فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

جایگاه مذاکره در حل و فصل اختلافات تجاری در حقوق ایران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق خصوصی، واحد وارمین،- پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، ایران.
2 گروه حقوق خصوصی، واحد ورامین_ پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، ایران.
10.22034/ejs.2026.558505.2142
چکیده
زمینه و هدف: مذاکره در حقوق ایران به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شیوه‌های حل‌وفصل اختلافات تجاری، هم در قالب ابزاری مقدماتی برای تسهیل سایر روش‌ها مانند داوری و سازش، و هم به‌مثابه روشی مستقل با کارکردهای الزام‌آور و حقوقی قابل تحلیل است. هدف از پژوهش حاضر تبیین جایگاه مذاکره در حل و فصل اختلافات تجاری در حقوق ایران میباشد.
مواد و روشها: این تحقیق از نوع نظری بوده ‌و روش آن توصیفی-تحلیلی می‏باشد.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.
یافتهها: گرچه نظام حقوقی ایران به‌صراحت نهاد مستقلی تحت عنوان «مذاکره تجاری» را شناسایی نکرده، اما اصول کلی مندرج در قانون مدنی، قانون تجارت و مقررات داوری، ظرفیت‌های کافی برای پذیرش آن را داراست. از سوی دیگر، بررسی تطبیقی با اسناد بین‌المللی نشان می‌دهد که مذاکره نه‌تنها به کاهش هزینه‌های ترافعی کمک می‌کند، بلکه در ارتقای اعتماد و استمرار روابط تجاری نیز نقش بنیادین دارد.
نتیجه: در پرتو اصول حسن نیت و آزادی قراردادها، می‌توان جایگاه حقوقی مذاکره را در نظام حقوقی ایران تثبیت و حتی به‌صورت قراردادی الزام‌آور نمود. ازاین‌رو، پیشنهاد می‌شود سیاست‌گذار ایرانی با بهره‌گیری از الگوهای بین‌المللی و با تصویب مقررات خاص درباره «موافقت‌نامه‌های پیش‌داوری و پیش‌مذاکره»، جایگاه این نهاد را به‌عنوان ابزار مؤثر و پایدار در نظام حل‌وفصل اختلافات تجاری تقویت نماید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

-     بدرا، محمدشتا. (1398). الگوی مذاکره رصدخانه ای با نگاهی تحلیلی انتقادی به فلسفه مذاکره و رویکردهای آن (مطالعه موردی، توافق برجام). سیاست دفاعی، 27(107)، 9-51.
-     بردبار، غلامرضا. «تبیین راهبرد ارتقای کیفیت فنون مذاکره در صنعت.» مطالعات مدیریت راهبردی 3، شماره 11 (1391)، 6792.
-     توسلی نایینی، منوچهر، و بهزادی‌پور، سعید. «بر هم خوردن تعادل اقتصادی قرارداد و پیش‌بینی شرط هاردشیپ در قراردادهای بین‌المللی.» دانش حقوق مدنی 5، شماره 1 (پیاپی 9) (1395)، 110.
-     چهارسوقی، سیدکمال، و طاهری، زهرا. «ارائه یک مکانیزم مذاکره برای سیستم‌های چندکارگزار در مبادلات الکترونیکی خودکار، بر مبنای روش‌های تحلیل رفتار خریدار و فروشنده در اقتصاد خرد.» مدل‌سازی در مهندسی 14، شماره 46 (1395)، 8795.
-     حاجی‌پور، مرتضی. «نقش محدودکننده حسن نیت در مذاکرات.» پژوهش حقوق خصوصی 4، شماره 14 (1395)، 81108.
-     داداش‌تباراحمدی، کوروش، مقدم چرکری، نصراله، و انعامی، ندا. «ارائه چارچوبی برای مذاکره الکترونیکی خودکار در تجارت الکترونیک.» کنفرانس ملی سالانه انجمن کامپیوتر ایران، 1388.
-     رجب‌زاده، ملیحه، شجاعی‌فرد، علی، و جوانشیر، جلال. «رتبه‌بندی عوامل مؤثر بر موفقیت مذاکرات تجاری بین‌الملل.» کنفرانس بین‌المللی چالش‌ها و راهکارهای نوین در مهندسی صنایع و مدیریت و حسابداری، 1399.
-     زنوزی، آسمان. «تجارت الکترونیک و تعامل عامل‌های هوشمند در زنجیره تأمین و تغییرات.» کنفرانس لجستیک و زنجیره تأمین، 1385.
-     شهبازی، آرامش، و مژگان خسرونژاد. «تعهد به مذاکره در حل وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات بین‌الملل.» مطالعات حقوق عمومی (حقوق) 51، شماره 3 (1400)، 1095-1114.
-     شیروی، عبدالحسین، و کاظمی، محمدجواد. «تحلیل اقتصادی مذاکره در حل‌وفصل اختلافات تجاری.» مجلس و راهبرد 26، شماره 99 (1398)، 227247.
-     شیروی، عبدالحسین، و محمدجواد کاظمی. «بررسی شرط مذاکره در حل و فصل اختلافات تجاری با توجه به رویه قضایی بین‌المللی.» حقوقی دادگستری 82، شماره 104 (1397)، 217-240.
-     فضائلی، مصطفی، و مسعود احسن‌نژاد. «تعهد به مذاکره در حقوق بین‌الملل در پرتو رویه دیوان بین‌المللی دادگستری با تاکید بر قضیه بولیوی و شیلی.» مطالعات حقوقی (علوم اجتماعی و انسانی شیراز) 12، شماره 3 (1399)، 219-249.
-     قاسمی شوب، محمد، شاهرودی، محمدرضا، و ایازی، سیدمحمدعلی. «بازشناسی مذاکره سیاسی امام حسن (ع)؛ اصول گفتمان صلح.» پژوهش های سیاست اسلامی 8, شماره 18 (1399)، 118-141.
-     کیانی، احسان، و جوادی ارجمند، محمدجعفر. «گفتمان سیاست خارجی جریان های ملی گرا و اسلام گرا مطالعه موردی، مقایسه تطبیقی مذاکره با سفارت آمریکا.» پژوهش های انقلاب اسلامی 7, شماره 25 (1397)، 183-205.
-     گوهری مقدم، ابوذر، و کیانی مجاهد، حامد. «الگوی مذاکره در سیره نبوی.» دانش سیاسی 15, شماره 1 (پیاپی 29) (1398)، 217-242.
-     موحدی نیا، مهدی، مظهرقراملکی، علی، و حسینی، سیدمحمد. «اصول و قواعد بنیادین فقهی حاکم بر مذاکره.» پژوهش های فقهی 14, شماره 3 (1397)، 581-606.
 
 
 
 
 
 
 
 
منابع لاتین
-        Barney, Jordaan. Negotiation and Dispute Resolution for Lawyers. London، Edward Elgar, 2022.
-        Bate, Stephen, Resolving Business Disputes, London, Spiramus Press Ltd, 2020.
-        DeMarr, Beverly J., and Suzanne de Janasz. Negotiation & Dispute Resolution. Chicago، Chicago Business Press, 2020.
-        Leathes, Michael. Negotiation، Things Corporate Counsel Need to Know but Were Not Taught. Hague، Wolters Kluwer, 2017.
-        Maude, Barry, International Business Negotiation، Principles and Practice, London, Bloomsbury Publishing, 2021.
-        Menkel-Meadow, Carrie. Negotiation، A Very Short Introduction. Oxford، Oxford University Press, 2022.
-        Soyer, Barış. Commercial Disputes، Resolution and Jurisdiction. Hague، Taylor & Francis, 2024.
-        Velazquez, Rosen, Settlement Agreements in Commercial Disputes، Negotiating, Hague, Wolters Kluwer Law & Business, 2019.
Verma, Ankit. Dispute Resolution Via Negotiation، A Useful Guide to Resolve Disputes. London، Springer, 2024