1
دانشجوی دکتری گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه مازندران، بابلسر، مازندران ، ایران.
2
استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه مازندران، بابلسر، مازندران ، ایران
10.22034/ejs.2024.411371.1512
چکیده
زمینه و هدف: بازار معاملات فردایی، از بازارهای غیررسمی در کشور است که هم چنان یکی از منابع مهم تعیینکنندهی نرخ ارز در بازار آزاد محسوب میشود. هدف مقاله حاضر بررسی ممنوعیت معاملات فردایی در پرتو رویکرد فقه، قانون مجازات اسلامی و مقررات ناظر بر عملیات ارزی است. مواد و روشها: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و دادهها نیز کیفی است و از فیش برداری در گردآوری مطالب و دادهها استفاده شده است. ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است. یافتهها: یافتهها نشان داد چالشهای فقهی مانند غرری بودن، صوری بودن و قماری بودن در معاملات فردایی محرز و غیرقابلانکار است. با این وجود، در ممنوعیت قانونی معاملات فردایی در ماده13 مقررات ناظر بر عملیات ارزی صرافیها به عللی همچون از بین بردن ثبات نرخ ارز، تشدید تورم و منفی شدن رشد اقتصادی، پرداخته شده و هیچگونه توجهی به چالشهای فقهی نشده است. نتیجه: اهرم بازدارندگی ممنوعیت شرعی این معاملات به دلیل قماری بودن آن و قابلیت تعقیب کیفری، با استناد به مواد710-705 قانون مجازات اسلامی، مغفول مانده است.
اربابینوشآبادی، مصطفی،«تغییرات تعدد و تکرار جرم در قانون جدید مجازات»، پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه کاشان، 1393.
آریانپورکاشانی، عباس، فرهنگ دانشگاهی آریانپور، جلد نوزدهم، چاپ دوم، تهران، انتشارات امیرکبیر، 1385.
جهانخانی، علی؛ پارساییان، علی، فرهنگ اصطلاحات مالی، جلد اول، چاپ اول، تهران، نشر مؤسسه مطالعات و پژوهش های بازرگانی، 1375.
راعی، رضا؛ سعیدی، علی، مبانی مهندسی مالی و مدیریت ریسک، چاپ اول، تهران، نشر مهر، 1387.
السویلم، سامی، پوشش ریسک در مالی اسلامی، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق (ع)، 1386.
شاهدانی، مهدی؛ پاکذات، سیدمهدی، «بررسی شبهه قماری بودن در مورد معاملات مجموع صفر»، دو فصلنامه مطالعات اقتصاد اسلامی، شماره اول،1397.
شعبانی، احمد؛ بهاروندی، احمد،«قرارداد آتیها و اختیار معامله ارزی از دیدگاه فقهی و اقتصادی»، دوفصلنامه علمی – تخصصی مطالعات اسلامی، شماره اول، 1389.
عباسازغیر، ناریمان، «مطالعه تطبیقی سفتهبازی با قمار در معاملات بازار سهام و بازار آتیها (مورد مطالعه قرارداد های آتی ایران)»، پایاننامه کارشناسی ارشد رشته علوم اقتصادی دانشگاه تهران، 1393.
عیسائیتفرشی، محمد و همکاران،«مقایسه قراردادهای آتی با قراردادهای قماری در حقوق انگلیس و حقوق اسلامی »، نشریه پژوهشهای حقوق تطبیقی، شماره دوم، 1390.
مشهدیزاده، علیرضا، بررسی حقوق قراردادهای آتی و اختیار در بازارهای نفت خام، چاپ اول، تهران، انتشارات مجد، 1395.
میثمی، حسین؛ ندری، کامران، آسیبشناسی فقهی معاملات فردایی ارز و طراحی ابزارهای جایگزین در چهارچوب اسلامی، تهران، بیست و هشتمین همایش سالانه سیاستهای پولی و ارزی (با موضوع اصلاحات ساختاری برای ثبات مالی) تهران، 1397.
نعمتی، محمد،«قرارداد آتیها در اقتصاد اسلامی»، پایاننامه کارشناسی ارشد رشته علوم اقتصادی دانشگاه امام صادق (ع)، 1384.
عربی
ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، جلد پنجم، بیروت، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع، 1414.
ایروانى، على بن عبدالحسین نجفى، حاشیة المکاسب، جلد اول، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، 1406.
بحرانى، محمد، سند فقه الطب و التضخم النقدی، بیروت، مؤسسة أم القرى،1423.
حائرى، سید کاظم حسینى، فقه العقود، جلد اول، قم، مجمع اندیشه اسلامى، 1423.
حسینی مراغی، عبد الفتاح بن علی، العناوین الفقهیه، جلد دوم، قم، انتشارات اسلامی، 1417.
سبزوارى، سید عبد الأعلى، مهذّب الأحکام، جلد شانزدهم، قم، مؤسسه المنار، 1413.
شیخ انصاری، مرتضی، کتاب المکاسب المحرمة و البیع، جلد اول و دوم، قم، انتشارات کنگره، 1415.
شیخ علی,عبدالله , ابراهیمی,سعید و جهانی,علی اکبر . (1403). ممنوعیت معاملات فردایی از منظر فقه، قانون مجازات اسلامی و مقررات ناظر بر عملیات ارزی. فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی, 6(1), 141-156. doi: 10.22034/ejs.2024.411371.1512
MLA
شیخ علی,عبدالله , , ابراهیمی,سعید , و جهانی,علی اکبر . "ممنوعیت معاملات فردایی از منظر فقه، قانون مجازات اسلامی و مقررات ناظر بر عملیات ارزی", فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی, 6, 1, 1403, 141-156. doi: 10.22034/ejs.2024.411371.1512
HARVARD
شیخ علی عبدالله, ابراهیمی سعید, جهانی علی اکبر. (1403). 'ممنوعیت معاملات فردایی از منظر فقه، قانون مجازات اسلامی و مقررات ناظر بر عملیات ارزی', فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی, 6(1), pp. 141-156. doi: 10.22034/ejs.2024.411371.1512
CHICAGO
عبدالله شیخ علی, سعید ابراهیمی و علی اکبر جهانی, "ممنوعیت معاملات فردایی از منظر فقه، قانون مجازات اسلامی و مقررات ناظر بر عملیات ارزی," فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی, 6 1 (1403): 141-156, doi: 10.22034/ejs.2024.411371.1512
VANCOUVER
شیخ علی عبدالله, ابراهیمی سعید, جهانی علی اکبر. ممنوعیت معاملات فردایی از منظر فقه، قانون مجازات اسلامی و مقررات ناظر بر عملیات ارزی. مطالعات فقه اقتصادی, 1403; 6(1): 141-156. doi: 10.22034/ejs.2024.411371.1512