Strategic Studies of Jurisprudence and Law

Strategic Studies of Jurisprudence and Law

Smart Contracts and Tort Liability Arising from the Automatic Execution of Obligations within the Framework of Imami Jurisprudence and Iranian Law

Document Type : research

Authors
1 Department of Islamic Law, Faculty of Judicial Law, University of Judicial Sciences and Administrative Services, Tehran, Iran.
2 Department of Private Law, SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran.
Abstract
Background and Aims: The rapid growth of blockchain technology and the emergence of smart contracts have created profound challenges and opportunities for legal systems around the world. Unlike traditional contracts, smart contracts operate through self-executing algorithms and minimize human intervention, while raising complex questions about validity, enforcement, and liability. This article examines civil liability arising from the automatic execution of obligations in smart contracts, with a particular focus on the framework of Imami jurisprudence and Iranian law.
Materials and Methods: This is a theoretical study based on a descriptive-analytical research method.
Ethical Considerations: Throughout the preparation of this study, originality of sources, honesty, and academic integrity were observed.
Findings: Drawing on foundational principles of Islamic jurisprudence such as the rules of la darar (no harm), tasbib (causation), itlaf (destruction/cause of loss), and daman yad (liability based on possession), the article shows how classical jurisprudence can provide flexible mechanisms for allocating liability in emerging technological contexts.
Conclusion: A comparative analysis with Western legal systems also reveals similarities and differences in approaches to liability in algorithmic transactions. Ultimately, the article offers recommendations for legislative and judicial reform in Iran and emphasizes the need for specialized regulations and dynamic juristic reasoning (ijtihad) to ensure justice and predictability in the governance of smart contracts.
Keywords
Subjects

منابع
منابع فارسی
- امیری مقدم، محمد (1404). مطالعه حقوقی قراردادهای هوشمند در حقوق خصوصی ایران. مطالعات علوم اجتماعی. 11(1): 95-100.
- بیات، شهرزاد، فرحی، حسین، باقرزاده، احد. (1403). مزایا و چالش­های حقوقی بکارگیری قراردادهای هوشمند در بستر بلاکچین. فصلنامه حقوق بین­الملل، 3(4): 5-18.
- پرویزی مقدم، نگین (1404). تحلیل قراردادهای هوشمند از منظر حقوق مدنی ایران. رهیافت نوین در مطالعات اسلامی، 22(1): 247-277.
- پناهی، هادی، غریبه، علی، و پاشازاده، حسن. (1401). امکان سنجی مسئولیت نرم افزار الکترونیکی هوشمند در فرض وقوع خطا و اشتباه در انعقاد قرارداد الکترونیکی در حقوق ایران و کامن لا. تحقیقات حقوقی بین المللی، 15(55)، 495-515.
- تاج لنگرودی، محمدحسن و دهدار، فرزین . (1403). شک در اهلیت طرفین قرارداد هوشمند و امکان اعمال اصل صحت در فرض عدم احراز اهلیت. پژوهشهای حقوقی، 23(58)، 599-630.
- جلالی کروه، محمود، و حیدریان دولت آبادی، محمدجواد. (1399). مطالعه علم محور تحولات تجارت الکترونیک در عصر بلاکچین. رهیافت، 30(80 )، 131-142.
- جوادی، امیر ، باباپور، محمد و محمدی جوزانی، عبدالعلی . (1403). بررسی امکان اقاله اجباری قراردادهای هوشمند به نوع سنتی در شرایط نوسانات ارزش رمز ارز از دیدگاه فقه و حقوق اسلامی. مطالعات حقوق بشر اسلامی، 13(1)، 69-94.
- حسنی، میلادی (1404). فقه حقوقی قراردادهای هوشمند و اعتبار آن‌ها در نظام حقوقی اسلامی. مطالعات حقوق، 47(1): 151-164.
- خوانساری، رسول، قلیچ، وهاب (1399). بررسی ابعاد فقهی و حقوقی به­کارگیری قراردادهای هوشمند در نظام مالی ایران. تهران: پژوهشکده پولی و بانکی.
- ذاکری نیا، حانیه و غلامپور، زهرا. (1401). ظرفیت سنجی قراردادهای ساخت و ساز خودالزام‌گر. حقوق فناوری های نوین، 3(5)، 55-72.
- ربانی موسویان، سیدعلی. (1400). قواعد حاکم بر قراردادهای هوشمند در فقه امامیه و حقوق موضوعه. پژوهش های فقه و حقوق اسلامی (فقه و مبانی حقوق اسلامی)، 17(66)، 178-204.
- رضوی، سیدمهدی، دائمی، اسماعیل. (1403). مسئولیت مدنی ناشی از خطای قرارداد هوشمند. فصلنامه مطالعات حقوقی فضای مجازی. 2(3): 15-28.
- زمانیان، معصومه، و وطنی، زهرا. (1401). افزایش کارآیی اعتبارات اسنادی با فناوری بلاک چین خصوصی و قرارداد هوشمند و ارزیابی تطبیقی میزان سازگاری قوانین با آن. مجله تحقیقات حقوقی، 25 (ویژه نامه حقوق و فناوری)، 445-477.
- شعاریان ستاری، ابراهیم و شیرین بیگ پور، رویا . (1398). تأثیر انواع نقض قرارداد بر ضمانت اجرای آن با تأکید بر اسناد بین‌المللی. پژوهش حقوق خصوصی، 7(26)، 213-242.
- شیرانی، مسعود، و طلاکش، ملیکا سادات. (1399). قانونگذاری بلاکچین در ایران، چین و انگلستان. تمدن حقوقی، 3(7)، 175-185.
- شیروی، عبدالحسین، و محمدی، مرتضی. (1388). تشکیل قراردادها از طریق نمایندگی سامانه هوشمند. نامه مفید، 15(73 (نامه حقوقی)، 23-46.
- صادقی، حسین، و ناصر، مهدی. (1397). واکاوی نقش قراردادهای هوشمند در توسعه نظام ثبت الکترونیکی اسناد. دیدگاه های حقوق قضایی، 24(84)، 101-124.
- عابدیان کلخوران، میرحسین، نجات زادگان، سعید. (1402). زمان انعقاد قراردادهای هوشمند از منظر حقوق ایران، انگلیس و آمریکا. پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 10(2)، 125-142.
- قربانی کندسری، مسعود ، محمدیان امیری، مهدی و رضوانی، علی . (1402). قراردادهای هوشمند از منظر فقهی و کارکرد‌های آن‌ها در ایجاد اسناد، بازارهای مالی و سرمایه. فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی، 5(4)، 193-210.
- قویدل، شراره (1403). قراردادهای هوشمند و فناوری بلاکچین در نظام حقوق قراردادهای ایران. تحقیقات حقوق قضایی، 9(1): 269-294.
- لطفی، مائده؛ احمدی سورشجانی، زهرا (1403). استفاده از قراردادهای هوشمند در افزایش کارایی و دقت معاملات الکترونیکی. تهران: کنفرانس بین المللی و ملی مطالعات مدیریت، حسابداری و حقوق مجموعه مقالات دهمین کنفرانس بین المللی و ملی مطالعات مدیریت، حسابداری و حقوق.
- مختاری، رحیم، زارع، هادی (1403). بررسی امکان نقض تعهدات در قراردادهای هوشمند و ضمانت اجراهای احتمالی آن. پژوهش های بنیادین در حقوق، 4(1): 49-71.
- ملک، هادی (1401). بررسی حقوقی نقش بلاکچین در قراردادهای هوشمند حوزه مالکیت فکری. پژوهش‌های حقوقی میان‌رشته‌ای. ۳ (۲) :۶۷-۸۳.
- ناصر، مهدی و صادقی، حسین . (1398). اعتبار سنجی و چالش های حقوقی به کارگیری قراردادهای هوشمند با مطالعه تطبیقی نظام حقوقی ایران و آمریکا. پژوهش حقوق خصوصی، 7(27)، 225-288.
- نجات زادگان، سعید، و سلطانی، محمد. (1401). ارزیابی شرایط عمومی صحت قراردادهای هوشمند از منظر حقوق ایران و آمریکا. مجله تحقیقات حقوقی، 25(ویژه نامه حقوق و فناوری)، 303-334.
- نوری دوآبی، پیام. (1401). شفافیت محصول بلاکچین. تهران: همایش ملی ارتقای شفافیت.
- کاظمی، محمود و بنایی اسکویی، مجید . (1398). نظام مسئولیت مدنی در قانون مدنی ایران و فقه امامیه (خلأ قانون مدنی در زمینه مسئولیت مدنی). فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، 2(3): 202-230.
- سعادت مصطفوی، سید مصطفی و پایکاری، محمد جواد. (1396). نگرشی جدید به مبانی مسئولیت مدنی در حقوق ایران و فقه امامیه. آموزه‌های حقوقی گواه، 3(1): 159-185.
- جعفری چالشتری، محمود، براری چناری، یوسف و جهانیان، مجتبی. (1398). مسئولیت مدنی سبب مجمل در حقوق مدنی ایران و فقه امامیه. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، 2(4): 81-100.
- محقق­داماد، سید مصطفی. (1406ق). قواعد فقه(ج2). تهران: مرکز نشر علوم اسلامى‌.
- غروی­اصفهانی، محمدحسین. (1419ق). حاشیة کتاب المکاسب(ج1). بیروت: محقق.
- شیخ­انصاری، مرتضی. (بی­تا). مکاسب، ابتدای خیارات (ج13). تبریز: بی­نا.
- السجستانی، أبو داود. (بی­تا). سنن أبی داود (ج2). بیروت: المکتبة العصریة، صیدا.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
منابع لاتین
-      Arabnia, Hamid R., Leonidas Deligiannidis, Farzan Shenavarmasouleh, Soheyla Amirian, Farid Ghareh Mohammadi (2025). Computational Science and Computational Intelligence. London: Springer.
-      Alferes, Jose Julio, Leopoldo Bertossi, Guido Governatori, Paul Fodor, Dumitru Roman (2016). Rule Technologies. Research, Tools, and Applications. London: Springer.
-      Huang, Ken, Carlo Parisi, Lisa JY Tan, Winston Ma, Zhijun William Zhang (2024). Web3 Applications Security and New Security Landscape: Theories and Practices. London: Springer.
-      Micklitz, Hans-W., Oreste Pollicino, Amnon Reichman, Andrea Simoncini, Giovanni Sartor, Giovanni De Gregorio (2021). Constitutional Challenges in the Algorithmic Society. Cambridge: Cambridge University Press.
-      Zhang, S Thomas (2024). The Potential and Limitations of Bitcoin and Ethereum: A Framework to Assess Blockchain Projects from a Business and Economics Perspective. London: Palgrave Macmillan.