1
دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، واحد قائم شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، قائمشهر، ایران.
2
استادیار گروه حقوق خصوصی، جویبار، دانشگاه آزاد اسلامی، جویبار، ایران.
3
استادیار گروه حقوق خصوصی، واحد قائم شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، قائم شهر، ایران.
10.22034/ejs.2024.444370.1700
چکیده
زمینه و هدف: عدم بازپرداخت تسهیلات ناشی از عقود بانکی مشارکتی از معضلات پیشروی نام بانکی است. بر همین اساس هدف مقاله حاضر، بررسی نقض تعهدات عقود مشارکتی بانکی است. مواد و روشها: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و دادهها نیز کیفی است و از فیشبرداری در گردآوری مطالب و دادهها استفادهشده است. ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است. یافتهها: یافتهها نشان داد ضمانت اجراهای کنونی نقض عقود مشارکتی بانکی، از کارآیی لازم برخودار نیستند. نظام حقوقی ایران در خصوص ضمانتهای اجرایی قرارداد دچار نوعی افراط و تفریط است زیرا درصورتی که متعهد به تعهدات قراردادی خود عمل ننماید (ولو آن تعهد، جنبه اساسی و اصلی داشته باشد)، متعهدله حق فسخ نداشته و تنها میتواند الزام متعهد به اجرای عین تعهد را درخواست نماید و حق فسخ اصولاً آخرین راه است. نتیجه: نظام ضمانت اجراهای نقض تعهدات قراردادی با چهار ایراد عمده مواجه است: 1- عدم کارآیی و باز دارندگی، 2- عدم تناسب میان درجه تخلف و ضمانت اجرای آن، 3- عدم پوشش تمام زیانهای زیان دیده و نادیده گرفته شدن قاعده لاضرر و اصل جبران کامل خسارت، 4- عدم پیشبینی برخی راهحلها، جهت کاهش آثار زیان بار اقتصادی نقض قرارداد نظیر اعطای حق فسخ تا تعلیق در نقض قابل پیشبینی یا انجام معامله جایگزین از سوی زیاندیده؛ در واقع ضمانت اجراهای قراردادی، کمتر مورد تحلیل اقتصادی قرار گرفته است.
امامی، حسن، حقوق مدنی، جلد اول، چاپ بیستم، تهران، انتشارات اسلامیه، 1378.
تقربی، ایرج، «مسئولیت قراردادی یاخسارات ناشی ازعدم انجام تعهد»، مجله کانون وکلا، شماره یکصد و سیام،1394.
جانی، سیاوش؛ بادپیما، حسین، «بررسی تأثیر تسهیلات بانکی بر سرمایهگذاری بخش خصوصی به تفکیک عقود مشارکتی و مبادلهای»، مجله مطالعات اقتصاد اسلامی، شماره بیست و چهارم، بهار و تابستان 1399.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر، دوره حقوق مدنی (حقوق تعهدات)، چاپ چهارم، تهران، انتشارات گنج دانش، 1389.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر، مسبوط در ترمینولوژی حقوق، جلداول، چاپ اول، تهران، انتشارات گنج دانش، 1378.
حاجیان، محمدرضا؛ شمسفخر، فرزانه؛ اکرمی، ابوالفضل و مهدیزاده، سجاد، موانع و مشکلات اجرای عقود مشارکتی در نظام بانکی کشور، چاپ اول، تهران، انتشارات پژوهشکده پولی و بانکی، 1391
دهقان منشادی، محمد، «چالش ها و موانع به کارگیری و اجرای عقود مشارکتی در نظام بانکی ایران و راهبردهای اصلاح و رفع آنها»، مجله اقتصاد و بانکداری اسلامی، شماره چهلم، پاییز 1401 .
شهیدی، مهدی، آثار قراردادها و تعهدات، جلد سوم، چاپ چهارم، تهران، انتشارات مجد، 1391.
صفائی، حسن؛ الفت، نعمت الله، «اجرای اجباری عین تعهد وتقدم آن برحق فسخ قرارداد»، نشریه نامه مفید شماره هفتاد و نهم، 1389.
طاهرپور، جواد؛ محمدی، تیمور ؛ فردیکلهرودی، رضا،«تأثیر توزیع تسهیلات بانکی بر رشد اقتصادی ایران؛ با تأکید بر عقود مشارکتی و مبادلهای»، مجله مطالعات اقتصاد اسلامی، شماره بیست و سوم، پاییز و زمستان 1398.
علی احمدی، حسین، اجرای تعهد قراردادی، چاپ اول، ورامین، انتشارات برهمند، 1375.
فقیه، صدیقه سادات؛ ناصری مقدم، حسین؛ ابوالحسنی، علی اصغر؛ «بررسی امکان اشتراط ضمان امین در قرارداد مضاربه و عقود مشارکتی بانکی از منظر حقوقی و فقهی (امامیه و عامه)»، مجله فقه و اصول (دانشگاه فردوسی مشهد)، شماره صد و بیست و یکم، تابستان 1399.
کاتوزیان، ناصر، اعمال حقوقی (قرارداد ایقاع)، چاپ هشتم، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1382.
کاتوزیان، ناصر، حقوق مدنی (قواعد عمومی قراردادها)، جلد سوم، چاپ هفتم، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1391.
مقصودی، رضا، «تعدیل وجه التزام درحقوق فرانسه، انگلیس و ایران»، پژوهشنامه حقوق کیفری، شماره چهارم، 1390.
موسویان، سید علی و میثمی، حسین، «آسیب شناسی نظارت شرعی در نظام بانکی ایران و ارائه اصلاح قانونی»، مجله اقتصاد اسلامی، شماره چهاردهم، 1393.
میثمی، حسین و موسویان، سید علی و دیگران، «تحلیل و مقایسه تجربه قانون گذاری و نظارت بر اجرای بانکداری اسلامی در سایر کشورها: دلالت هایی برای نظام بانکداری بدون ربا در کشور»، دو فصلنامه مطالعات اقتصاد اسلامی، شماره چهارم، 1391.
