انجمن علمی حقوق بشر اسلامی ایران فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی 2676-7163 8 3 2026 09 23 Jurisprudential–Legal Analysis of the Civil Liability of Insurance Company Employees toward the Policyholder and the Insurance Company تحلیل فقهی-حقوقی مسئولیت مدنی کارکنان شرکت‌های بیمه در قبال بیمه‌گذار و شرکت بیمه 250977 10.22034/ejs.2026.586301.2183 FA روح اله رئیسی استادیارگروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0000-0002-3963-1534 فاطمه آزادبخت استادیار گروه پژوهشی مطالعات اسلامی بیمه، پژوهشکده بیمه، تهران، ایران. محمد عدنانی استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه جهرم، جهرم، ایران. Journal Article 2026 06 12 Background and Objective: The expansion of the insurance industry and the extensive role of employees in processes such as issuing insurance policies, loss assessment, and fulfillment of insurance obligations have increased the likelihood of legal liability. Therefore, examining the jurisprudential and legal foundations of the civil liability of insurance company employees is of particular importance. The purpose of this study is to analyze the jurisprudential–legal foundations of the civil liability of insurance company employees toward policyholders and the insurance company and to clarify the scope of this liability within the Iranian legal system. Materials and Methods: This study is theoretical in nature and was conducted using a descriptive–analytical research method. Findings: In Islamic jurisprudence, principles such as destruction (Itlaf), causation (Tasbib), the rule of no harm (La Zarar), and deception (Ghorur) can serve as bases for employees’ liability when damage occurs. According to these principles, if an employee’s conduct directly or indirectly causes damage, liability may be attributed to them. In Iranian law, however, due to civil liability rules and the employment relationship between employees and the insurance company, primary liability toward the policyholder often rests with the insurance company. Ethical Considerations: In all stages of this research, originality of texts, honesty, and academic integrity were observed. Conclusion: The findings indicate that employees’ liability is generally fault based. However, because employees act as representatives of the insurance company, compensation toward the policyholder is typically borne by the company, which may seek recourse against the negligent employee. زمینه و هدف: گسترش فعالیت‌های صنعت بیمه و نقش گسترده کارکنان در فرآیندهایی مانند صدور بیمه‌نامه، ارزیابی خسارت و اجرای تعهدات بیمه‌ای، زمینه بروز مسئولیت‌های حقوقی را افزایش داده است. از این رو، بررسی مبانی فقهی و حقوقی مسئولیت مدنی کارکنان شرکت‌های بیمه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هدف این پژوهش تحلیل فقهی–حقوقی مسئولیت مدنی کارکنان شرکت‌های بیمه در قبال بیمه‌گذار و شرکت بیمه و تبیین حدود این مسئولیت در نظام حقوقی ایران است. مواد و روش‌ها: این تحقیق از نوع نظری بوده ‌روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی می‏باشد. یافته‌ها: در فقه اسلامی قواعدی مانند اتلاف، تسبیب، لاضرر و غرور می‌توانند مبنای مسئولیت کارکنان در صورت ورود زیان باشند. بر اساس این قواعد، هرگاه رفتار کارمند به طور مستقیم یا غیرمستقیم موجب ورود خسارت شود، امکان انتساب ضمان به او وجود دارد. در حقوق ایران نیز با توجه به قواعد مسئولیت مدنی و رابطه استخدامی کارکنان با شرکت بیمه، در بسیاری از موارد مسئولیت اولیه در برابر بیمه‌گذار بر عهده شرکت بیمه قرار می‌گیرد، هرچند رفتار کارکنان منشأ ورود زیان باشد. ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت‌داری رعایت شده است. نتیجه‌گیری: بر اساس تحلیل فقهی و حقوقی، مسئولیت کارکنان شرکت‌های بیمه غالباً مبتنی بر تقصیر در انجام وظایف حرفه‌ای است. در عین حال، به دلیل رابطه نمایندگی کارکنان با شرکت بیمه، جبران خسارت در برابر بیمه‌گذار معمولاً بر عهده شرکت قرار می‌گیرد و شرکت می‌تواند در صورت احراز تقصیر، برای جبران خسارت به کارمند مقصر رجوع کند.

https://journal.ihrci.ir/article_250977_69df035b72555aa9bbd9feea9bb03e70.pdf