فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

اعتبار بیع شفاهی در پرتو رویه قضایی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق خصوصی، واحد بین الملل کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، جزیره کیش، ایران.
2 گروه حقوق، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
زمینه و هدف: بیع شفاهی در نظام حقوقی ایران از یک سو با اصل رضایی بودن قراردادها و مبانی فقه امامیه پشتیبانی می‌شود و از سوی دیگر، به سبب دشواری اثبات، منشأ اختلاف‌های گسترده در محاکم است. هدف این پژوهش، تبیین جایگاه بیع شفاهی در حقوق ایران و تحلیل نحوه مواجهه رویه قضایی با اعتبار و آثار آن است.
مواد و روش­ ها: این تحقیق از نوع نظری بوده ‌روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی می‏باشد.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.
یافته­ ها: در حقوق ایران، اصل بر اعتبار بیع شفاهی است و تحقق عقد به تراضی طرفین وابسته است، نه به تنظیم سند مکتوب. با این حال، در رویه قضایی، پذیرش این نوع بیع منوط به احراز آن از طریق مجموعه‌ای از ادله و قرائن هماهنگ مانند تصرف، پرداخت ثمن، شهادت شهود، اسناد عادی و رفتار اجرایی طرفین است. همچنین آراء محاکم نشان می‌دهد که دادگاه‌ها میان اعتبار ماهوی عقد و قابلیت ترتیب آثار آن، به ویژه در اموال غیرمنقول ثبت‌شده، تفکیک قائل می‌شوند.
نتیجه­: در نتیجه، بیع شفاهی در روابط میان طرفین معتبر شناخته می‌شود؛ اما نفوذ عملی آن در دادرسی تابع کیفیت اثبات و الزامات ثبتی است. بنابراین، رویه قضایی ایران رویکردی میانه برگزیده است که در آن، هم اصل تراضی حفظ می‌شود و هم امنیت حقوقی و ثبات معاملات مورد حمایت قرار می‌گیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

منابع
-      اداره وحدت رویه دیوان عالی کشور (1403). فسخ بیع و استرداد مبیع (تاثیر فسخ بیع در معاملات قبل از فسخ). تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه.
-      انصاری، مرتضی ( 1433). مکاسب. قم: مجمع الفکر الإسلامی.
-      باریکلو، علیرضا (1404). حقوق قراردادها عقود معین (1). تهران: میزان.
-      بحرانی، یوسف (1421). حدائق الناضرة، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
-      جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1392). الوسیط. تهران: گنج دانش.
-      جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1402). الفارق (دایره المعارف عمومی حقوقی). جلد دوم. تهران: گنج دانش.
-      جمعی از نویسندگان (1387). دایرة المعارف فقه فارسی. قم: مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی.
-      جواهر کلام، محمدهادی (1402). بیع مال آینده و وثیقه دارایی در گردش (معامله نسبت به اموال آتی). تهران: شرکت سهامی انتشار. ص. 104-105.
-      حر عاملی، محمد بن حسن (1413). وسائل الشیعه. قم: مؤسسه آل البیت.
-      ره­پیک، حسن (1399). حقوق مدنی عقود معین (1). تهران: خرسندی.
-      سیاری، رئوف؛ و غلامی، یاسر (1404). عقود معین (تفسیری-تطبیقی). تهران: آوا.
-      شکوری گرکانی، محمد. (1400). اظهارنظر کارشناسی درباره: «طرح الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول» (اعاده شده از شورای نگهبان 3). تهران، ایران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
-      شمس، احمد؛ و منصوری، سعید (1401). حقوق مدنی عقود معین (جلد اول). تهران: نشر دادگستر.
-      شهید ثانی، زین الدین بن علی (1410). روضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: انتشارات داوری.
-      غلامیان، مهران (1403). اثبات مالکیت و وقوع عقد بیع. تهران: معید مهر.
-      فتح‌الله، احمد (1415). معجم ألفاظ الفقه الجعفری. قم: اسلامیه.
-      قاسم­زاده، مرتضی (1401). حقوق مدنی تحلیلی عقود معین (1). تهران: دادگستر.
-      کاتوزیان، ناصر (1404). دوره حقوق مدنی عقود معین جلد اول (معاملات معوض، عقود تملیکی، بیع، معاوضه، اجاره، قرض). تهران: گنج دانش.
-      گروه پژوهشی انتشارات چراغ دانش (1400). ادله اثبات دعوا در رویه دادگاه‌ها. تهران: چراغ دانش.
-      محقق حلی، جعفر بن حسن (1408). شرایع الاسلام. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
-      محقق داماد، مصطفی (1406). قواعد فقه. تهران،: مرکز نشر علوم اسلامی.
-      مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1399). اظهارنظر کارشناسی درباره: «ادله توجیهی ضرورت الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول». تهران، ایران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
-      معاونت منابع انسانی دادگستری کل استان تهران (1403). رویه قضایی محاکم استان تهران: الزام به تنظیم سند الزام به تحویل بیع استرداد ثمن استرداد مبیع. تهران: دادگستری کل استان تهران.
-      معاونت منابع انسانی دادگستری کل استان تهران (1404). بیع در قانون و رویه قضایی. تهران: دادگستری کل استان تهران.
-      ملکوتی، رسول (1397). حقوق مدنی (6) عقود معین. تهران: مجد.
-      میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمدحسن (1413) جامع الشتات فی أجوبة السؤالات. تهران: مؤسسه کیهان.
-      نجفی، محمدحسن (1362). جواهر الکلام. بیروت: دار احیاء تراث العربی.