انجمن علمی حقوق بشر اسلامی ایران فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی 2676-7163 مقالات آماده انتشار 2026 08 17 A Jurisprudential-Legal Analysis of the Foundations of State Civil Liability for Compensating Damages to Online Businesses in Wartime Conditions تحلیل فقهی- حقوقی مبانی مسئولیت مدنی دولت در جبران خسارات وارده بر مشاغل اینترنتی در شرایط جنگی 250975 10.22034/ejs.2026.584918.2177 FA محمد دهقان دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه حقوق بین الملل، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0009-0004-0792-6209 زاهده ماله میر دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران. 0009-0004-9197-8254 Journal Article 2026 06 03 Background and Aim: With the evolving nature of modern warfare and the intertwining of national security with digital economy infrastructures, the present study aims to explore the jurisprudential and legal foundations of state civil liability for damages incurred by online businesses during wartime. The central question is whether sovereign actions, such as network restriction or disconnection in war conditions, create a legal obligation for the state to provide compensation or not.<br /> Materials and Methods: This research is of theoretical type and the research method is descriptive-analytical.<br /> Findings: The findings indicate that classic concepts such as “Force Majeure” and “Sovereign Immunity” are no longer sufficient to address the complexities of the digital age. By reinterpreting the concept of “Loss of Profit” and regarding communication infrastructure as a “Means of Production,” the state is held liable based on the “Risk Theory” and the “Principle of Equality before Public Burdens” in cases of disproportionate network disconnection or deficiencies in defense systems.<br /> Ethical Considerations: In order to organize this research, while observing the authenticity of the texts, honesty and fidelity have been observed.<br /> Conclusion: The results, while critiquing Article 11 of the Civil Liability Law, emphasize the necessity of transitioning from absolute sovereign immunity to conditional liability. Strategic proposals of this research include drafting a “Mandatory Insurance System for Digital Infrastructure Liability,” establishing a “Cyber Damage Compensation Fund,” and amending current laws to strike a balance between sovereign authority and citizens’ right to work during wartime. زمینه و هدف: با تحول ماهیت نبردهای نوین و گره‌خوردن امنیت ملی با زیرساخت‌های اقتصاد دیجیتال، پژوهش حاضر با هدف واکاوی مبانی فقهی-حقوقی مسئولیت مدنی دولت در قبال خسارات وارده به کسب‌وکارهای اینترنتی در دوران جنگ انجام شده است. مسئله اصلی این است که آیا اقدامات حاکمیتی نظیر محدودسازی یا قطع شبکه در شرایط جنگی، الزامی قانونی برای جبران خسارت توسط دولت ایجاد می‌کند یا خیر؟<br /> مواد و روش‌ها: این تحقیق از نوع نظری بوده ‌روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی می‏باشد.<br /> یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد مفاهیم کلاسیک مانند «قوه قهریه» و «مصونیت حاکمیت» دیگر پاسخگوی پیچیدگی‌های عصر دیجیتال نیستند. با بازخوانی مفهوم «عدم‌النفع» و تلقی زیرساخت ارتباطی به عنوان «ابزار تولید»، دولت به عنوان متولی امنیت این فضا، بر مبنای «نظریه خطر» و «اصل تساوی شهروندان در برابر بار مسئولیت عمومی»، در صورت قطع غیرمتناسب شبکه یا ضعف در سیستم‌های دفاعی، مسئول شناخته می‌شود.<br /> ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت‌داری رعایت شده است.<br /> نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش ضمن نقد ماده ۱۱ قانون مسئولیت مدنی، بر ضرورت گذار از مصونیت مطلق به مسئولیت مشروط دولت تأکید دارد. پیشنهادهای راهبردی این تحقیق شامل تدوین «نظام بیمه اجباری مسئولیت زیرساخت‌های دیجیتال»، ایجاد «صندوق تأمین خسارات سایبری» و اصلاح قوانین جاری جهت برقراری توازن میان اقتدار حاکمیتی و حق بر کار شهروندان در زمان جنگ است.