوق، 1384.
 
منابع لاتین
-        Michael D, Robinson,(2013) An Employers and Engineers Guide to the FIDIC Conditions OF Contract , First Edition, Wiley _ Blackwell.
 
-        Fluctuation in Parice of Materials and wages of labours Is Subject to Adjustent of Contract Price»: http://www.fidic.org, Mazhar, Al, Islam, (2011), Adjustment in Construction and Consultancy Contract, Convener, PEC Act and Byeilaws Committee.
 
 
 
دوره 8، شماره 2 - شماره پیاپی 29
فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی
تابستان 1405
صفحه 171-182