فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

تغییرات و نوآوری‌های ایجاد شده در معاملات و قراردادهای تجاری در نتیجه پاندمی و تأثیر آن بر الگوهای تجاری جدید با رویکردی بر فقه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
گروه حقوق خصوصی، واحد شاهرود، دانشگاه ازاد اسلامی، شاهرود، ایران
چکیده
زمینه و هدف: کووید-19 الگوهای تجاری و قراردادها را تغییر داد. این مقاله تأثیرات کووید-19 و انطباق آن با فقه و حقوق ایران را بررسی می‌کند.


مواد و روش­ها: این پژوهش از نوع نظری بوده و به روش توصیفی تحلیلی صورت گرفته است.


ملاحظات اخلاقی: در پژوهش حاضر، اصل امانتداری، صداقت، بیطرفی و اصالت اثر رعایت شده است.


یافته­ها: پاندمی باعث رکود بازار، گسترش تجارت الکترونیک، و تغییر قوانین تجاری شد. فقه امامیه و حقوق ایران با مفاهیمی مانند فورس ماژور به تعدیل قراردادها کمک کردند.


نتیجه: پاندمی ضرورت هم‌راستایی فقه و حقوق با تحولات اقتصادی را نشان داد. فقه امامیه و حقوق ایران با مفاهیم تطبیقی می‌توانند راهکارهای مؤثری برای مدیریت بحران ارائه دهند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

الف. منابع فارسی

کتاب‌ها

-      امامی، سید حسن، حقوق مدنی، تهران: انتشارات اسلامیه، 1374.
-      جعفری لنگرودی، محمدجعفر، ترمینولوژی حقوق، چاپ چهارم، تهران: انتشارات گنج دانش، 1368.
-      ........................، حقوق تعهدات، تهران: کتابخانه گنج دانش، 1401.
-      سلطانی‌نژاد، هدایت‌الله، مسئولیت مدنی خسارت معنوی، تهران: نورالثقلین، 1380.
-      صفایی، سیدحسین، اشخاص و اموال (دوره مقدماتی حقوق مدنی، ج 1)، چاپ سی‌ام، تهران: نشر میزان، 1400.
-      ........................، قواعد عمومی قراردادها (دوره مقدماتی حقوق مدنی)، چاپ دوم، تهران: نشر میزان، 1383.
-      کاتوزیان، ناصر، اعمال حقوقی: قرارداد ایقاع (دوره مقدماتی حقوق مدنی)، چاپ نهم، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1383.
-      ........................، قواعد عمومی قراردادها، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1376.
-      مقالات
-      ابراهیمی، علیرضا (1398)، «تأثیر قوه قاهره بر سرنوشت و مبنای عدم مسئولیت در نقض تعهدات منفی قراردادی (مطالعه تطبیقی در حقوق مدنی افغانستان و ایران)»، فصلنامه علمی‌پژوهشی حقوق خصوصی، دوره 8، شماره 29، صص 930.
-      تلبا، مهدی؛ ابراهیمی، علیرضا (1396)، «مقایسه عقیم شدن قرارداد در حقوق کامن‌لا با فورس ماژور، قاعده عسر و حرج و هاردشیپ»، دوفصلنامه علمی حقوق تطبیقی، دوره 4، شماره 2 (پیاپی 8)، صص 195224.
-      توکلی‌راد، رضا و میری، حوریه‌سادات. (1400) «تحول گرایی حکمرانی: از دولت الکترونیک تا حکمرانی دیجیتال»، فصلنامه حکمرانی متعالی، سال2، شماره7، ص115-162.
-      جبارآبادی، فاطمه (1404) چالش‌های فقهی حقوقی ناشی از شیوع پاندمی و تأثیر آن بر قراردادها، دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی، دوره 3 شماره 3، ص123-145.
-      رحیمی، حبیب‌الله؛ علیزاده، سعیده (1396)، «ماهیت و مبنای تعدیل در قراردادهای پیمانکاری در حقوق ایران و فیدیک»، فصلنامه علمی‌پژوهشی حقوق خصوصی، دوره 6، شماره 21، صص 147175.
-      صفایی، سیدحسین (1364)، «قوه قاهره یا فورس ماژور»، مجله حقوقی، شماره 3.
-      صادقی، حسین و فرحزادی، علی‌اکبر و ناصر، مهدی (1401). «شرط غیر منصفانه و ارائه مدلی فن آورانه جهت پیشگیری از درج آن در قراردادهای تجاری (با مطالعه تطبیقی حقوق فرانسه، انگلستان و ایران)»، نشریه پژوهش‌های حقوقی، دوره 21، شماره 49، بهار 1401، ص 273-291.
-      صادقی مقدم، محمدحسن (1379)، «مطالعه تطبیقی تغییر اوضاع و احوال بر قرارداد و راه‌حل حقوق ایران»، مجله حقوقی، شماره 27، صص 161222.
-      کرمی، مسعود؛ نقیبی، ابوالقاسم (1400)، «انواع، آثار و مسئولیت ناشی از حق تقدم»، فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای فقه، شماره 3، صص 102126.
-      مرندی، بابک و رفیعی، محمدتقی (1402) «مطالعه تطبیقی ماهیت حقوقی عدم اجرای تعهدات قراردادی به سبب پاندمی ویروس کرونا در سیستم حقوقی ایران و اسناد بین­المللی»، مجله حقوق پزشکی، دوره17، شماره 58، صص329 -339.
-      معصومی‌جناقرد، عیسی؛ زارعی، قاسم (۱۴۰۳)، «پیامدها و تأثیرات استفاده از هوش مصنوعی در قراردادهای تجاری از منظر گردشگری، حقوقی و بازرگانی»، مجله جغرافیا و روابط انسانی، دوره ۷، شماره ۳، صص ۵۳۳۵۵۷.
-      مقتدری امیری، عباس؛ عسکری، حکمت‌الله (1394)، «تعدیل قرارداد در فقه امامیه و حقوق ایران»، فصلنامه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، سال 11، شماره 41، صص 145162.
-      وکیلی مقدم، محمدحسین. (1401). «مبانی و اصول عامه عقود مستمر در مطالعه تطبیقی فقه اسلامی، حقوق ایران و غرب». فصلنامه پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، سال نهم، شماره 4، صص 305- 330.
پایان نامه­ها
-      ذلقدری، پریسا، بررسی مبانی نظری فقهی خسارت معنوی با تأکید بر قوانین موضوعه ایران و شیوه جبران و ارزیابی انواع مختلف خسارت معنوی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، 1387.
-      سوری، شکوفه، بررسی تطبیقی قاعده نفی عسر و حرج در مقایسه با اصل هاردشیپ در حقوق ایران و انگلستان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشگاه علامه طباطبائی، 1393.
-      علی‌پور، الهام، نقد و بررسی نظریه تغییر اوضاع و احوال با تأکید بر قواعد فقهی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشگاه اصفهان، 1400.

ب. منابع عربی

-      آشتیانی، محمد حسن (1425ق)، الرسائل التسع، چاپ اول، قم: انتشارات زهیر کنگره علامه آشتیانی.
-      ابن فارس، احمد بن فارس بن زکریا (1404ق)، معجم مقاییس اللغة، قم: مرکز النشر، مکتب الاعلام الاسلامی.
-      انصاری، مرتضی (1416ق)، فرائد الاصول، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-      انصاری، مرتضی (1415ق)، کتاب المکاسب، قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
-      ایروانی، محمدباقر (1384)، دروس تمهیدیة فی القواعد الفقهیة، چاپ سوم، قم: انتشارات فقه.
-      خمینی، سید روح‌الله موسوی (بی‌تا)، تحریر الوسیله، 2 جلد، قم: مؤسسه دارالعلم.
-      خویی، سید ابوالقاسم موسوی (1412ق)، مصباح‌الاصول، مقرر: سید محمد سرور واعظ، چاپ چهارم، قم: مکتبة الداوری.
-      راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق)، المفردات فی غریب القرآن، بیروت: دارالعلم، الدار الشامیه.
-      شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (1410ق)، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، 10 جلد، قم: کتابفروشی داوری.
-      شیخ طوسی، محمد بن حسن (1390ق)، الاستبصار فیما اختلف من الأخبار، 4 جلد، تهران: دارالکتب الاسلامیة.
-      عاملی، جواد بن محمد حسینی (1419ق)، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-      کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق)، الکافی، 8 جلد، تهران: دارالکتب الاسلامیة.
-      مراغی، سید میرعبدالفتاح بن علی حسینی (1417ق)، العناوین الفقهیة، 2 جلد، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-      مکارم شیرازی، ناصر (1422ق)، بحوث فقهیة هامة، چاپ اول، قم: انتشارات مدرسه امام علی بن ابی‌طالب (ع).
-      مکارم شیرازی، ناصر (1411ق)، القواعد الفقهیة، 2 جلد، چاپ سوم، قم: مدرسه امام امیرالمؤمنین (ع).
-       نجفی، محمدحسن (بی‌تا)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، 43 جلد، بیروت: دار احیاء التراث العربی.