فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

شرایط ماهوی و شکلی قاعده فراغ دادرسی در امور حسبی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
مجتبی نادعلی 1
احمد مرادخانی 2
داود اندرز 3
1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.
2 دانشیار گروه فقه و حقوق اسلامی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.
3 استادیار گروه حقوق، واحد داماوند، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/ejs.2025.481987.1954
چکیده
زمینه و هدف: هدف مقاله حاضر، بررسی شرایط ماهوی و شکلی قاعده فراغ دادرسی در امور حسبی است.
مواد و روش‌ها: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و داده‌ها نیز کیفی است و از فیش‌برداری در گردآوری مطالب و داده‌ها استفاده‌ شده است.
ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت‌داری رعایت شده است.
یافته‌ها: یکی از قواعد حاکم بر فرایند رسیدگی قضات، قاعده فراغ دادرس و اعتبار امر مختومه است، رعایت این قواعد به این معنا است که دادرس پس از انشاء رأی حق ندارد مجدداً به رأی بازگشته و آن را تغییر دهد و مفهوم و محتوای آن را دگرگون سازد. اگر چه اعمال قاعده فراغ دادرس به عنوان قاعده‌ای متقن در تمامی ابواب دادرسی از جمله دادرسی مدنی و کیفری پذیرفته شده است. با این حال در رسیدگی به امور حسبی اعمال این قاعده با تخصیص مواجه می‌باشد به این ترتیب که قانونگذار عدم رعایت این قاعده را در امور حسبی مجاز شمرده است.
نتیجه: توجه به این امر حائز اهمیت است که فراهم شدن بستر تغییر و اصلاح رأی پس از فرایند دادرسی می‌تواند عامل تزلزل آراء و خدشه به عدالت قضایی شود که آثار نامطلوبی در فرایند دادرسی منصفانه ایجاد می‌کند و بر همین اساس تبیین حدود عدم اجرای قاعده فراغ دادرس در رسیدگی به امور حسبی اهمیت ویژه‌ای دارد.
کلیدواژه‌ها
فراغ دادرس
امور حسبی
اعتبار امر مختومه
دادرسی
موضوعات
  • امامی، حسن، حقوق مدنی، جلد دوم، چاپ هشتم، تهران، انتشارات اسلامیه،
  • باختر، احمد؛ رئیسی، مسعود، مجموعه کامل آراء وحدت رویه دیوان عالی کشور، چاپ دهم، تهران، نشر خط سوم،1384.
  • جعفری لنگرودی، محمدجعفر، دانشنامه حقوقی، جلد اول و چهارم،، چاپ چهارم، انتشارات امیرکبیر،
  • حبیبی، محمداسحاق، اعتبار حکم دادگاه و مبنای آن، نشریه معرفت، شماره نود و سوم، 1384.
  • حیدری، قاضی سیدمحمدتقی، «مبانی و معیارهای تشخیص امور حسبی»، مجله وکیل مدافع، شماره پنجم، 1391 .
  • خدابخشی، عبدالله ، تحلیل فقهی - حقوقی قانون امور حسبی و تأثیر آن در رویه قضایی (قواعد عمومی و مسائل حجر). چاپ دوم، تهران: انتشارات خرسندی، 1395.
  • سراج رضایی، علی، «قاعده فراغ دادرس»، مجله کانون وکلای دادگستری، شماره سوم و چهارم، دوره جدید؛ بهار 1385.
  • شمس، عبدالله، آیین دادرسی مدنی، جلد دوم وچهارم، چاپ نوزدهم، انتشارات دراک،1387.
  • فاضل هرندی، محی الدین، ترجمه و شرح مکاسب، جلد چهاردهم، چاپ پنجم، قم، نشر حقوق اسلامی، 1400.
  • قلی زاده، احد، «تحلیل حقوقی تأمین دعوای واهی در امور حِسبی»، مجله مطالعات حقوق خصوصی، سال چهل و ششم، شماره دوم، تابستان 1395.
  • کاتوزیان، ناصر، اعتبار امر قضاوت شده در دعوای مدنی، چاپ نهم، تهران، انتشارات نشر دادگستر، 1392.
  • کمالان، مهدی، مجموعه قوانین و مقررات حقوقی، چاپ سوم، تهران، انتشارات رهنما،1397.
  • مازو، هنری؛ مازو، لئون؛ شاباس، فرانسوا، «حقوق مدنی (اعمال و وقایع حقوقی)»، ترجمه نبوی، نشریه کانون وکلا، شماره هشتم،1377.
  • متین دفتری، احمد، آیین دادرسی مدنی، جلد اول و ششم، چاپ چهارم، انتشارات دانشگاه تهران، 1378.
  • معاونت حقوقی و امور مجلس ریاست جمهوری، مجموعه آیین دادرسی مدنی، چاپ هفتم، جلد اول، تهران، انتشارات اداره چاپ و انتشار،
  • موحدیان، غلامرضا، آیین دادرسی و اجرای احکام، مدنی. چاپ چهارم، تهران: انتشارات فکرسازان، 1391.
فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی
دوره 3، شماره 2 - شماره پیاپی 9
فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی
تابستان 1400
صفحه 235-250