فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

مبانی فقهی تامین اجتماعی اقتصادی خانواده دراسلام

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران.
2 گروه حقوق، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران.
3 گروه فقه و حقوق اسلامی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران.
10.22034/ejs.2025.531873.2092
چکیده
زمینه و هدف: تامین اجتماعی مفهومی پویاست که با تفسیرهای گوناگونی در ارتباط با فرهنگ، سنت، ارزش‌های انسانی، عقاید، قانون اجتماعی، مرحله توسعه اقتصادی، اندازه جمعیت و منابع مالی تعریف می‌شود و هدف آن است تا کمک‌های مالی در دسترس افراد جامعه. از نگاه فقهی مورد کاوش قرارگیرد.

مواد و روشها: این تحقیق از نوع نظری و ‌روش آن توصیفی- تحلیلی می‏باشد. روش جمع‏آوری اطلاعات کتابخانه‏ای و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات انجام شده است.

ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.

یافته‌ها: الگوی تامین اجتماعی صدر اسلام، در ناحیه درآمدها عمدتاً متکی بر مازاد درآمد عاملان اقتصادی و منابع عمومی دولت بود و در ناحیه هزینه‌ها نیز موارد پوشش الگو، عموماً از افراد مستحق کمک تشکیل می‌گردید و استحقاق گرایی یک اصل بود.

نتیجه: تامین اجتماعی مبتنی بر رویکرد منطقه‌ای و محله‌ای بود. تأکید بر اولویت حتمی تخصیص زکات مال و زکات فطره‌ی هر منطقه‌ای به نیازمندان همان منطقه و جهت‌گیری کلی منابع و مصارف مالیات‌ها در راستای تأمین اجتماعی قرار داشت و منطقه محوری استحقاق‌گرایی دراسلام یک اصل است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

*قرآن کریم.
*نهج البلاغه
-بونولی، جولیانو، جورج، ویک، و گوبی، پیتر تیلر (1380)، دولت رفاه در اروپا، ترجمه هرمز همایونپور، تهران: موسسه عالی پژوهش تامین اجتماعی.
ﻋﺮاﻗﯽ، ﻋﺰت اﷲ، "اﻫﻤﯿﺖ و ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺣﻘﻮق ﺗﺄﻣﯿﻦ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ"، ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﺣﻘﻮق ﺗﺄﻣﯿﻦ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﺳﺎل اول، ﭘﯿﺶﺷﻤﺎره، ﺗﻬﺮان، ﻣﺆﺳﺴﻪ ﻋﺎﻟﯽ ﺗﺄﻣﯿﻦ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، زﻣﺴﺘﺎن 1382.
-علی حسنی، محمدتقی، نظام تأمین اجتماعی آلمان، چاپ اول، تهران، مؤسسه کار و تأمین اجتماعی، ١٣٨٢.
  - ﻗﺎﺑﻞ، اﺣﻤﺪ،  ﺗﺄﻣﯿﻦ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ در ﻗﺮآن، ﻣﺠﻠﻪ ﺗﺄﻣﯿﻦ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﺷﻤﺎره8، ﺗﻬﺮان، ﻣﻮﺳﺴﻪ  ﻋﺎﻟﯽ ﭘﮋوﻫﺶ ﺗﺄﻣﯿﻦ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﺑﻬﺎر1380.
قابل، احمد (1383)، اسلام و تامین اجتماعی، تهران: موسسه عالی پژوهش تامین اجتماعی.
-قرضاوی، یوسف، ( 1392)، پژوهشی در باب مقاصد شریعت(کند و کاوی میان مقاصد کلی و نصوص جزئی) مترجمان: محمد آزاد شافعی، سید رضا اسعدی/ نشر احسان.
موسوی، میر طاهر، محمدی، علیمحمد (1388)، مفاهیم و نظریه‌های رفاه اجتماعی، تهران: نشر دانژه.
-موسوی بجنوردی، محمد؛ (1376) مجموعه مقالات فقهی و حقوقی و اجتماعی عقد بیمه، پژوهشکده امام خمینی (ره)، تهران
-موسسه عالی پژوهش تامین اجتماعی (1387)، خلاصه گزارش نظام جامع رفاه و تامین اجتماعی، تهران: موسسه عالی پژوهش تامین اجتماعی.
-صدر، سیدمحمدباقر (1387)، اقتصادنا، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
-کیاءالحسینی، سیدضیاءالدین، باقری، علی (1381)، تامین اجتماعی در ایران با تکیه بر منابع اسلامی، قم، معاونت پژوهشی دانشگاه مفید.
-نادران، الیاس، نظری، حسن‌آقا و حسینی سیدرضا (1391)، «الگوی تامین اجتماعی صدر اسلام و دلالت‌های آن برای الگوهای نوین»، دوفصلنامه معرفت اقتصاد اسلامی، ش6.