فصلنامه علمی مطالعات  فقه اقتصادی

فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی

قواعد حاکم بر قراردادهای الکترونیک

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق، واحد بین المللی کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، کیش، ایران
2 استادیار گروه فقه و حقوق، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی، واحد گرمسار، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران.
10.22034/ejs.2024.466149.1861
چکیده
زمینه و هدف: توسعه بکارگیری وسایل نوین فناوری اطلاعات در انعقاد قرارداد و تردید در اعتبار و صحت قراردادهای الکترونیکی قانونگذاران کشورهای مختلف و سازمانهای منطقه ای و بین‌المللی را بر آن داشته است و قوانین و مقررات متنوعی را در این زمینه وضع نمایند؛ کما اینکه در ایران نیز قانون تجارت الکترونیکی در سال ۱۳۸۲ به تصویب رسیده است. هدف مقاله حاضر، بررسی قواعد حاکم بر قراردادهای الکترونیک است.
مواد و روش‌ها: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و داده‌ها نیز کیفی است و از فیش‌برداری در گردآوری مطالب و داده‌ها استفاده‌شده است.
ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت‌داری رعایت شده است.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد در قوانین مدونه ایران در خصوص بسیاری از مباحث قراردادهای الکترونیکی خلاء وجود دارد و گاهی قانونگذار در قوانین مربوطه ساکت است و تصریحی ندارد. با وجود اختلافاتی که در تخییری یا امری بودن ماده 968 قانون مدنی و در نتیجه آن امکان آزادی اراده طرفین در تعیین قانون حاکم وجود دارد، می‌توان  قائل بر تخییری بودن این ماده بود و آزادی طرفین بر تعیین قانون حاکم را به رسمیت شناخت. ماده ۲۷ قانون داوری تجاری ایران نیز ناظر بر تخییری بودن این ماده از قانون مدنی است و به موجب آن طرفین می‌توانند قانون حاکم بر قرارداد را آزادانه انتخاب نمایند. رژیم انتخاب قانون حاکم در اتحادیه اروپا مختلط است.
نتیجه: در حقوق ایران، متعاقدین می‌توانند توافق نمایند که تعهدات ناشی از قرارداد تابع قانون ایران باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  • قرآن کریم
  • احمدی، عباس، «قانون حاکم بر قراردادها در ایران»، مجله دادرسی، شماره یکصد و هفتم، 1393.
  • اخلاقی، بهروز، «اسناد تجاری در قلمرو حقوق تجارت بین‌الملل دیدگاه‌های پیمان ژنو 1930»، مجله حقوقی بین المللی، شماره دوازدهم، 1369
  • ایرانپور، فرهاد، «شناسایی و یا انکار اصل حاکمیت اراده در حقوق بین‌الملل خصوصی ایران»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی تهران، شماره پنجاه و هشتم، 1381.
  • جنیدی، لعیا، قانون حاکم در داوری‌های تجاری بین‌المللی، چاپ اول، تهران، نشر دادگستر، 1376.
  • دهخدا، علی اکبر، لغت نامه، جلددوم، چاپ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران،1377.
  • رستمی، محسن؛ ساورائی، پرویز، چالش‌های مهم در قراردادهای الکترونیک در حقوق ایران»، مجله تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، شماره سی و یکم، بهار 1396.
  • سلجوقی، محمود، بایسته‌های حقوق بین‌الملل خصوصی، جلددوم، چاپ پنجم، تهران، انتشارات میزان، 1385.
  • شهیدی، مهدی، تشکیل قراردادها و تعهدات، جلد اول، چاپ چهارم، تهران، انتشارات مجد،1382.
  • شهیدی، مهدی، «قواعد ایرانی تعیین قانون حاکم بر قرارداد بین­المللی خصوصی»، مجله تحقیقات حقوقی، شماره بیست و یکم و بیست و دوم،1377-1376.
  • صادقی­صدیق، مریم، «بررسی حقوقی قانون حاکم بر عقود و قراردادها»، فصلنامه الکترونیکی پژوهش ‌های حقوقی قانون یار، شماره دوم،1397
  • فیضی‌چکاب، غلام‌نبی؛ نوشادی، ابراهیم، «رویکرد قانون‌گذاری به قراردادهای الکترونیکی»، مجله پژوهشهای حقوقی، شماره نوزدهم، بهار و تابستان 1390.
  • کاتوزیان، امیرناصر، حقوق مدنی(قواعد عمومی قراردادها)، جلد اول، چاپ ششم، تهران، نشر شرکت سهامی انتشار با همکاری بهمن برنا،1383.
  • کاتوزیان، ناصر، اعمال­حقوقی(قرارداد ایقاع)، چاپ بیست و یکم، تهران، انتشارات شرکت سهامی انتشار ،1390.
  • الماسی، نجادعلی، «معیارهای تعیین قانون حاکم در صورت سکوت طرفین در قراردادهای تجاری بین‌المللی»، فصلنامه تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، شماره اول، 1397
  • مدنی، سیدجلال الدین، حقوق بین‌الملل خصوصی(کلیات- تابعیت- اقامتگاه- وضع بیگانگان)، جلد اول و دوم، چاپ بیست و یکم، تهران، انتشارات آگه، 1388.
  • مقامی نیا محمد، «نحوه انعقاد قراردادهای الکترونیکی و ویژگی‌های آن»، مجله دانش حقوق مدنی، شماره اول، 1391.
  • میریان، زهرا سادات، « بررسی مسائل حقوقی مرتبط با قراردادهای الکترونیک»، مجله: مطالعات حقوق، دوره جدید، شماره سی و ششم، زمستان 1402.
  • نصیری، محمد، حقوق بین‌الملل خصوصی، چاپ نهم، تهران، نشر آگاه، 1391.
  • نصیری، مرتضی، حقوق تجارت بین المللی درنظام حقوقی ایران، چاپ اول، تهران، انتشارات امیر کبیر، 1383.
  • نیکبخت، حمیدرضا،«چگونگی تعیین قانون حاکم برتعهدات قراردادی»، دوفصلنامه تحقیقات حقوقی، شماره بیست و یکم و بیست و دوم،1388.
  • نیکبخت، حمیدرضا، «ماده 968 قانون مدنی و ماده 27 قانون داوری تجاری بین‌المللی ایران»، مجله تحقیقات حقوقی، سی و یکم و سی و دوم، 1379.

منابع عربی

  • الأنصاری، مرتضی بن محمد أمین، کتاب المکاسب، جلدچهارم،چاپ دوم،قم، نشرموسسه مطبوعات ،1378.
  • الجوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة، جلد دوم، چاپ چهارم، بیروت، دار العلم للملایین، 1407.
  • الطباطبائی، السید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، جلد چهارم، چاپ ششم، تهران، مؤسسه مطبوعاتی اعلمی، 1393.
  • علامه حلی، حسن بن یوسف بن مطهر، مختلف الشیعة، جلد پنجم، چاپ سوم، قم، دفتر انتشارات اسلامى، 1313.
  • علامه حلی، حسن بن یوسف بن مطهر، تذکره الفقهاء، جلد دهم، چاپ اول، قم، مؤسسه لإحیا التراث آل البیت (ع)، 1320.
  • الموسوی الخوئی، ابو القاسم، مصباح الفقاهه، جلد پنجم، چاپ سوم، بیروت، دارالهادی،1377.
  • النجفی، محمد بن حسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام،جلد بیست و دوم، چاپ هفتم، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1981.
  • النجفی الخوانساری، موسی بن محمد، منیه الطالب فی شرح المکاسب، جلد دوم، چاپ سوم، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1418.

منابع لاتین

  • Inaya Malik, Taimur, Implicitly of Electronic Contract Formation, 4th edition, Florida,Universal-Publishers, 2011.
  • Smith, Graham, Internet Law and Regulation, 5th edition,NewYork, Publisher Sweet & Maxwell,2002.