Strategic Studies of Jurisprudence and Law

Strategic Studies of Jurisprudence and Law

Claiming Compensation for Lost Opportunity in Light of the Islamic Legal Principle of “La Darar”: A Jurisprudential and Economic Assessment in Islamic Legal Systems

Document Type : research

Authors
1 Private Law, Ara.C., Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Private Law, Jo.c., Islamic Azad University, Jouybar, Iran
3 Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Edalet University, Tehran, Iran.
10.22034/ejs.2026.529579.2087
Abstract
Background and Aims: In Islamic legal systems, the concept of “loss of opportunity” as a form of non-pecuniary and potential damage does not hold a clearly defined position within the framework of civil liability. This study aims to analyze the jurisprudential and legal possibility of claiming such damages based on the Islamic legal maxim Lā Ḍarar (no harm), while also considering the economic implications of recognizing such liability.

Materials and Methods: This article uses a descriptive analytical method and is a library research tool.

Ethical Considerations:
This article respects the originality of the texts, honesty, and trustworthiness.
Results: Analysis of jurisprudential texts indicates that the Lā Ḍarar rule, by accepting a customary and economic interpretation of harm, allows for compensation of opportunity loss—provided that the damage is certain and a causal relationship between the defendant’s conduct and the lost opportunity can be established. Comparative findings also suggest that in many Islamic countries, such as Egypt, Iraq, and Saudi Arabia, legal or judicial approaches are gradually moving toward limited recognition of such compensation.

Conclusion: From both jurisprudential and economic perspectives, compensating for lost opportunities is justifiable in terms of promoting justice and enhancing economic efficiency. It is recommended that legislators revise existing laws to broaden the definition of “actual damage” and establish clear mechanisms for calculating probabilistic losses.
Keywords
Subjects

- آقایی، بهمن، فرهنگ حقوق بهمن، چاپ اول، تهران، گنج دانش، 1378.
- ابن منظور، جمال الدین محمدبن مکرم، لسان العرب، ج 7، قم، نشر ادب الحوزه، 1405ق.
- ابراهیمی، علیرضا، «عدم‌النفع و فرصت از دست رفته؛ قابلیت مطالبه و تعیین میزان ضرر (مطالعه تطبیقی در حقوق مدنی افغانستان و ایران)»، دانشنامه‌های حقوقی، دوره دوم، شماره 3، 1398.
- امامی، سیدحسن، حقوق مدنی، جلد اول (الزامات خارج از قرارداد)، چاپ چهل و یکم، تهران: انتشارات اسلامیه، 1403.
- امیری، فاطمه، «جایگاه فرصت‌های از دست رفته در رویه قضایی ایران»، مجله حقوق خصوصی، دوره 27، شماره 3، 1400.
- بهاری اردکانی، ابوالفضل، هاشمی باجگانی، سیدجعفر، سلیمیان، ابالفضل، «مسئولیت مدنی ناشی از فرصت از دست رفته»، فصلنامه مجلس و راهبرد، سال بیست و سوم، شماره 86، 1395.
- بهاری اردکانی، ابالفضل، مسئولیت مدنی ناشی از سلب موقعیت، پایان­نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد میبد، 1393.
- بحرانی، شیخ یوسف، الحدائق الناظره فی احکام العتره الطاهره، ج 21، قم، موسسه النشر الاسلامی، 1405ق.
- ذاکری، اشرف‌السادات، مسئولیت مدنی ناشی از تفویت فرصت، تهران، بعثت، 1398.
- جعفری، جمیله، مهدوی، سیدمحمدهادی، «بررسی فقهی ضمان از دست رفتن فرصت»، پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، دوره 11، شماره ۴۱، 1394.
- حسینی مراغه­ای، میرعبدالفتاح، عناوین الاصول، ج 1، قم، موسسه النشر الاسلامی، 1417ق.
- حوایزاوی علیرضا، بذرپاچ، حمید، جلالی، حسین، «بررسی خسارت اقتصادی محض در حقوق ایران، انگلستان و مصر». مطالعات فقه اقتصادی، سال ششم، شماره ۶، 1403.
- حق شناس، علی محمد و دیگران، فرهنگ معاصر هزاره انگلیسی، تهران، فرهنگ معاصر، 1381.
- دهخدا، علی اکبر، لغت نامه، دانشگاه تهران، 1341.
- شهید اول (محمد بن مکی)، اللمعة الدمشقیة. قم: دارالکتب الاسلامیه، بی تا.
- کاتوزیان، ناصر، الزام­های خارج از قرارداد ضمان قهری (مسئولیت مدنی) ج 1، چاپ پنجم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1402.
- کاتوزیان، ناصر، «خسارت عدم‌النفع و فرصت‌های از دست رفته در حقوق ایران و فقه اسلامی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 91، شماره 3، 1397.
- کاظمی، محمود، نظریه از دست رفتن فرصت در مسئولیت مدنی، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، سال سی­ام، شماره 53، 1380.
- کریمی، فرهاد؛ داودی، معصومه، «تحلیل فقهی- حقوقی جبران خسارت ناشی از فرصت‌های اقتصادی از دست رفته»، فصلنامه فقه و حقوق اسلامی معاصر، دوره 14، شماره 4، 1401.
- محمدی، علی‌اکبر؛ حسینی، زهرا، «بررسی فقهی و حقوقی جبران خسارت فرصت از دست رفته با تأکید بر قاعده لاضرر»، فصلنامه پژوهش‌های حقوق اسلامی، دوره 23، شماره 2، 1400.
- موسوی بجنوردی، سید محمد، «قاعده لاضرر و کاربرد آن در مسئولیت مدنی نوین»، مجله پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، دوره 32، شماره 2، 1398.
- معین، محمد، فرهنگ فارسی، ج 2، انتشارات امیرکبیر، 1353.
- مکارم شیرازی، ناصر، القواعد الفقهیه، ج 1، چاپ سوم، قم، منشور دارالعلم، 1382ق.
- نفیسی، علی اکبر، فرهنگ نفیسی، ج 4، انتشارات کتابفروشی خیام، 1343.
- نجفی، پروانه، خسارت فرصت از دست رفته و عدم­النفع در حقوق ایران و آمریکا، پایان­نامه کارشناسی ارشد دانشگاه عدالت، 1399. 
- نجفی، شیخ محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، ج 26، قم، دارالکتب الاسلامی، 1396ق.
- هاشمی، سید محمد، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، جلد دوم. چاپ سی و چهارم، تهران: میزان، 1403.
 
 
 
 
 
 
منابع لاتین
- Bryan A. Garner, BlacK's law Dictionary, 3 ed, 2004.