فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

جایگاه مدل توسعه انسانی در نظام قضایی ایران و آثار آن

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم‏شناسی، گروه حقوق، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران.
2 دانشیار گروه حقوق، واحد قائم شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، قائم شهر، ایران
3 استادیار، گروه حقوق جزا و جرم‏ شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
10.22034/ejs.2025.473318.1921
چکیده
زمینه و هدف: توسعه انسانی از رویکرد نوین به نظام قضایی است که هنوز آن­گونه که باید مورد توجه سیاست­گذاران قرار نگرفته است. بر همین اساس هدف مقالة حاضر بررسی جایگاه مدل توسعة انسانی در نظام قضایی ایران و آثار آن است.
مواد و روش‌ها: مقالة حاضر توصیفی-تحلیلی است. مواد و داده‌ها نیز کیفی است و از فیش‌برداری در گردآوری مطالب و داده‌ها استفاده‌ شده است.
ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت‌داری رعایت شده است.
یافته‌ها: برنامه­ های پنج ساله توسعه و سند تحول قضایی مهم­ترین اسناد حقوقی در زمینه توسعه انسانی نظام قضایی است. در برنامه‌های مختلف توسعه به­ ویژه برنامه توسعه پنجم و ششم به ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به‌عنوان بسترها و زیرساخت‌های توسعه انسانی ب­ عنوان عامل مهم پیش­گیری از جرم توجه شده است. در سند تحول قضایی؛ اما اهداف عمدتاً حول توسعه قضایی است تا توسعه انسانی. در سند تحول قضایی، مسئله اطاله دادرسی و عدم رسیدگی به‌موقع به شکایات و اعتراضات، عدم همکاری مراجع ذی­ربط در پاسخ به استعلامات و صدور آرای متناقض از چالش‌ها و معضلات اصلی نظام قضایی مورد توجه قرار گرفته است و برای رفع آن راهبردهای اصلاحی پیش‌بینی شده است.
نتیجه: پیش­گیری از جرم، ایجاد بینش خوش­بینانه در جامعه، تقویت دیدگاه توجه افراد به منابع عمومی و دیگران، مشارکت داوطلبانه مردم و بزه ­دیدگان و بزه کاران در پیش­گیری از جرم، تقویت و توسعه سازمان‌های مردم­نهاد از مهم­ترین آثار توسعه انسانی در نظام قضایی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

- اداره­کل پژوهش اطلاع­رسانی(گروه پژوهشی حقوق جزا و جرم­شناسی)،« نقد و بررسی لایحة پیش­گیری از جرم»، فصلنامه اطلاع­رسانی حقوقی و فصلنامة معاونت حقوقی ریاست جمهوری، شمارة 11، 1387.
- اسماعیلی، آیت­اله؛ شیبانی­فر، محمدحسن؛ صدری، سیدمحمد؛ جمشیدی راد، محمدصادق، «تحول‌قضایی و راهبرد پیش­گیری وضعی از فساد اقتصادی»، مجلة مطالعات بین رشته­ای دانش راهبردی، شمارة 52، 1402.
- اصغری، عبدالرضا؛ سرمدی واله، علی، «پیش­گیری اجتماعی از جرم در قانون برنامة پنجم توسعه»، مجلة آموزه­های حقوق کیفری، شمارة 4، 1391.
- آصف زاده، سعید؛ پیری، زکیه، «مفاهیم توسعة انسانی و روند شاخص توسعة انسانی در ایران»، نشریة طب جنوب، شمارة 2، 1383.
- امیدی، جلیل، ارزیابی انتقادی طرح تشدید مجازات اخلال در امنیت روانی جامعه(مجموعه مقاله‌های تازه‌های علوم جنایی)، چاپ اول، تهران، نشر میزان، 1388.
- ایرانشاهی، حمید، پیش­گیری از وقوع جرم و نقش سازمان­های مسئول در قوانین ایران، چاپ دوم، تهران، انتشارات جنگل، 1392.
- بهارستان­فر، محمدرضا؛ مرکز مالمیری، احمد، «ارزیابی قوانین برنامة توسعة اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در پرتو شاخصه­های قانون خوب(با تأکید بر قوانین برنامة چهارم و پنجم توسعه)»، فصلنامة تحقیقات حقوقی تطبیقی ایران و بین­الملل، شمارة 12، 1390.
- توجهی، عبدالعلی، جایگاه بزه­دیده در سیاست­های جنایی ایران(حقوق جزا و جرم­شناسی)، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه تربیت مدرس، 1377.
- ثقفی­نیا، مجتبی؛ دلاور، غلامحسن، «اهمیت اصلاح نظام قضایی ایران بعد از انقلاب بر اساس فرمان 8 ماده­ای امام خمینی (ره)»، مجلة فقه و تاریخ تمدن، سال سیزدهم، شمارة اول، بهار 1395.
- دبیرنیا، علیرضا، «جایگاه قوانین برنامۀ توسعه در قانون اساسی ایران؛ برنامه‌ریزی در راستای وظایف قوة قضائیه»، مجلة حقوقی دادگستری، شمارة 106، تابستان 1398.
- ستایش، سامی؛ شاه­حسینی، محمدعلی؛ منظور، داوود؛ نرگسیان، عباس، «ارائة چارچوبی برای تبیین ابعاد و مؤلفه‌های توسعة منابع انسانی در سازمان­های پروژه‌محور(مورد مطالعه - وزارت نیرو)»، نشریة پژوهش­های مدیریت منابع انسانی، شمارة 40، 1399.
- سرمدی واله، علی، «سیاست جنایی در قانون برنامة پنجم توسعه»، پایان­نامة کارشناسی ارشد، شیراز، دانشکدة آموزش­های الکترونیکی دانشگاه شیراز، 1390.
- سروش، مریم، «احساس مسئولیت فردی و اجتماعی دیگرخواهی و اعتماد اجتماعی»، مجلة جامعه­شناسی کاربردی، شمارة 2، 1391.
- سیدجوادین، سیدرضا؛ امین، فرشته؛ تابان، محمد؛ رسایی­فرد، رسول، «طراحی الگوی توسعة راه‌حل‌یابی حقوقی منابع انسانی قضایی؛ پژوهشی آمیخته»، مجلة پژوهش­های مدیریت منابع انسانی، شمارة 39، بهار 1399.
- قاسمی، محمدعلی، «اعتماد و نظم اجتماعی»، فصلنامة مطالعات راهبردی، شمارة اول، 1384.
- قوة قضائیه، سند تحول قضایی، چاپ اول، تهران، انتشارات فرمنش،1400.
- گراهام، جان، استراتژی­های پیش­گیری از جرم در اروپا و آمریکای شمالی مؤسسة پیش­گیری و کنترل جرم وابسته به سازمان ملل متحد، ترجمة مؤسسة تحقیقات علوم جزایی و جرم­شناسی دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، چاپ اول، هلسینکی- فنلاند، انتشارات مؤسسة تحقیقات علوم جزایی و جرم­شناسی دانشگاه تهران، 1990.
- گسن، ریمون، جرم­شناسی کاربردی، ترجمة مهدی کی­نیا، چاپ اول، تهران، چاپ­خانة علامه طباطبائی، 1370.
- گیدنز، آنتونی، جامعه­شناسی، ترجمة منوچهر جمهوری، چاپ سوم، تهران، نشر نی، ۱۳۷۷.
- میرکمالی، سید علیرضا؛ حمیدی­پور، محسن، «پیش­گیری رشدمدار از جرم در پرتو تئوری­های نوین زیستی»، مجلة فقه و حقوق خانواده، شمارة 7، 1398.
- میس، ادوین؛ آور تمایر، پی جی، رهبری اصول اخلاقی و امور پلیس، ترجمة حسین شاکری نشر، چاپ اول، تهران، نشر سازمان تحقیقات و مطالعات ناجا، 1385.
- نیازپور، امیرحسن، بزه­کاری به عادت از علت­شناسی تا پیش­گیری، چاپ اول، تهران، انتشارات فکرسازان، ۱۳۸۷.
- نیازپور، امیرحسین، «حقوق پیش­گیری از بزهکاری در ایران»، مجلة حقوقی دادگستری، شمارة 48، 1383.
- نیازپور، امیرحسن، «تکالیف جرم­شناسانة دستگاه قضایی در پرتو قانون برنامة پنجم توسعة اقتصادی-اجتماعی و فرهنگی»، مجلة حقوقی دادگستری، شمارة 80، 1391.
لاتین
-Escap, Showing The Way Methodologies for Successful Rural Poverty Alleviation Projects, 1th edition, Bangkok, Publishing united Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacifics, 1996.