انجمن علمی حقوق بشر اسلامی ایران فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی 2676-7163 مقالات آماده انتشار 2026 08 25 The Legal Role of Commercial Arbitration in Dispute Resolution within the Framework of Iranian Law, Islamic Jurisprudence, and International Law نقش حقوقی نهاد داوری تجاری در حل و فصل اختلافات در چارچوب حقوق ایران، فقه و حقوق بین‌الملل 251663 10.22034/ejs.2026.592521.2199 FA هوشنگ مولاقلی زاده گروه حقوق خصوصی، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه، ایران. 0009-0006-3358-6871 اکبر بشیری گروه حقوق، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه، ایران. 0000-0002-5262-9172 اباست پورمحمد گروه حقوق، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه، ایران. 0000-0002-8044-3594 Journal Article 2026 07 18 Background and Objective: In light of the expansion of commercial relations and the increasing disputes arising therefrom, this study examines the legal function of commercial arbitration in comparison with judicial adjudication. Its main objective is to clarify the conceptual distinction between “settlement of disputes” and “resolution of disputes” and to analyze why arbitration, unlike courts, which are generally regarded as institutions for the settlement of disputes, has the capacity to achieve genuine dispute resolution.<br /> Materials and Methods: This research is theoretical in nature and adopts a descriptive-analytical methodology.<br /> Findings: The findings indicate that settlement of disputes refers to the legal termination of a claim through the issuance of a binding decision, whereas resolution of disputes involves creating a real balance between the parties’ interests and reducing the likelihood of recurring conflict.<br /> Ethical Considerations: Throughout all stages of writing this study, originality of the texts, honesty, and integrity were duly observed.<br /> Conclusion: Due to their limited flexibility, obligation to apply legal rules, and lack of subject-matter specialization, courts primarily function as institutions for the settlement of disputes. In contrast, arbitration, relying on the selection of specialized arbitrators, the possibility of proceedings tailored to the circumstances of the case, and the ability to take equity into account, has the capacity to achieve genuine dispute resolution. Therefore, strengthening the structure of arbitration in Iran can contribute to greater efficiency and sustainability in commercial relations. زمینه و هدف: پژوهش حاضر با توجه به گسترش روابط تجاری و افزایش اختلافات ناشی از آن، به بررسی کارکرد حقوقی نهاد داوری تجاری در مقایسه با رسیدگی قضایی می‌پردازد. هدف اصلی، تبیین تمایز مفهومی میان «فصل اختلاف» و «حل اختلاف» و تحلیل این مسئله است که چرا داوری، برخلاف دادگاه که عمدتاً نهاد فصل اختلاف به شمار می‌آید، ظرفیت تحقق حل واقعی اختلاف را دارد. <br /> مواد و روش‌ها: این تحقیق از نوع نظری بوده ‌روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی می‏باشد.<br /> یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که فصل اختلاف ناظر بر پایان دادن حقوقی به دعوا از طریق صدور حکم الزام‌آور است، در حالی که حل اختلاف متضمن ایجاد تعادل واقعی میان منافع طرفین و کاهش احتمال تکرار تعارض است. <br /> ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت‌داری رعایت شده است.<br /> نتیجه‌گیری: دادگاه‌ها به دلیل محدودیت در انعطاف‌پذیری، الزام به اجرای قواعد حقوقی و فقدان تخصص موضوعی، عمدتاً در مقام فصل اختلاف عمل می‌کنند. در مقابل، داوری با اتکا بر انتخاب داوران متخصص، امکان رسیدگی متناسب با شرایط پرونده و قابلیت توجه به انصاف، ظرفیت تحقق حل واقعی اختلاف را دارد. نتیجه آنکه تقویت ساختار داوری در ایران می‌تواند به افزایش کارآمدی و پایداری روابط تجاری کمک کند.