فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

نقش سهامداران در اقامه دعوی به نمایندگی از شرکت سهامی: واکاوی رویه قضایی ایران و فرانسه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق خصوصی، واحد آیت‌الله آملی، دانشگاه آزاد اسلامی، آمل، ایران.
2 گروه حقوق خصوصی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/ejs.2026.551072.2134
چکیده
زمینه و هدف: نقش سهامداران در اقامه دعوی به نمایندگی از شرکت سهامی از مباحث بنیادین حقوق شرکت‌ها به شمار می‌رود، زیرا این سازوکار به‌عنوان ابزاری برای تضمین حاکمیت شرکتی و پیشگیری از سوءاستفاده مدیران عمل می‌کند. در حقوق تطبیقی، به‌ویژه در ایران و فرانسه، سهامداران می‌توانند در شرایط خاص به جای شرکت اقدام به طرح دعوی کنند تا خسارات وارد بر شرکت جبران گردد.

مواد و روشها: این تحقیق از نوع نظری بوده و روش آن به صورت توصیفی تحلیلی می‏باشد.

ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.

یافتهها: در ایران، لایحه اصلاحی قانون تجارت ۱۳۴۷ مبنای اصلی این نهاد را فراهم کرده است، اما محدودیت‌هایی همچون نصاب سهام لازم و رویه قضایی پراکنده، کارآمدی آن را کاهش داده است. در مقابل، حقوق فرانسه با پذیرش «دعوی اجتماعی به نمایندگی فردی سهامدار»، سازوکاری منعطف‌تر و حمایت بیشتری از سهامداران اقلیت ارائه می‌دهد و رویه قضایی آن نیز نقش مؤثری در توسعه و تفسیر این نهاد ایفا کرده است.

نتیجه: بررسی تطبیقی نشان می‌دهد که هر دو نظام حقوقی در اصل پذیرش حق سهامداران همسو هستند، اما تفاوت‌ها در شرایط اقامه دعوی، ضمانت اجراها و کارایی عملی مشهود است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

-      الجوینی، محمد بن محمد. (۱۳۹۸). الآداب الشرعیة، ج ۲. بغداد: دار المعارف.
-      المارجی، حسن. (۱۴۰۰). الفقه على المذاهب الأربعة. قم: مؤسسه الفقه الاسلامی.
-      ابن قدامة، محمد بن احمد. (۱۳۹۷). المغنی. بیروت: دار الفکر.
-    ابوعطا، محمد و پوررشید، سیده زهرا. (1396). دعوای مسئولیت مدنی سهامداران علیه مدیران شرکت سهامی در حقوق ایران و فرانسه. فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، 47(1)، 79-98.
-    اسکینی، ربیعا. (1389). حقوق تجارت (شرکت‌های تجاری) (جلد 2، چاپ سیزدهم). تهران: سمت.
-    اصغری آقمشهدی، فخرالدین و عیسایی تفرشی، محمد. (1385). ماهیت حقوقی رابطه مدیران شرکت‌های سهامی با شرکت. مجله دانشکده علوم اداری و اقتصادی دانشگاه اصفهان، 18(2)، 83-104.
-    پاسبان، محمدرضا. (1389). اهلیت شرکت‌های تجاری و حدود اختیارات مدیران شرکت‌های تجاری. مجله تحقیقات حقوقی، 51، 59-85.
-    پاسبان، محمدرضا و جهانیان، مجتبی. (1392). دعوای مشتق و آیین آن: بررسی تطبیقی در حقوق ایران و انگلیس. پژوهش حقوق خصوصی، 2(4)، 133-151.
-    تفرشی، محمد. (1378). مباحثی تحلیلی از حقوق شرکت‌های تجاری (جلد 1). تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
-    طهماسبی، علی. (1394). تأملاتی در خصوص دعوای مشتق از دیدگاه حقوق دادرسی. دانش حقوق مدنی، 4(2)، 55-72.
-    ابوعطا، محمد و پوررشید، سیده زهرا. (1396). دعوای مسئولیت مدنی سهامداران علیه مدیران شرکت سهامی در حقوق ایران و فرانسه. فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، 47(1)، 79-98.
-    پاسبان، محمدرضا و جهانیان، مجتبی. (1392). دعوای مشتق و آیین آن: بررسی تطبیقی در حقوق ایران و انگلیس. پژوهش حقوق خصوصی، 2(4)، 133-151.
-    قربانی لاچوانی، مجید. (1386). دعوای مشتق: مطالعه تطبیقی در حقوق آمریکا، انگلیس و ایران. پژوهش حقوق و سیاست، 9(22)، 89-114.
-      کاویانی، کوروش. (1389). حقوق شرکت‌های تجاری (چاپ دوم). تهران: میزان.
-    کیا، حسن. (1393). دعوی مستقیم و غیرمستقیم در حقوق ایران (چاپ اول). تهران: انتشارات اندیشه عصر.
-    موسوی، احمد. (1390). رابطه مجامع عمومی با مدیران شرکت‌های سهامی در حقوق ایران و انگلستان. فصلنامه بورس اوراق بهادار، 4(14)، 55-70.
-     نیک‌نژاد، جواد. (1390). جایگاه حقوقی مدیران شرکت‌های سهامی در فقه، حقوق ایران و انگلستان. مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 7(25)، 115-135.
 
 
 
منابع لاتین
-       Armour, J., Enriques, L., Hansmann, H., & Kraakman, R. (2017). The Anatomy of Corporate Law: A Comparative and Functional Approach. Oxford: Oxford University Press.
-       Armour, John, & Skeel Jr., David A. (2007). Who Writes the Rules for Hostile Takeovers, and Why? —The Peculiar Divergence of US and UK Takeover Regulation. Georgetown Law Journal, 95(6), 1727–1794.
-       Boulet, Romain, Mazzega, Pierre, & Bourcier, Danièle. (2011). A network approach to the French system of legal codes – Part I: Analysis of a dense network. arXiv.
-       Bratton, William W., & McCahery, Joseph A. (2001). Incomplete Contracts Theories of the Firm and Comparative Corporate Governance. Theoretical Inquiries in Law, 2(2), 745–776.
-       Cheffins, Brian R. (2001). Does Law Matter? The Separation of Ownership and Control in the United Kingdom. Journal of Legal Studies, 30(2), 459–484.
-       Combrexelle, Jean-Denis. (2024, September 17). De la salle des machines de l'État jusqu'au manageur. Le Monde.
-       Davies, P. L. (2010). Principles of Modern Company Law (9th ed.). London: Sweet & Maxwell.
-       Deakin, Simon, & Singaravelu, Prabirjit. (2009). The Law and Economics of Corporate Insolvency: A Comparative Study of the UK and France. Centre for Business Research, University of Cambridge, Working Paper No. 396.
-       Enriques, Luca, & Volpin, Paolo F. (2007). Corporate Governance Reforms in Continental Europe. Journal of Economic Perspectives, 21(1), 117–140.
-       Gautier, J. (2021). Droit des sociétés: Gouvernance et responsabilité des dirigeants. Paris: Dalloz.
-       Kershaw, D. (2012). Company Law in Context: Text and Materials (2nd ed.). Oxford: Oxford University Press.
-       Menjucq, Michel, Fages, Fabrice, & Vuidard, Lionel. (2008). The European Company under French Law: Main Features. European Business Organization Law Review, 9(1), 137–154.
-       Merle, P., & Fauchon, A. (2022). Droit commercial: Sociétés commerciales (26e éd.). Paris: Dalloz.
-       Pargendler, M. (2019). The Role of Derivative Suits in Corporate Governance. Theoretical Inquiries in Law, 20(1), 139–169.
-       Saupin, Thiphaine. (2023). Les sources du droit des sociétés. LGDJ.
-       Segrestin, Blanche, Hatchuel, Armand, & Levillain, Kevin. (2021). When the Law Distinguishes Between the Enterprise and the Corporation: The Case of the New French Law on Corporate Purpose. Journal of Business Ethics, 171(1), 1–13.
-       Tallon, P. (2019). La personnalité morale et la responsabilité des dirigeants. Paris: LGDJ.
-       Trémeau, Isabelle. (2010). Les structures du droit des sociétés dans la jurisprudence de la chambre commerciale de la Cour de cassation (Thèse de doctorat, Université Paris 2).