انجمن علمی حقوق بشر اسلامی ایران فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی 2676-7163 8 3 2026 09 23 Smart Contracts and Tort Liability Arising from the Automatic Execution of Obligations within the Framework of Imami Jurisprudence and Iranian Law قراردادهای هوشمند و مسئولیت مدنی ناشی از اجرای خودکار تعهدات در چارچوب فقه امامیه و حقوق ایران 19 36 247770 10.22034/ejs.2026.592847.2200 FA محمد امین ملکی گروه حقوق اسلامی، دانشکده حقوق قضایی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران. 0009-0000-0545-9329 دینا حکاک گروه حقوق خصوصی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0009-0001-5246-8321 Journal Article 2026 03 28 <strong><span>Background and </span></strong><strong><span>Aims</span></strong><span>: The rapid growth of blockchain technology and the emergence of smart contracts have created profound challenges and opportunities for legal systems around the world. Unlike traditional contracts, smart contracts operate through self-executing algorithms and minimize human intervention, while raising complex questions about validity, enforcement, and liability. This article examines civil liability arising from the automatic execution of obligations in smart contracts, with a particular focus on the framework of Imami jurisprudence and Iranian law</span><span dir="RTL" lang="FA">.</span> <strong><span>Materials and Methods:</span></strong><span> </span><span>This is a theoretical study based on a descriptive-analytical research method</span><span dir="RTL" lang="FA">.</span> <strong><span>Ethical Considerations:</span></strong><span> Throughout the preparation of this study, originality of sources, honesty, and academic integrity were observed</span><span dir="RTL" lang="FA">.</span> <strong><span>Findings</span></strong><span>: Drawing on foundational principles of Islamic jurisprudence such as the rules of la darar (no harm), tasbib (causation), itlaf (destruction/cause of loss), and daman yad (liability based on possession), the article shows how classical jurisprudence can provide flexible mechanisms for allocating liability in emerging technological contexts</span><span dir="RTL" lang="FA">.</span> <strong><span>Conclusion</span></strong><span>: A comparative analysis with Western legal systems also reveals similarities and differences in approaches to liability in algorithmic transactions. Ultimately, the article offers recommendations for legislative and judicial reform in Iran and emphasizes the need for specialized regulations and dynamic juristic reasoning (ijtihad) to ensure justice and predictability in the governance of smart contracts.</span> <strong><span lang="FA">زمینه و هدف:</span></strong><strong><span lang="FA"> </span></strong><span lang="FA">رشد سریع فناوری بلاک‌چین و ظهور قراردادهای هوشمند، چالش‌ها و فرصت‌های عمیقی را برای نظام‌های حقوقی در سراسر جهان ایجاد کرده است. برخلاف قراردادهای سنتی، قراردادهای هوشمند از طریق الگوریتم‌های خوداجرا عمل می‌کنند و مداخله انسانی را به حداقل می‌رسانند، در حالی که پرسش‌های پیچیده‌ای را درباره اعتبار، اجرا و مسئولیت ایجاد می‌نمایند. این مقاله به بررسی مسئولیت مدنی ناشی از اجرای خودکار تعهدات در قراردادهای هوشمند می‌پردازد، با تمرکز ویژه بر چارچوب فقه امامیه و حقوق ایران.</span> <span dir="LTR"> </span> <strong><span lang="FA">مواد و روش ­ها:</span></strong><span lang="FA"> </span><span lang="FA">این تحقیق از نوع نظری بوده ‌روش تحقیق به صورت توصیفی-تحلیلی می‏باشد.</span> <span lang="FA"> </span> <strong><span lang="FA">ملاحظات اخلاقی:</span></strong><span lang="FA"> </span><span lang="FA">در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.</span> <span lang="FA"> </span> <strong><span lang="FA">یافته­ ها:</span></strong><span lang="FA"> </span><span lang="FA">با بهره‌گیری از اصول بنیادین فقه اسلامی همچون قاعده «لاضرر»، «تسبیب»، «اتلاف» و «ضمان ید»، مقاله نشان می‌دهد که چگونه فقه کلاسیک می‌تواند سازوکارهای انعطاف‌پذیری برای توزیع مسئولیت در بسترهای فناورانه نوین ارائه دهد.</span> <span lang="FA"> </span> <strong><span lang="FA">نتیجه</span></strong><strong><span lang="FA">:</span></strong><span lang="FA"> </span><span lang="FA">تحلیل تطبیقی با نظام‌های حقوقی غربی نیز شباهت‌ها و تفاوت‌ها در نحوه مواجهه با مسئولیت در معاملات الگوریتمی را آشکار می‌سازد. در نهایت، مقاله پیشنهادهایی برای اصلاح قانون‌گذاری و رویه قضایی در ایران ارائه می‌دهد و بر ضرورت مقررات تخصصی و اجتهاد پویا برای تضمین عدالت و پیش‌بینی‌پذیری در حکمرانی قراردادهای هوشمند تأکید می‌کند</span><span dir="LTR">.</span> https://journal.ihrci.ir/article_247770_67748818e81f37530ccd61732fd3e115.pdf