فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

بررسی تطبیقی دعوای سوء استفاده از حق و دعوای واهی در حقوق ایران و منابع فقه امامیه با تأکید بر حقوق تجارت

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق خصوصی، واحد آیت‌الله آملی، دانشگاه آزاد اسلامی، آمل، ایران.
2 گروه حقوق خصوصی، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران.
چکیده
زمینه و هدف: دعاوی واهی و سوءاستفاده از حق، دو عنوان خاص هستند که از نظر ظاهری مشابه با یکدیگر هستند؛ اما مستندات قانونی و ارکان­ها با یکدیگر متفاوت می­باشد. هدف از پژوهش حاضر تبیین مفاهیم دعوای واهی و سوء استفاده از حق و نیز مناسبات آن­ها در چهارچوب حقوق ایران و مبانی فقه امامیه می­باشد.
مواد و روش ­ها: ‌روش تحقیق حاضر به صورت توصیفی تحلیلی می‏باشد و روش جمع‏آوری اطلاعات بصورت کتابخانه‏ای است و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.
یافته­ ها: دعوای واهی هم از حیث ماهیت و هم از حیث ضمانت اجرا، نه به عنوان یکی از مصادیق دعوای سوءاستفاده از حق، بلکه در قامت یک دعوای مستقل مورد نظر قانون­گذار بوده است؛ همین امر موجب شده است که این دو دعوی در مواد مختلف قانونی مورد توجه قرار گیرند.
نتیجه­: در دعوای با هدف سوء استفاده از حق، فرد مترصد این است که با سوء استفاده از فرآیند دادرسی و یا موازین قانونی دعوا را به شکلی مطرح کند که دادرس با ملاحظه مستندات قانونی و سبب دعوای طرح شده مجبور به پذیرش دعوا شود در حالی که سوء استفاده خواهان به طور ملموس برای وی احساس می­شود اما چاره­ای جز پذیرش آن نیست. اما ظاهر دعوای واهی حکایت از طرح دعوای فاقد موازین قانونی دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

منابع
- اسکینی، ربیعا، حقوق تجارت، تهران، انتشارات سمت، 1381.
- السان، مصطفی، فتحی، محمدرضا، «مفهوم دعوای واهی و راهکارهای کاهش آن (با تأکید بر رویه قضایی ایران و مطالعه تطبیقی در حقوق ایالات متحده امریکا)»، پژوهشنامه حقوق تطبیقی، دوره ششم، شماره اول، 1401.
- انصاری، مرتضی، کتاب نکاح، جلد دوم، چاپ اول، قم، انتشارات بوستان کتاب قم، 1414.
- انصاریان، حسن، ترجمه‌ی قرآن، چاپ اول، قم، نشر آیین دانش، 1389.
- بادپا، سحر، حیدری، سیروس، حیدری، «سوءاستفاده از حق اقامه دعوا در نظام حقوقی ایران و انگلستان»، مجله علمی پژوهشی حقوق پزشکی، شماره پانزدهم، 1400.
- بهرامی احمدی، حمید، سوءاستفاده از حق مطالعه تطبیقی در حقوق اسلام و دیگر نظام‌های حقوقی، چاپ چهارم، تهران، انتشارات اطلاعات، 1395.
- بهرامی، احسان، السان، مصطفی، ضوابط شناسایی دعوای واهی در حقوق ایران و انگلیس؛ مقدمه­ای جهت صدور قرار تأمین و رد دعوی، فصلنامه پژوهش­های حقوق تطبیقی، دوره بیست و ششم، شماره دوم، 1401.
- بیرانوند، فرید، تقریرات درسی حقوق تجارت، دوره کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، تهران، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب، 1401.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر، دایره المعارف علوم اسلامی- قضایی، چاپ سوم، تهران، انتشارات گنج دانش، 1381.
- جنیدی، لعیا، زارع، ملیحه، اعمال قاعدۀ خرق حجاب شخصیت حقوقی بر مدیران؛ تحلیل مسئولیت مدیران شرکت‌های سرمایه در قبال دیون پرداخت‌نشدۀ شرکت، مجله حقوق تطبیقی، دوره ششم، شماره اول، 1394.
- حسینی سیستانی، سیدعلی، قاعده لاضرر و لاضرار، چاپ اول، قم، دفتر آیت‌الله سیستانی، 1414.
- حسینی مراغی، سیدمیرعبدالفتاح‌بن‌علی، العناوین الفقیهه، جلد اول، چاپ اول،قم، انتشارات وابسته به جامعه‌ی مدرسین حوزه‌ی علمیه قم، 1417.
- حیاتی، علی عباس، اجرای احکام مدنی در نظم حقوقی کنونی،چاپ اول، تهران، نشر میزان، 1394.
- دهقانی فیروزآبادی، حسین، حیله در دادرسی مدنی، چاپ سوم، تهران، انتشارات فکرسازان، 1397.
- دهقانی فیروزآبادی، حسین، حیله در دادرسی مدنی، چاپ سوم، تهران، انتشارات فکرسازان، 1397.
- رضوی، س. رف مصادیق سوءاستفاده از حق و وضعیت حقوقی آن در فقه امامیه و حقوق افغانستان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشگاه جامعه المصطفی ‌العالمیه، قم، 1397.
- ستوده تهرانی، حسن، حقوق تجارت، تهران، نشر میزان، 1387.
- سیمایی صراف، حسین و طباطبایی، مهدی، «رویکردهای تازه در نظام حقوقی اعسار (نقد نظام حقوقی حاکم با تاکید بر نقد ماده 18 آئین نامه اجرائی»، نشریه مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، دوره ششم، شماره دهم، 1394.
- شمس، عبدالله، آیین دادرسی مدنی، تهران، دارک، 1386.
- شوکانی، محمدبن‌علی (1357)، فوائد المجموعه فی الاحادیث الموضوعه، جلد پنجم، چاپ سوم، بیروت، دارالکتب العلمیه.
- علامه اسدی حلی، حسن بن یوسف بن مطهر، قواعد الأحکام فی معرفه الحلال و الحرام، جلد سوم، چاپ اول، قم، مؤسسه آل بیت علیهم السلام، 1413.
- قلی­زاده منقوطای، احد، «تحلیل حقوقی تأمین دعوای واهی در امور حسبی»، مطالعات حقوق خصوصی، شماره دوم، 1401.
- کریمی، عباس، آئین دادرسی مدنی، چاپ دوم، تهران، انتشارات مجمع علمی و فرهنگی مجد، 1389.
- متین دفتری، احمد، آئین دادرسی مدنی و بازرگانی، جلد دوم، چاپ اول، تهران، انتشارات مجمع علمی و فرهنگی مجد، 1387.
- محسنی، حسن، «نقض اعمال آیین دادرسی مدنی در حقوق فرانسه»، مجله حقوق تطبیقی، دوره دوم، شماره اول، 1394.
- محسنی، حسن، «نوآوری‌های قانون نحوه اجرای محکومیت­های مالی»، نشریه پژوهش حقوق خصوصی، دوره پانزدهم، شماره چهارم، 1395.
- محقق داماد، سید مصطفی، قواعد فقه بخش مدنی، جلد اول، چاپ پانزدهم،تهران، نشر علوم اسلامی، 1387.
- محمدی، سام، جمشیدی، امید، جمشیدی، مادح، اثر دین مدنی (غیرتجارتی) در وقوع ورشکستگی، مجله پژوهش­های حقوقی، دوره هجدهم، شماره چهلم.
- مطهری، مرتضی، فقه و حقوق (مجموعه آثار)، چاپ اول، قم، انتشارات بی‌نا، بی­تا.
- موحد، مصطفی، حق و سوءاستفاده از آن، چاپ اول، تهران، نشر کارنامه، 1397.
- مهاجری، علی، دانشنامه اجرای احکام مدنی، جلد دوم، چاپ دوم، تهران، انتشارات فکرسازان، 1396.
- واحدی، قدرت­الله، آیین دادرسی مدنی، تهران، میزان، 1398.
- تمیمی مغربی مصری، ابی‌حنیفه نعمان ابن محمد، دائم الاسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الاحکام بمن اهل بیت، چاپ اول، مصر،دارالمعارف، 1969.
- خراسانی، محمدکاظم بن‌حسین،حاشیه‌ی المکاسب، جلد اول، چاپ اول، تهران، نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1410.
- نجفی، محمدحسن، جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام، بیروت، دارالفکر، 1419.