فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

هوش مصنوعی و مذاکرات قراردادهای بیع بین المللی با رویکردی بر فقه اسلامی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری فقه و‌ مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
2 کارشناسی ارشد حقوق حمل و نقل تجاری، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/ejs.2025.511191.2051
چکیده
زمینه و هدف: با گسترش روزافزون تجارت بین‌المللی و ادغام فناوری‌های نوین از جمله هوش مصنوعی در فرآیندهای تجاری، زمینه برای بررسی انطباق این تحولات با اصول و ارزش‌های فقه اسلامی فراهم شده است؛ هدف از این بررسی، ارزیابی چگونگی تأثیر هوش مصنوعی بر مذاکرات قراردادهای بیع بین‌المللی از منظر فقهی است.
مواد و روشها: این تحقیق از نوع نظری بوده و به روش توصیفی – تحلیلی صورت گرفته است.
ملاحظات اخلاقی: در تحقیق حاضر، اصل امانتداری، صداقت، بی‌طرفی و اصالت اثر رعایت شده است.
یافته‌‌ها: پذیرش وجود نظارت انسانی بر فرآیند تصمیم‌گیری هوش مصنوعی برای جلوگیری از اشتباهات احتمالی، تدوین ضوابط و استانداردهای فقهی مشخص برای استفاده از هوش مصنوعی در معاملات تجاری را ضرورت می‌بخشد.
نتیجه: استفاده از هوش مصنوعی بعنوان ابزاری در دست داور و کارشناس می‌تواند به شفافیت بیشتر، کاهش هزینه‌ها و افزایش سرعت در مذاکرات قراردادهای بیع بین‌‌المللی کمک کند، اما چالش‌هایی نیز وجود دارد؛ از جمله، لزوم اطمینان از عادلانه بودن الگوریتم‌های هوش مصنوعی و عدم تبعیض علیه طرفین قرارداد، و اهمیت رعایت اصول فقهی مانند حرمت غرر و ربا در قراردادهای منعقده با استفاده از هوش مصنوعی.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  • میرمعزی، احمد، داوری بازرگانی بین‌المللی، تهران: انتشارات دادگستر، چاپ دوم، 1396.
  • انصارى، مرتضى بن محمد امین، القضاء و الشهادات، قم : کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى، 1415 ه‍ ق.
  • افرام بستانی، فواد، فرهنگ ابجدی، مترجم: رضا مهیار، بی­جا: بی­تا.
  • بیلی ویتبای، هوش مصنوعی به زبان ساده، مترجمان: حسین مجدفر، آوا بحرانی، بی­جا: 1396.
  • جعفری لنگرودی، محمدجعفر، دایرة المعارف حقوق اسلامی (قضایی)، تهران: کتابخانه گنج دانش، 1363.
  • .............................، دانشنامه حقوقی، تهران: انتشارات امیرکبیر، 1375.
  • حسینی، محمدرضا، نقش کارشناسان در نظام حقوقی و قضائی، بی­جا: 1400.
  • حلّى (علامه)، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى، قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413 ه‍ ق.
  • حلّى (محقق)، نجم الدین، جعفر بن حسن، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1408 ه‍ ق.
  • داوید، رنه، داوری در بازرگانی بین المللی، بی­جا: بی­تا.
  • دهخدا، علی اکبر، لغت نامه دهخدا، تهران: دانشگاه تهران، 1377.
  • رشتی نجفى، میرزا حبیب الله، کتاب الغصب، بی­جا: بی­تا.
  • سرآبادانی، علی؛ امیر، فهیمه، هوش مصنوعی و سیستم های خبره، مشهد، نشر جالیز، 1397.
  • شهبازی، محسن، کاربردهای هوش مصنوعی، بی­جا: بی­تا.
  • صدوق، محمّد بن على بن بابویه - مترجم: غفارى، على اکبر و محم، من لا یحضره الفقیه - ترجمه، تهران: نشر صدوق، 1409 ه‍ ق.
  • عراقى، آقا ضیاء الدین؛ کزازى، على، کتاب القضاء (تقریرات، للنجم‌آبادی)، قم: انتشارات مؤسسه معارف اسلامى امام رضا علیه السلام، 1421 ه‍ ق.
  • صفار، محمدجواد، شخصیّت حقوقی، تهران: نشر دانا، 1373.
  • طوسى، ابوجعفر، محمد بن حسن، تهذیب الأحکام، تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1407‍ ق.
  • کشاورز، سید محمدعلی، آیین و رویه دادرسی مدنی، تهران: انتشارات امیرکبیر، 1344.
  • موحدى لنکرانى، محمد، تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة - القضاء و الشهادات، قم: مرکز فقهى ائمه اطهار علیهم السلام، 1420 ه‍ ق.

پایان نامه

  • صالح­آبادی، رامین؛ راسخ، محمد؛ طالبپور، علیرضا، تعیین حدود تحقیقات هوش مصنوعی از منظر حق و مصلحت عمومی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده حقوق، 1398.

مقاله

  • احمدی، سید علی­اکبر؛ دارائی، محمدرضا؛ سلام­زاده، آرش و جعفری، محمدرضا، هوش مصنوعی و فرصت­های کسب و کار: شناسایی کارکردهای هوش مصنوعی در ایجاد مزیت رقابتی برای کسب و کارهای فناور (مطالعه­ی صنعت بازی­های رایانه­ای)، فصلنامه علمی پژوهشی توسعه کارآفرینی، دوره 6، شماره 2، صفحات 7-26، 1392.
  • قائمی­نیا، علیرضا، دین و هوش مصنوعی، نشریه ذهن، دوره 7، شماره 25، صفحات ۲۶- 23، 1385.
  • مطلبی کربکندی، حسین؛ مینایی، بهروز؛ دیرباز، عسگر، بررسی فلسفی امکان تحقق هوش مصنوعی قوی با توجه به دیدگاه­های مختلف در مسئله ذهن و بدن، فلسفه دین، شماره 1، صفحات ۱۷۳-۱۹۶، 1393.