فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

تضاد میان آزادی قرارداد و حمایت از مصرف‌کننده در اقتصاد دیجیتال در چارچوب حقوق و فقه امامیه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
گروه حقوق خصوصی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.
10.22034/ejs.2026.564665.2150
چکیده
زمینه و هدف: هدف این مقاله بررسی تضاد میان آزادی قرارداد و حمایت از مصرف‌کننده در اقتصاد دیجیتال از منظر حقوقی و فقه امامیه است. با گسترش معاملات الکترونیکی و قراردادهای دیجیتال، امکان بروز نابرابری و اجحاف نسبت به مصرف‌کننده افزایش یافته و پرسش اصلی پژوهش، چگونگی تأمین توازن میان آزادی طرفین قرارداد و حفاظت از حقوق مصرف‌کننده است.
مواد و روش­ ها: این تحقیق از نوع نظری بوده ‌روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی می‏باشد و روش جمع‏ آوری اطلاعات بصورت کتابخانه ‏ای است و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است.
ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.
یافته­ ها: یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که از یک سو آزادی قرارداد در حقوق مدنی و فقه امامیه به عنوان اصل اساسی شناخته می‌شود، اما از سوی دیگر محدودیت‌هایی مانند منع غرر، اجحاف و ضرر در فقه و مقررات حمایت از مصرف‌کننده در حقوق مدنی و تجارت الکترونیک اعمال می‌شود.
نتیجه­: نتایج مقاله حاکی از آن است که تحقق توازن میان آزادی قرارداد و حمایت از مصرف‌کننده نیازمند تلفیق راهکارهای حقوقی و فقهی است؛ به‌طوری که آزادی اراده طرفین حفظ شده و در عین حال حقوق مصرف‌کننده از آسیب‌های قراردادهای ناعادلانه مصون بماند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

-     ابراهیمی سالاری، تقی، مقدسی، محدثه، و عاشورزاده، اعظم. (1393). حقوق مصرف کننده از دیدگاه اسلام و عملکرد آن در اقتصاد ایران. همایش دوسالانه اقتصاد اسلامی (اخلاق در اقتصاد اسلامی و اقتصاد ایران).
-     ابوالقاسم کاشانی، مهوش (1402). حقوق مصرف کننده فرآورده های غذایی. پژوهشنامه حقوق خصوصی احرار، 4(1)، 23-40.
-     احمدی جشفقانی، حسینعلی و شاهرخی، حمیدرضا (1397). حقوق مصرف کننده در تجارت الکترونیک/ مطالعه موردی ایران. کنفرانس بین المللی مطالعات بین رشته ای در مدیریت و مهندسی.
-        انصاری، مرتضی (1420). مکاسب. جلد6. قم: تراث الشیخ الأعظم.
-     بحری، ادریس. (1399). بررسی مکانیزمهای کنترل شروط غیرمنصفانه درقراردادهای مصرف کننده. کنفرانس بین المللی و ملی مطالعات مدیریت، حسابداری و حقوق.
-     بختیاروند، مصطفی. (1390). انعقاد قرارداد الکترونیک و حمایت از مصرف کننده. مطالعات حقوق خصوصی (حقوق)، 41(1)، 115-125.
-     بختیاری، فاطمه، بختیاری، زهرا، و حسینی، مینا. (1401). تحلیل و ارزیابی حقوق موضوعه ایران در زمینه حمایت از حقوق مصرف کننده در مقابل تولیدکننده و توزیع کننده تجهیزات پزشکی غیر استاندارد. حقوق پزشکی، 16(57)، 7-29.
-     تقی پور درزی نقیبی، محمدحسین؛ مسلم زاده، فاطمه و طالقان غفاری، مهدی (1402). قواعد حمایتی موجود در قانون حمایت از مصرف کنندگان در نگاهی تطبیقی با قانون مدنی. دانش حقوق مدنی، 12(23)، 19-34.
-        جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1399). مکتب­های حقوقی در اسلام. تهران: گنج دانش.
-     حبیبا، سعید، و مظفری، محبت. (1396). دکترین استیفای حق در حوزه علائم تجاری با نگاهی بر حقوق مصرف کننده. مطالعات حقوق خصوصی (حقوق)، 47(4)، 631-646.
-     خالدی، پری، قاسمی حامد، عباس، و بهشتی، اکرم. (1399). حقوق مصرف کننده در مرحله پیش قراردادی با مطالعه تطبیقی در حقوق انگلیس. تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری (دانشنامه حقوق و سیاست)، 16(44)، 11-36.
-     دادگر، یداله، و احسانی، اکرم. (1399). تحلیل اقتصادی نقض تعهد در فضای تجارت الکترونیک با رویکرد حقوق مصرف کننده. تمدن حقوقی، 3(6)، 42-58.
-     رحیمی، حسین. (1401). حمایت از حقوق مصرف کننده در کسب و کار آنلاین در پرتوی قانون تجارت الکترونیک. کنفرانس بین المللی فقه، حقوق و پژوهش های دینی.
-     رهنمون، رئوف، و شیخ الاسلامی، اسعد. (1390). حمایت از حقوق مصرف کننده و قلمرو آن در فقه شافعیان و امامیه. فقه و مبانی حقوق اسلامی (مقالات و بررسی ها)، 44(1)، 77-97.
شجاعی، رسول، قنواتی، جلیل، تقی زاده، تورج، و حبیب نژاد، سیدحبیب. (1398). تبیین مبانی واصول اخلاقی حقوق مصرف کننده از دیدگاه