فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

نقش دولت در پیشگیری و جبران خسارات ناشی از فروپاشی یا بحران در بازارهای بورس در چارچوب حقوق ایران و فرانسه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق خصوصی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/ejs.2026.582662.2173
چکیده
زمینه و هدف: بازارهای بورس در اقتصاد معاصر نقشی اساسی در تجهیز منابع، هدایت سرمایه و تقویت رشد اقتصادی ایفا می‌کنند. هدف این پژوهش، تبیین حدود نقش دولت در پیشگیری از بحران و جبران خسارات ناشی از فروپاشی بازار سرمایه در چارچوب حقوق ایران و فرانسه و بررسی این پرسش است که آیا دولت ضامن مطلق زیان‌هاست یا صرفاً وظیفه نظارتی دارد.

مواد و روشها: این تحقیق از نوع نظری بوده و ‌روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی می‏باشد.

ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.

یافتهها: یافته‌ها نشان می‌دهد که در هر دو نظام، اصل بر عدم تضمین دولتی زیان‌های ناشی از ریسک طبیعی بازار است و مسئولیت دولت تنها در صورت احراز تقصیر در نظارت، قانون‌گذاری یا مداخله زیان‌بار قابل تصور است. با این حال، در فرانسه به دلیل استقلال بیشتر نهاد ناظر و چارچوب منسجم مسئولیت اداری، مرز میان ریسک بازار و تقصیر حاکمیتی روشن‌تر ترسیم شده است، در حالی که در ایران ابهام قانونی و نفوذ دولت در سیاست‌گذاری اقتصادی، این مرز را تضعیف کرده است.

نتیجه: نتیجه پژوهش آن است که تقویت نهاد ناظر مستقل، اصلاح قواعد مسئولیت دولت و طراحی سازوکارهای جبران خسارت با منشأ غیر دولتی، می‌تواند به تعادل میان حمایت از سرمایه‌گذاران و حفظ ماهیت ریسک‌پذیر بازار سرمایه بینجامد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

-    آذری قره لر، آذر، و رستگار، محمدعلی. (1395). بررسی ریسک سیستمی شرکت بر شرکت در شرکت های بورس اوراق بهادار تهران. تهران: کنفرانس جهانی مدیریت، اقتصاد، حسابداری و علوم انسانی در آغاز هزاره سوم.
-    اکبریان، رضا، و توکلی، حسن. (1394). صکوک ابزاری در بازار سرمایه اسلامی. تهران: همایش دوسالانه اقتصاد اسلامی (اقتصاد اسلامی و اقتصاد ایران).
-    امامی، محمد، واعظی، سیدمجتبی، و رستمی، مریم. (1400). تاملی بر استثنائات مسئولیت مدنی دولت در نظام حقوقی ایران. پژوهش های نوین حقوق اداری، 3(6)، 11-34.
-    انوشه، سیدفرهاد (1394). تاثیر متغیرهای مختلف مالی بر شاخص‌های عملکرد در بورس اوراق بهادار. اصفهان: نشر دارخوین.
-    بزرگیان عربی، حسن‏ (1401). تاثیر شاخص‌های جهانی در بورس ایران. تهران: لعل سخن.
-    جواهری کوپایی، مائده، صمدی، سعید، و واعظ برزانی، محمد. (1397). تعامل بین بازار پول و بازار سرمایه در ایران. تهران: جشنواره تالیفات علمی برتر علوم انسانی اسلامی- جایزه ویژه علامه جعفری (ره).
-    حقیقت، سید جعفر (1402). تاثیر شاخص‌های مسئولیت اجتماعی بر توسعه تالار در بورس اوراق بهادار تهران. تهران: ایده ماندگار.
-    خالقی، ابوالفتح، و میرزایی منفرد، غلامعلی. (1397). تحلیل حقوقی شفافیت اطلاعاتی نهادهای عمومی. بورس اوراق بهادار، 11(41)، 68-98.
-    خیابانی، ناصر، و محمدیان نیک پی، احسان. (1397). تحلیل ریسک سیستمی در صنایع منتخب بورس اوراق بهادار تهران: یک رویکرد رگرسیون چندکی چندمتغیره. پژوهشهای اقتصادی ایران، 23(77)، 1-36.
-    رضایی، محمدجواد. (1396). مالیه عمومی و سیاستگذاری عمومی: مسوولیت ها و محدودیت های دولت. سیاستگذاری عمومی، 3(3)، 187-200.
-    رهبر، نوید. (1396). حفظ استقلال نظام بورس و اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران. مطالعات حقوق تطبیقی، 8(1)، 179-202.
-    سلیمانی، محمد. (1390). نقش سازمان بورس در نظارت بر شرکت های بورسی. تهران: مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی.
-    علیشاهی قلعه جوقی، ابوالفضل، و دانش نهاد، محمد. (1397). جایگاه قاعده ی «تحذیر» در مسئولیت مدنی اشخاص و دولت. آموزه های فقه مدنی، -(17)، 189-212.
-    فردکاردل، محمود، بابایی، زهرا، و مصطفایی، اسماعیل. (1401). فقدان رقابت کارآمد در معاملات عمومی و شکست بازار. مجله تحقیقات حقوقی، 25(97 )، 291-315.
-    کاظمی، حجت. (1394). از شکست بازار تا شکست دولت مناقشه بازارگرایان و دولت گرایان در دوران مدرن. پژوهش سیاست نظری (پژوهش علوم سیاسی)، جدید(18)، 127-168.
-    مبین، حجت. (1395). مسوولیت مدنی ناشی از دستکاری بازار اوراق بهادار. بورس اوراق بهادار، 9(34 )، 107-134.
-    مفاخری نیا، فرانک، جمالی، جعفر، و سعیدی، علی. (1400). ارزیابی نظارت سازمان بورس اوراق بهادار بر ناشران بورسی با رویکرد اسلامی حمایت از سهامداران. تحقیقات مالی اسلامی، 10(2 (پیاپی 20) )، 875-902.
-    ملاابراهیمی، وحید (1403). درآمدی بر شاخص‌های کیفیت بازار در بورس اوراق بهادار تهران. تهران: رشد فرهنگ.
-    ملک، مژگان (1404). بررسی علل و پیامدهای سقوط شاخص بورس. تهران: کاوش هنر.
-    مهرا، نسرین و ابراهیم زاده، سعدی (1401). نقش نهاد ناظر در مواجهه با بزهکاری در بازار اوراق بهادار؛ مطالعۀ تطبیقی در حقوق ایران و امریکا. مطالعات حقوق تطبیقی، 13(1)، 423-441.
-    مولائی، آیت. (1399). موانع و چالش های اعمال مسئولیت مدنی دولت در ایران. مطالعات حقوق عمومی (حقوق)، 50(4)، 1423-1440.
-    نادی قمی، ولی، حسینی، سیدفرهنگ، و مصطفوی، سیده فاطمه. (1399). بررسی اثر قدرت سازوکارهای حاکمیت شرکتی بر ریسک سیستمی نهادهای مالی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران. تحقیقات مالی، 22(2)، 206-226.
-    ناصری، علیرضا (1404). ریسک سقوط قیمت سهام با تاکید بر سرمایه گذاران نهادی. تهران: یافته.
-    ندیمی نو، پروین. (1396). مسوولیت مدنی ناشی از افشای اطلاعات نهانی در سازمان بورس و اوراق بهادار. تهران: کنفرانس ملی حقوق، الهیات و علوم سیاسی.
 
 
 
 
 
 
منابع لاتین
-        Andenas, Mads (2013). The Foundations and Future of Financial Regulation. Hague: Taylor & Francis.
-        Cananea, Giacinto Della (2020). Tort Liability of Public Authorities in European Laws. Oxford: Oxford University Press.
-        Denny, Emily St. (2024). Handbook of Teaching Public Policy. Hague: Edward Elgar Publishing.
-        Jackson, John H. (2012). International Law in Financial Regulation and Monetary Affairs. Oxford: Oxford University Press.
-        Kilpatrick, Claire (2024). The Future of Remedies in Europe. London: Bloomsbury Academic.
-        Pitras, Antonin (2021). Le droit des contrats en cartes mentales. Paris: Ellipses.
-        Schütze, Robert (2018). Oxford Principles of European Union Law. Oxford: Oxford University Press.
-        Tricoit, Jean-Philippe (2020). Droit du travail. Paris: Ellipses.
دوره 7، شماره 4 - شماره پیاپی 27
فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی
زمستان 1404
صفحه 295-312