فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

بازخوانی مبانی اسلامی در حمایت از حقوق اقتصادی شهروندان در مقابل کسری بودجه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران.
10.22034/ejs.2025.506231.2037
چکیده
زمینه و هدف: امر کسری بودجه در ادبیات اسلامی به دلیل آسیب­هایی که در حقوق اقتصادی مردم ایجاد می­کند، امری مضموم است. در همین راستا، در این نوشتار بر آن هستیم تا با مداقه در مبانی اسلامی در این حوزه، به آن دست یابیم که مبانی اسلامی حمایت از حقوق اقتصادی شهروندان در مقابل کسری بودجه کدامند؟

مواد و روش­ها: این تحقیق از نوع نظری بوده و روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی است و روش جمع­آوری اطلاعات به صورت کتابخانه­ای است و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است.

ملاحظات اخلاقی: در تحقیق حاضر، اصل امانتداری، صداقت، بی­طرفی و اصالت اثر رعایت شده است.

یافته­ها: حقوق اقتصادی شهروندان و بهره مندی از آن، از حقوق اولیه یک ملت می­باشد. اما کسری بودجه عواقب تلخ و ناگواری در احقاق این حقوق برای شهروندان ایجاد می­کند و آنها را از بسیاری از حقوق اقتصادی خود محروم می­کند.

نتیجه: با استناد به ادله­ای اعم از آیات، روایات، دلیل عقل، قواعد فقهی نظیر قاعدۀ «بیت المال معد للمصالح» و قاعدۀ «حفظ نظام» و همچنین اصل عدالت، حمایت از حقوق اقتصادی شهروندان در مقابل کسری بودجه ضرورت می­یابد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

-    ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع - دار صادر، 1414.
-    اردبیلی، احمد، الکافی فی الفقه، کتابخانه عمومی امام امیر المومنین (ع)، اصفهان، چاپ 1، 1403.
-    حرّ عاملی، محمد بن حسن، الفصول المهمة فی أصول الأئمة - تکملة الوسائل، قم، مؤسسه معارف اسلامى امام رضا علیه السلام، 1418.
-    زاهدی، محمدرضا، تحلیلی بر نقش قوه قضائیه در اقتصاد کشور، تهران، نشر دانشگاه تهران، 1399.
-    سبزواری، محقق، محمدباقر بن محمد مومن، کفایه الاحکام، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1423.
-    شریف الرضی، محمدبن حسین، نهج البلاغه حضرت امیرالمؤمنین علی (ع)، بی­جا، نشر الهادی، 1387.
-    شمس الدین، محمدمهدی، نظام الحکم و الادارة فی الاسلام، قم، دارالثقافة و النشر، 1412ق.
-    صدوق، محمّد بن على بن بابویه، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، قم، دار الشریف الرضی للنشر، 1406.
-        طباطبائی (علامه)، سید محمدحسین، بررسی های اسلامی، قم، هجرت، بی‌تا.
-        عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، تهران، امیرکبیر، 1384.
-        کاتوزیان، ناصر، الزامات خارج از قرارداد، بی‌جا: انتشارات دانشگاه تهران، 1385.
-    کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، مصحح: علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، چاپ چهارم، تهران، ناشر دارالکتب الاسلامیه، 1407.
-    گرجی، ابوالقاسم، حقوق اسلامی، جزوه پلی کپی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشگاه تهران، 1376.
-        مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، 1404ق.
-    محدث نورى، میرزا حسین، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت لبنان: مؤسسه آل البیت علیهم السلام، 1408.
-        محقق داماد، مصطفی، قواعد فقه، تهران: مرکز نشر علوم انسانی، 1381.
-        محمدی، ابوالحسن، قواعد فقه، تهران: نشر یلدا، 1374.
-        مراغی، میرفتاح، العناوین، قم: موسسۀ النشر الاسلامی، 1417.
-        مطهری، مرتضی، آشنایی با علوم اسلامی: اصول فقه و فقه، تهران، صدرا، 1375.
-        مکارم شیرازی، ناصر، بحوث فقهیّة هامّة، قم، مدرسة الامام علی بن ابی طالب، 1422.
-    موسوی بجنوردی، سید محمدحسن، قاعده اقدام، مجله دیدگاههای حقوقی، دانشکده علوم قضایی و خدمات اداری، شماره دوم، 1375.
-        موسوی خمینی، سید روح الله، البیع، قم، مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1415.
-    نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم، موسسه آل البیت لاحیاء التراث، 1408.
مقاله
-    موسوی بجنوردی، سید محمدحسن، قاعده اقدام، مجله دیدگاههای حقوقی، دانشکده علوم قضایی و خدمات اداری، شماره دوم، 1375.