Strategic Studies of Jurisprudence and Law

Strategic Studies of Jurisprudence and Law

Economic Analysis of the Principle of Binding Force of Contracts and Its Exceptions in Imami Jurisprudence and Iranian Law

Document Type : research

Author
Department of Private Law, SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran
10.22034/ejs.2026.584483.2176
Abstract
Background and Aims: Focusing on the status of the principle of the binding force of contracts in Iranian contract law and its connection with Imami jurisprudence, this study explains the foundations and limits of the exceptions to this principle. The main issue is to determine criteria for identifying and interpreting these exceptions so that, on the one hand, contractual stability and reliance are preserved and, on the other hand, the imposition of unjustified loss and the disruption of contractual equilibrium are prevented.
Materials and Methods: This is a theoretical study, and the research method is descriptive–analytical.
Ethical Considerations: Throughout all stages of writing this study, textual originality, honesty, and integrity were observed.
Findings: The findings indicate that the principle of binding force in Iranian law is understandable on the basis of Article 219, in a systematic relationship with rules on the validity of transactions, interpretation of contracts, and the institutions of options to rescind. Its exceptions can be coherently classified into five categories: defective consent, non-conformity of the subject of the obligation, gross imbalance, contractual stipulations, and change of circumstances.
Conclusion: Considerable convergence is observed between the juristic foundations of the options to rescind and the legal mechanisms, although ambiguities remain regarding evidentiary standards and the scope of applying certain options. Therefore, a restrictive interpretation of exceptions, together with strengthening judicial criteria and legislative refinement, can both uphold the principle of preserving the contract and ensure commutative fairness.
Keywords
Subjects

-   امینی، منصور، و دریایی، رضا. (1398). تحلیل اقتصادی خسارت اقتصادی. مجله تحقیقات حقوقی، 22(86)، 169-191.
-      انصاری، مهدی (1390). تحلیل اقتصادی حقوق قراردادها. تهران: جاودانه‏.
-   ایزانلو، محسن، و شاهین، ابوالفضل. (1399). مطالعه تطبیقی شرط تضمین مسئولیت در قراردادها. دانشنامه حقوق اقتصادی (دانش و توسعه)، 27(17)، 103-142.
-   آقایی طوق، مسلم. (1392). تحلیل «تحلیل اقتصادی حقوق». مطالعات حقوق تطبیقی، 4(2)، 1-17.
-   بهروزی زاد، حمیدرضا، الماسی، نجادعلی، و قنواتی، جلیل. (1399). مفهوم و مبنای نظریه عمومی ارش در قراردادها با تاکید بر تحلیل اقتصادی آن با مطالعه تطبیقی. آموزه های فقه مدنی، 12(21 )، 65-94.
-   بهروزی زاد، حمیدرضا، الماسی، نجادعلی، و قنواتی، جلیل. (1400). تحلیل ادله نظریه عمومی ارش در قراردادها براساس نگرش اقتصادی با مطالعه تطبیقی در حقوق کامن لا. پژوهش های فقهی، 17(2)، 561-587.
-   جعفری لنگرودی، محمد جعفر. (۱۴۰۱). دایره‌المعارف حقوق مدنی و تجارت (چاپ دوم). تهران: گنج دانش.
-   جوان مفرد، محمد و بادینی، حسن (1402). تحلیل اقتصادی تکمیل قراردادها در جریان دادرسی در پرتو حقوق ایران. فصلنامه تحقیقات حقوقی، 26(101)، 65-90.
-   خارکش، فاطمه، و قنواتی، جلیل. (1402). بررسی تحول اصل عدالت در حقوق قراردادها در پرتو تحول ادبیات اقتصادی؛ از مکتب کلاسیک تا مکتب رفتاری. پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 10(1)، 125-152.
-   خطیب، عبداله، فلاح، محمدرضا، و تولایی، علی. (1397). مبانی فقهی و حقوقی نظریه تعدیل قضایی قراردادها در نظام حقوقی ایران و مصر. پژوهشنامه حقوق اسلامی، 19(1 (پیاپی 47) )، 133-154.
-   خندانی، سیدپدرام، و خاکباز، محمد. (1392). تفسیر نظریه عدالت معاوضی در قلمرو قراردادها. مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 5(8)، 69-84.
-   دوست محمدی، میثم. (1399). اصول و مبانی حقوقی نظریه قراردادهای غیرمنصفانه. قانون یار، 4(16)، 73-104.
-   رستمی، محمدهادی (1403). تحلیل اقتصادی برخی قواعد عمومی قراردادها (مطالعه تطبیقی در حقوق و فقه امامیه). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
-      رستمی‌فر، علی (1400). تحلیل اقتصادی تعادل قراردادها. تهران: فرهیختگان دانشگاه‏.
-      شهیدی، مهدی. (1403). تشکیل قراردادها و تعهدات (حقوق مدنی جلد 1). تهران: مجد.
-   عامری­نیا، محمدباقر. (1403). حقوق قراردادها (1)، درآمدی بر محدودیت‌های اصل حاکمیت اراده. تهران: میزان.
-   عیسایی تفرشی، محمد، و ابدالی، مهرزاد. (1391). رویکردهای حمایت از قرارداد در تحلیل اقتصادی حقوق (مطالعه تطبیقی در حقوق ایران و فرانسه). پژوهش های حقوق تطبیقی (مدرس علوم انسانی)، 16(2 (76))، 151-173.
-   غلامعلی تبارفیروزجایی، امید، و قنواتی، جلیل. (1398). مبانی التزام در حقوق قراردادها. پژوهش های فقه و حقوق اسلامی (فقه و مبانی حقوق اسلامی)، 15(56 )، 131-148.
-   قاسمی، مجتبی و صدیقی صفایی، صبا (1400). تحلیل اقتصادی حقوق قراردادها با تکیه بر اقتصاد اطلاعات. مجله علمی "حقوق خصوصی"، 18(2)، 541-560.
-   قراملکی، علی مظهر. (1384). دلایل قرآنی اصل لزوم در عقود. مقالات و بررسیها، 38(دفتر 77 (3))، 33-49.
-   کاتوزیان، ناصر. (۱۴۰۳). قواعد عمومی قراردادها (مفهوم، انعقاد و اعتبار قرارداد) (جلد یک، چاپ دهم). تهران: گنج دانش.
-      کاتوزیان، ناصر. (1404). اعمال حقوقی (قرارداد ایقاع). تهران: گنج دانش.
-   لطفی، حسن. (1397). کارآیی اقتصادی و دخالت دولت در قراردادها. دیدگاه های حقوق قضایی، -(81)، 139-166.
-   مرادی، خدیجه. (1392). تحلیل مبانی تعدیل قضایی در حقوق ایران و فقه امامیه. فقه و مبانی حقوق اسلامی (مقالات و بررسی ها)، 46(2)، 321-334.
-      مریدی‌فر، حسین (1401). اصول تفسیر قراردادها. بوکان : زانکو.
-   موسوی، سیداحمد؛ نوجوان، علیرضا و علوی، سید محمد تقی (1401). قاعده التزام به قراردادها. پژوهش حقوق خصوصی، 11(40)، 93-128.
-   نبی زاده کبریا، قاسم. (1399). مداخله دولت در شروط غیرمنصفانه با تکیه بر تحلیل اقتصادی قراردادها. دانشنامه حقوق اقتصادی (دانش و توسعه)، 27(18 )، 275-294.
منابع عربی
-      ابن‌براج طرابلسی، قاضی عبد العزیز (1406). المُهذّب. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-      تبریزی، جواد (1389). إرشاد الطالب فی شرح المکاسب. قم: دار الصدیقة الشهیدة(س).
-   حلّی، یحیی بن سعید (1394). نزهة الناظر فی الجمع بین الأشباه و النظائر. قم: منشورات رضی.
-   شهید ثانی، زین الدین بن علی (1413). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام. محقق مؤسسة المعارف الإسلامیة. نویسنده جعفر بن حسن محقق حلی، قم، مؤسسة المعارف الإسلامیة.
-   شهیدی تبریزی، میر فتاح (بی­تا). هدایة الطالب إلی أسرار المکاسب. مصحح احمد میرزاآقا، قم:‌ دار الکتاب.
-   شیخ طوسی، محمد بن حسن (1387). المبسوط فی فقه الإمامیة، تحقیق و تصحیح سید محمدتقی کشفی، تهران، المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
-   طباطبایی قمی، تقی (1423). الغایة القصوی فی التعلیق علی العروة الوثقی کتاب المضاربة. قم: محلاتی.
-   طباطبایی، سید محمدحسین (1417). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-      قزوینی، ملا علی (1414). صیغ العقود و الإیقاعات. قم: انتشارات شکوری.
-   قطب راوندی، سعید بن هبه‌الله (1405). فقه القرآن، مصحح: احمد حسینی اشکوری. قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی.
-      مراغی، سید میر عبدالفتاح (1417). العناوین الفقهیة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-      مظفر، محمد رضا (بی­تا). حاشیة المکاسب. محقق جعفر کوثرانی.قم: نشر حبیب.
-   مغنیه، محمد جواد (1383). تفسیر کاشف. ترجمه موسی دانش. قم: موسسه بوستان کتاب.
-   میلانی، محمدهادی (1423). کتاب البیع. شارح علی حسینی میلانی. قم: مرکز الحقائق الإسلامیة.