فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

تحلیل فقهی ـ حقوقی مشارکت اقتصادی زن در خلق ثروت خانوادگی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
گروه حقوق، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/ejs.2026.604564.2228
چکیده
زمینه و هدف: مشارکت اقتصادی زن در خانواده صرفاً به اشتغال و کسب درآمد مستقل نیست محدود و می‌تواند سرمایه‌گذاری، کار مستقیم، مدیریت اقتصادی و اقداماتی را دربرگیرد که به ایجاد، افزایش یا حفظ ارزش اقتصادی خانوادگی منجر می‌شود. هدف از پژوهش حاضر، تبیین فقهی- حقوقی مشارکت اقتصادی زن در خلق ثروت خانوادگی می­باشد.

مواد و روش ­ها: این تحقیق از نوع نظری بوده ‌روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی می‏باشد.

یافته ­ها: مشارکت اقتصادی زن به‌تنهایی و بدون احراز منشأ حقوقی، موجب مالکیت مشاع وی نسبت به کل ثروت خانوادگی نمی‌شود، اما چنانچه مشارکت مؤثر، ایجاد یا افزایش ارزش اقتصادی، انتساب منفعت حاصل به عمل یا سرمایه زن، رابطه مؤثر میان مشارکت و منفعت و حسب مورد عدم قصد تبرع یا وجود توافق معتبر احراز شود، می‌تواند منشأ استحقاق مالی قرار گیرد. اثر مالی این استحقاق نیز باید متناسب با ماهیت مشارکت و مبنای حقوقی آن تعیین شود.

ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.

نتیجه­: میان «مشارکت در خلق ثروت» و «مالکیت بر ثروت» ملازمه حقوقی وجود ندارد. یافته اصلی پژوهش ارائه الگویی پنج‌مرحله‌ای برای احراز استحقاق مالی زن است که بر احراز مشارکت، ارزش اقتصادی، انتساب، منشأ استحقاق و عدم تبرع استوار است. بر این اساس، مشارکت اقتصادی زن می‌تواند حسب مورد موجب اجرت، سهم از سود، استرداد یا جبران سرمایه و یا حق مالی قراردادی شود، بدون آنکه الزاماً به مالکیت مشاع نسبت به تمام دارایی خانوادگی بینجامد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

منابع
-      قرآن کریم.
-      قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
-      ابراهیم پور، نهال، خندانی، سید پدرام، و ره انجام، حمیده. (1400). بررسی مبانی و شرایط اصل حاکمیت اراده در حقوق مالی زوجین در حقوق ایران، فقه و حقوق انگلیس. ماهنامه جامعه شناسی سیاسی ایران، 4(3)، 579-592.
-      ابراهیمی ترکمان، ابوذر، و خلیجیان، فاطمه. (۱۳۹۶). مطالعه تطبیقی نوآوری‌های قانون حمایت خانواده سال ۹۱ در حقوق مالی اجرت‌المثل و نحله با فقه امامیه. نشریه تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، ۱۳(۱)، 54-11.
-      باقری، پرویز، و نیکوخصال، معصومه. (۱۴۰۳). بازاندیشی حقوقی ـ فقهی کار خانگی زن. دیدگاه‌های حقوق قضایی، ۲۹(۱۰۸)، 29-7.
-      دادمرزی، سید مهدی، و محجوب، سعید. (۱۴۰۳). اصل قرآنی استقلال مالی زن با تمرکز بر نکاح به عنوان موقعیت توسعه‌دهنده و محدودکننده آن در شریعت اسلامی و حقوق موضوعه ایران. قرآن، فقه و حقوق اسلامی، ۱۰(۲۰)، ۷۹–۱۰۴.
-      رنجبر، سپیده، صفایی، سید حسین، بادینی، حسن، و امینی، منصور. (۱۴۰۴). «فرض رابطه سببیت و سبب مجمل در حقوق ایران و انگلیس». حقوق اسلامی، ۲۲(85)، 179-207.
-      زین‌الدینی، فاطمه، و قره‌چمنی، فاطمه. (۱۴۰۳). «بررسی حقوق مالی و اقتصادی زن در پرتو تحولات اجتماعی: رویکردی نوین به نظام استقلال و اشتراک اموال در بستر خانواده ایرانی». مطالعات راهبردی زنان، ۲۶(۱۰۳)، 101-75.
-      سایه‌ارسی، ایرج و باقری، شهلا. (۱۳۹۰). ارزش‌گذاری کار خانگی زنان در ایران به روش هزینه جایگزین. زن در توسعه و سیاست، ۹(۳)، ۵۵-۸۴.
-      طاهری، علی‌اکبر، چهکندی‌نژاد، علی، رضوی، سیدمحمد، «تأملی فقهی و حقوقی در اجرت‌المثل زوجه و نقد تبصره الحاقی ماده ۳۳۶ ق.م»، فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی، شماره سوم، سال چهارم، ۱۴۰۱.
-      غلامی، نگین. (۱۴۰۴). تحلیل انتقادی اجرت‌المثل ایام زوجیت در حقوق ایران. فقه و حقوق خانواده (ندای صادق)، ۳۰(۸۳)، 74-93.
-      قویدل، صالح. (۱۳۹۸). مشارکت اقتصادی زنان و شاخص‌های کلان اقتصادی. تهران: معاونت توسعه کارآفرینی و اشتغال، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی.
-      کهنسال کلکناری، مریم، بحرینی، محمدجواد، و عسگری، علیرضا. (۱۴۰۴). «آسیب‌شناسی حقوق مالی زوجه در قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱». پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست، ۷(۱)، ۱۴۴–۱۵۹.
-      محقق داماد، سید مصطفی. قواعد فقه (جلد1). تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، 1406ق.
-      محمدعلی ابراهیم، نیره، آقایی بجستانی، مریم، امام، سیدمحمدرضا، «اشتغال زن در اقتصاد خانواده از نگاه فقه و حقوق موضوعه»، فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی، شماره دوم، سال چهارم، ۱۴۰۱.
-      مظلوم‌زاده، آمنه، «حقوق مالی و اقتصادی زنان در فقه و حقوق با تأکید بر مالکیت»، فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی، شماره اول، سال ششم، 1403.
-      میرهاشمی، زهرا سادات. (۱۴۰۳). پیامدشناسی اجرت‌المثل کار خانگی زن و نقش آن در سیاست‌گذاری و توسعه تحکیم خانواده و افزایش جمعیت. زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان)، ۲۲(۳)، ۸۲۳–۸۴۲.
-      نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، جلد هفدهم، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۴.
-      وفائی، مسعود؛ میرداداشی، سید مهدی؛ و دلشاد معارف، ابراهیم. (۱۴۰۲). «نقش قائم‌مقامی عینی در تشخیص اموال زوجین از منظر حقوق اسلام و فرانسه». مطالعات اسلامی زنان و خانواده، ۱۰(۱)، ۲۷–۴۸.
-      ولویون، رضا، و نجف‌زاده، علی. (۱۴۰۱). تحلیل فقهی ـ حقوقی عقد شرکت مدنی با تأکید بر خلأها و ضرورت‌ها. پژوهش حقوق خصوصی، ۱۰(۳۹)، 1-14.