فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

ارزیابی فقهی حقوقی تحریم‌های اقتصادی شورای امنیت مبتنی بر ماده 39 منشور سازمان ملل

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق بین الملل عمومی، گروه حقوق، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.
2 استاد گروه حقوق، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران.
3 دانشیارگروه حقوق دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
10.22034/ejs.2024.435317.1662
چکیده
زمینه و هدف: هدف مقاله حاضر بررسی و ارزیابی فقهی حقوقی تحریم‌های اقتصادی شورای امنیت مبتنی بر ماده 39 منشور سازمان ملل است.
مواد و روش‌ها: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و داده‌ها نیز کیفی است و از فیش‌برداری در گردآوری مطالب و داده‌ها استفاده‌ شده است.
ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متن، صداقت و امانت‌داری رعایت شده است.
یافته‌ها: در فقه و تاریخ اسلام، بر اساس آیات سوره بقره و یوسف، تحریم اقتصادی به عنوان یک اهرم فشار مورد استفاده و تأکید قرار گرفته؛ اما باید در راسنای مقابله با ظلم استفاده شود. در ماده ۳۹ منشور ملل متحد به شورا اختیار داده شده است تا موارد تهدید علیه صلح و امنیت بین‌المللی، نقض صلح و امنیت بین‌المللی و اقدام تجاوز را احراز نماید. حسب مورد شورای امنیت می‌تواند توصیه‌ها یا تصمیم‌هایی را در جهت عملی کردن یافته‌های خود اتخاذ نماید. براین اساس، در ماده ۴۱ منشور سازمان ملل متحد پیش بینی شده است که شورا می‌تواند اقداماتی را که متضمن نیروی نظامی نمی‌باشند، از جمله تحریم‌ها، علیه کشور خاطی اتخاذ نماید؛ بنابراین، می‌توان گفت که از نظر حقوقی شورای امنیت طبق مواد مذکور در فوق صلاحیت و مجوز پذیرش قطعنامه‌هایی را دارد که متضمن تحریم می‌باشند.
نتیجه: آثار اجرای تحریم‌ها بر کشورهای ثالث، حق توسعه و همینطور نتایج مخرب آن بر حقوق اساسی بشر از جمله حق بهداشت و به‌طورکلی آثار انسانی منفی تحریم‌های بین‌المللی بر آسیب‌پذیرترین اقشار مردم کشورهدف، همواره یکی از نگرانی‌های عمده جامعه بین‌المللی است که مستلزم ارزیابی هوشمندانه است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • پیشوایی، مهدی، سیره‌ی پیشوایان، چاپ بیست و یکم، قم، مؤسسه‌ی امام صادق (ع)، ۱۳۸۸.
  • جاسم، محمد حسین، تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم عجل‌الله تعالی فرجه الشریف، مترجم سید محمد‌تقی آیت‌اللهی، چاپ سوم، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۵.
  • زمانی، قاسم، «جایگاه قواعد آمره در میان حقوق بین الملل، مجله حقوقی بین‌المللی»، شماره بیست و دوم، بهار و تابستان 1377.
  • صیقلانی، زینب، «تحریم‌های اقتصادی شورای امنیت و موازین حقوق بشر»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، به راهنمایی استاد علیرضا ظاهری، تهران، دانشگاه آزاد اسلامی،1389.
  • ضیاء بیگدلی، محمدرضا،کتاب حقوق جنگ (حقوق مخاصمات مسلحانه)، چاپ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه علامه طباطبائی، 1382.
  • طباطبایی، سید احمد، «تحریم‌های اقتصادی شورای امنیت سازمان ملل متحد علیه عراق و حقوق بشردوستانه»، مجله مجتمع آموزش عالی قم، شماره ششم، 1379.
  • طباطبائی، سید احمد، «تحریم‌های اقتصادی شورای امنیت سازمان ملل متحد علیه‌ عراق و حقوق بشر دوستانه»، مجله مجتمع آموزش عالی قم، شماره ششم، 1379.
  • طباطبایی، سید احمد، «تحریم‌های اقتصادی شورای امنیت سازمان ملل متحد علیه عراق و حقوق بشر دوستانه»، مجله مجتمع آموزش عالی قم، شماره ششم، 1379.
  • عمادی، سید محسن، «تأثیر تحریم‌های اقتصادی شورای امنیت سازمان ملل متحد در بهره‌مندی از حقوق بشر»، فصلنامه سیاست خارجی، شماره اول، 1391.
  • فرخ سیری، منصور، «مناسبات متقابل میان تحریم‌های اقتصادی و حقوق بین‌الملل بشر»، رساله دکتری حقوق بین‌‌الملل، به راهنمایی استاد سید قاسم زمانی، تهران، دانشگاه علامه طباطبایی، 1387.
  • فلسفی، هدایت‌الله، « شورای امنیت و صلح جهانی»، مجله تحقیقات حقوقی دانشگاه شهید بهشتی، شماره هشتم، 1369.
  • ممتاز، جمشید، «انطباق تحریم های شورای امنیت با حقوق بشر دوستانه بین‌المللی»، مجله سیاست خارجی، شماره چهارم، سال سیزدهم، 1378.
  • موسی‌زاده، رضا، سازمان‌های بین‌المللی، چاپ هجدهم، تهران، نشر میزان، 1390.
  • نژندی‌منش، هیبت الله، «تحریم‌های اقتصادی و حقوق بین الملل بشر»، نشریه روزنامه اعتماد ملی، شماره هفتاد و هشتم، 1385.
  • نعمتی، نیلوفر، «مشروعیت تحریم از منظر حقوق بین‌الملل با تأکید بر تحریم‌های یک‌جانبه علیه ایران»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، به راهنمایی استاد فریده شایگان و مسعود اسلامی، تهران، دانشگاه پیام نور،1388.
  • هکی، فرشید، گفتمان حقوق بشر برای همه، چاپ اول، تهران، نشر موسسه مطالعات پژوهش‌های حقوقی، 1389.
  • شایگان، فریده، «تحریم‌های هدفمند شورای امنیت و حق اشخاص هدف بر دادرسی منصفانه»، فصلنامه حقوق، شماره چهارم،1390.

منابع عربی

  • ابن ادریس، محمدبن احمد، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، جلد سی و پنجم، قم، موسسه نشراسلامی جامعه مدرسین،1401.
  • ابن شهر آشوب مازندرانی، محمد بن على، مناقب آل أبی طالب علیهم السلام، جلد چهارم، چاپ اول، قم، انتشارات علامه، ۱۳۷۹.
  • اصفهانی، ابوالفرج، الأغانی، جلد دوم، چاپ اول، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی،1368.
  • اصفهانی، ابوالفرج، مقاتل الطالبین، چاپ سوم، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1419.
  • جزری، ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، جلد پنجم، بیروت، دارالصادر، 1385.
  • سلار، حمزه عبد العزیز، المراسم العلویة و الاحکام النبویة فی الفقه الامامی، جلد چهاردهم، قم، منشورات الحرمین، 1404.
  • طوسی، محمد بن حسن، الخلاف، جلد ششم، قم، دفتر انتشارات اسلامی،1407.
  • طوسی، محمدبن حسن، النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوی، جلد شانزدهم، اصفهان، نشر معارف اهل بیت (ع)، 1342.
  • علامه حلی، حسن بن یوسف، قواعد الاحکام، جلد سوم، قم، نشر جامعه مدرسین حوزه، 1413.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، جلد اول، چاپ چهارم، تهران، دارالکتب الإسلامیة، ١٤٠٧.
  • کلینی، محمدبن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیة، 1407.
  • محقق حلی، جعفر بن حسن، شرایع الاسلام، جلد شانزدهم، تهران، نشر استقلال،
  • مفید، محمد بن محمد، المقنعه، قم، موسسه نشر اسلامی جامعه مدرسین، 1410.
  • مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، تفسیر نمونه، جلد دهم،چاپ سوم، تهران، دارالکتب الإسلامیّه 1381.
  • مکارم شیرازی، ناصر، القواعد الفقهیة، جلد اول، قم، مدرسه امام أمیر المؤمنین (ع)، 1411.
  • نجفی، محمدحسن، جواهرالکلام، جلد چهل و یکم، تهران، دار الکتب الاسلامیة، 1394.
  • یعقوبی، احمد بن اسحاق، تاریخ الیعقوبی مع الوراق، جلد اول، قم، نرم افزار مکتبة الشاملة، 1376.

 

 

 

منابع لاتین

  • Blanca, Antonini, Security Council Resolutions under Chapter VII  Design, second edition , out of place, press Implementation and Account abilities, 2009.
  • David and Lopez, George A, Sanctions and the search for security challenges to UN action, second edition , out of place ,L. Rienner Publishers, 2002.
  • K?chler, Hans, "Ethical Aspects of Sanctions in International Law The Practiceofthe Sanctions Policyand Human Rights", Vienna,InternationalProgressOrganization(I.P.O),RESEARCHPAPERS,No.25,1994.
  • Orakhelashvili,Alexander, "TheActsoftheSecurityCouncil:Meaningand Standards of Review", Max Planck UNYB, No.11,2005.
  • Salgado,Sebasti?o, Humanrights forhumandignity Aprimeronecon omic, social andcultur alrights, second edition, United Kingdom, Amnesty International Publications,
  • Shaw,MalcomN,International Law, Sixth edition, Cambridge, Cambridge University Press, 2008.